6.1.Aयः
6.1.Bयः
6.1.Cयद्{पुं}{1;एक}
6.1.Dयद्{पुं}{1;एक}
6.1.E-
6.1.F-
6.1.Gसम्बन्धः 7
6.1.H-
6.1.Iजो_(पुरुष)
6.1.Jone_who
6.1.K-
6.1.L-
6.1.MG
कर्म-फलम्
कर्मफलं
कर्मन्-फल{नपुं}{1;एक}/फल{नपुं}{2;एक}
कर्मन्-फल{नपुं}{2;एक}
<कर्म-फलं>T6
कर्मणः फलं = कर्मफलं
कर्म 3
-
कर्मफल_का
the_result_of_work
-
-
GLLG
अन्-आश्रितः
अनाश्रितः
अन्-{अव्य}-आश्रित{पुं}{1;एक}
-आश्रित{पुं}{1;एक}
<न-आश्रितः>Tn
न आश्रितः = अनाश्रितः
कर्ता 6
-
आश्रय_न_लेकर
without_shelter
-
-
LGLG
कार्यम्
कार्यं
कार्य{नपुं}{2;एक}/कार्य{नपुं}{2;एक}/कार्य{नपुं}{2;एक}/कार्य{नपुं}{2;एक}/कार्य{नपुं}{2;एक}
कृ{कृत्_प्रत्ययः:ण्यत्;डुकृञ्;तनादिः;नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 5
-
करनेयोग्य
obligatory
-
-
GG
कर्म
कर्म
कर्मन्{नपुं}{1;एक}/कर्मन्{नपुं}{2;एक}
कर्मन्{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
कर्म
work
-
-
GL
करोति
करोति
कृ3{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}
कृ{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}
-
-
प्रतियोगी 1
-
करता_है
performs
-
-
LGL
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
अनुयोगी 11
-
वह
he
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
सन्न्यासी
सन्न्यासी
सन्न्यासिन्{पुं}{1;एक}
सन्न्यासिन्{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 9
-
संन्यासी
in_the_renounced_order
सन्न्यासः अस्यास्तीति सन्न्यासी सन्न्यासवान् एव ज्ञेयः
-
GGG
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
कर्ता 11
-
तथा
also
-
-
L
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 9
-
योगी
mystic
योगः अस्यास्तीति योगी
-
GG
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
-
L
(सः)
-
(तद्{पुं}{1;एक})
(तद्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 19
-
(वह)
he
निर्-अग्निः
निरग्निर्न
निर्-{अव्य}-अग्नि{पुं}{1;एक}
निर्-अग्नि{पुं}{1;एक}
<निर्-अग्निः>Bvp
निर्गतः अग्निः यस्मात् सः = निरग्निः
समुच्चितम् 16
-
अग्नि_का_त्याग_करनेवाला_(संन्यासी)
without_fire
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
LGGL
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
नहीं
not
-
-
L
चाक्रियः
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 19
-
तथा
also
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLG
अ-क्रियः
-
अ-क्रियः{पुं}{1;एक}
-क्रिय{पुं}{1;एक}
<न-क्रियः>Bs6
न क्रिया यस्य सः = अक्रियः
समुच्चितम् 16
-
क्रियाओं_का_त्याग_करनेवाला_(योगी)
without_duty
-
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 19
-
नहीं
nor
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
6.2.Aपाण्डव
6.2.Bपाण्डव
6.2.Cपाण्डव{पुं}{8;एक}/पाण्डव{नपुं}{8;एक}
6.2.Dपाण्डव{पुं}{8;एक}
6.2.E-
6.2.F-
6.2.Gसम्बोध्यः 5
6.2.H-
6.2.Iहे_अर्जुन
6.2.JO_son_of_Pandu
6.2.K-
6.2.L-
6.2.MGLL
यम्
यं
यद्{पुं}{2;एक}
यद्{पुं}{2;एक}
-
-
सम्बन्धः 6
-
जिसको
what
-
-
G
सन्न्यासम्
सन्न्यासमिति
सन्न्यास{पुं}{2;एक}
सन्न्यास{पुं}{2;एक}
-
-
प्रतियोगी 4
-
संन्यास
renunciation
-
-
GGGLL
इति
-
इति{अव्य}
इति{अव्य}
-
-
अनुयोगी 5
-
ऐसा
thus
प्राहुः
प्राहुर्योगं
प्राहुः
प्र_ब्रू{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;प्र_ब्रूञ्;अदादिः}
-
-
प्रतियोगी 2
-
कहते_हैं
say
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GGGG
तम्
तं
तद्{पुं}{2;एक}
तद्{पुं}{2;एक}
-
-
अनुयोगी 8
-
उसीको
that
-
-
G
योगम्
-
योग{पुं}{2;एक}
योग{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 8
-
योग
linking_with_the_Supreme
विद्धि
विद्धि
विद्1{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}
विद्{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}
-
-
-
-
जान
must_know
-
-
GL
हि
ह्यसन्न्यस्तसङ्कल्पो
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
-
-
क्योंकि
certainly
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGGLGGG
अ-सन्न्यस्त-सङ्कल्पः
-
अ-सन्न्यस्त-सङ्कल्प{पुं}{1;एक}
-सन्न्यस्त-सङ्कल्प{पुं}{1;एक}
<<न-सन्न्यस्त>Tn-सङ्कल्पः>Bs3
न सन्न्यस्तः = असन्न्यस्तः, असन्न्यस्तः सङ्कल्पः येन सः = असन्न्यस्तसङ्कल्पः
विशेषणम् 12
-
संकल्पों_का_त्याग_न_करनेवाला
self-satisfaction_without_giving_up
कश्चन
कश्चन
किञ्चन{पुं}{1;एक}
किञ्चन{पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 12
-
कोई_(भी_पुरुष)
anyone
-
-
GLL
