ज्यायसी चेत् कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन
तत् किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ।।3.1।।

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिम्मोहयसीव मे
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोहमाप्नुयाम् ।।3.2।।

लोकेस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानाम् कर्मयोगेन योगिनाम् ।।3.3।।

न कर्मणामनारम्भान्नैष्कम्र्यम्पुरुषोश्नुते
न च सन्न्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ।।3.4।।

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत्
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ।।3.5।।

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ।।3.6।।

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेर्जुन
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ।।3.7।।

नियतङ्कुरु कर्म त्वम् कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ।।3.8।।

यज्ञार्थात्कर्मणोन्यत्र लोकोयम् कर्मबन्धनः
तदर्थङ्कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ।।3.9।।

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः
अनेन प्रसविष्यध्वमेषः वोऽस्त्विष्टकामधुक् ।।3.10।।

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः
परस्परम्भावयन्तः श्रेयः परमवप्स्यथ ।।3.11।।

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ।।3.12।।

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः
भुञ्जते ते त्वघम् पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ।।3.13।।

अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ।।3.14।।
कर्म ब्रह्मोद्भवम् विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भ्वम्
तस्मात्सर्वगतम्ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ।।3.15।।

एवम्प्रवर्तितञ्चक्रम् नानुवर्तयतीह यः
अघायुरिन्द्रियारामो मोघम्पार्थ स जीवति ।।3.16।।

यस्तात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यम् न विद्यते ।।3.17।।

नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ।।3.18।।

तस्मादसक्तः सततङ्कार्यङ्कर्म समाचर
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ।।3.19।।

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः
लोकसङ्ग्रहमेवापि सम्पश्यन्कर्तुमर्हसि ।।3.20।।

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः
स यत्प्रमाणङ्कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ।।3.21।।

न मे पार्थास्ति कर्तव्यन्त्रिषु लोकेषु किञ्चन
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ।।3.22।।

यदि ह्यहम् न वर्तेयम् जातु कर्मण्यतन्द्रितः
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ।।3.23।।

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्याङ्कर्म चेदहम्
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ।।3.24।।

सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसङ्ग्रहम् ।।3.25।।

न बुद्धिभेदञ्जनयेदज्ञानाङ्कर्मसङ्गिनाम्
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ।।3.26।।

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ।।3.27।।

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ।।3.28।।

प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नवित् न विचालयेत् ।।3.29।।

मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ।।3.30।।

ये मे मतमिदन्नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः
श्रद्धवन्तोनसूयन्तो मुच्यन्ते तेपि कर्मभिः ।।3.31।।

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम्
सर्वज्ञानविमूढांश्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ।।3.32।।

सदृशञ्चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किङ्करिष्यति ।।3.33।।

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेशौ व्यवस्थितौ
तयोर् न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ।।3.34।।

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्
स्वधर्मे निधनम् श्रेयः परधर्मो भयावहः ।।3.35।।

अथ केन प्रयुक्तोयं पापञ्चरति पूरुषः
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ।।3.36।।

काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ।।3.37।।

धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च
यथोल्बेनावृतो गर्भः तथा तेनेदमावृतम् ।।3.38।।

आवृतञ्ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ।।3.39।।

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ।।3.40।।

तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ
पाप्मानम्प्रजहिह्येनम् ज्ञानविज्ञाननाशनम् ।।3.41।।

इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परम् मनः
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ।।3.42।।

एवम् बुद्धेः परम् बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना
जहि शत्रुम्महाबाहो कामरूपन्दुरासदम् ।।3.43।।