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 14
-
योगी
a_mystic_transcendentalist
योगः अस्यास्तीति योगी
-
GG
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 14
-
नहीं
never
-
-
L
भवति
भवति
भवत्{पुं}{7;एक}/भवती{स्त्री}{8;एक}/भू1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
भू{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
-
-
-
-
होता
becomes
-
-
LLL
6.3.Aयोगम्
6.3.B-
6.3.Cयोग{पुं}{2;एक}
6.3.Dयोग{पुं}{2;एक}
6.3.E-
6.3.F-
6.3.Gकर्म 2
6.3.H-
6.3.Iयोग_में
6.3.Jthe_eightfold_yoga_system
आरुरुक्षोः
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं
आरुरुक्षु{पुं}{5;एक}/आरुरुक्षु{पुं}{6;एक}
आरुरुक्षु{पुं}{6;एक}
-
-
विशेषणम् 3
-
आरूढ़_होने_की_इच्छावाले
of_one_who_has_just_begun_yoga
योगं आरोढुं इच्छुः आरुरुक्षुः तस्य आरुरुक्षोः
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GLGGLGGG
मुनेः
-
मुनि{पुं}{5;एक}/मुनि{पुं}{6;एक}
मुनि{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 4
-
मननशील_पुरुष_के_लिये
of_the_sage
कर्म
कर्म
कर्मन्{नपुं}{1;एक}/कर्मन्{नपुं}{2;एक}
कर्मन्{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्म 6
-
निष्कामभाव_से_कर्म_करना_ही
work
-
-
GL
कारणम्
कारणमुच्यते
कारण{नपुं}{1;एक}/कारण{नपुं}{2;एक}
कारण{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 6
-
हेतु
the_cause
-
-
GLGGLG
उच्यते
-
उच्यत्{पुं}{4;एक}/उच्यत्{नपुं}{4;एक}/उच्1{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उचँ;दिवादिः}/वच्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}/ब्रू1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}
वच्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}
-
-
-
-
कहा_जाता_है
is_said_to_be
तस्य
तस्यैव
तद्{पुं}{6;एक}/तद्{नपुं}{6;एक}
तद्{पुं}{6;एक}
-
-
विशेषणम् 8
-
उस
his
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGL
योग-आरूढस्य
योगारूढस्य
योग-आरूढ{पुं}{6;एक}
योग-आरूढ{पुं}{6;एक}
<योग-आरूढस्य>T2
योगम् आरूढः = योगारूढः तस्य योगारूढस्य
षष्ठीसम्बन्धः 9
-
योगारूढ़_पुरुष_का
of_one_who_has_attained_eightfold_yoga
-
-
GGGGL
शमः
शमः
शम{पुं}{1;एक}
शम{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 12
-
जो_सर्वसंसकल्पों_का_अभाव_है
cessation_of_all_material_activities
-
-
GG
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 9
-
वही
certainly
कारणम्
कारणमुच्यते
कारण{नपुं}{1;एक}/कारण{नपुं}{2;एक}
कारण{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 12
-
हेतु
the_cause
-
-
GLGGLG
उच्यते
-
उच्यत्{पुं}{4;एक}/उच्यत्{नपुं}{4;एक}/उच्1{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उचँ;दिवादिः}/वच्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}/ब्रू1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}
वच्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}
-
-
-
-
कहा_जाता_है
is_said_to_be
6.4.Aयदा
6.4.Bयदा
6.4.Cयदा{अव्य}
6.4.Dयदा{अव्य}
6.4.E-
6.4.F-
6.4.Gसम्बन्धः 9
6.4.H-
6.4.Iजिस_काल_में
6.4.Jwhen
6.4.K-
6.4.L-
6.4.MLG
नेन्द्रियार्थेषु
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 3
-
not
-
गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GLGGL
इन्द्रिय-अर्थेषु
-
इन्द्रिय-अर्थ{पुं}{7;बहु}/अर्थ{नपुं}{7;बहु}
इन्द्रिय-अर्थ{पुं}{7;बहु}
<इन्द्रिय-अर्थेषु>T6
इन्द्रियाणां अर्थाः = इन्द्रियार्थाः तेषु इन्द्रियार्थेषु
समुच्चितम् 4
-
इन्द्रियों_के_भोगों_में
in_sense_gratification
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
अधिकरणम् 8
-
(और)
also
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 6
-
never
-
-
L
कर्मसु
कर्मस्वनुषज्जते
कर्मन्{नपुं}{7;बहु}
कर्मन्{नपुं}{7;बहु}
-
-
समुच्चितम् 4
-
कर्मों_में
in_fruitive_activities
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGLLGLG
हि
हि
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 6
-
ही
certainly
-
-
L
अनुषज्जते
-
अनुषज्जते
अनु_सस्ज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अनु_षस्जँ;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 1
-
आसक्त_होता_है
does_necessarily_engage
तदा
-
तदा{अव्य}
तदा{अव्य}
-
-
अनुयोगी 12
-
उस_काल_में
at_that_time
सर्व-सङ्कल्प-सन्न्यासी
सर्वसङ्कल्पसन्न्यासी
सर्व-सङ्कल्प-सन्न्यासिन्{पुं}{1;एक}
सर्व-सङ्कल्प-सन्न्यासिन्{पुं}{1;एक}
<<सर्व-सङ्कल्प>K1-सन्न्यासी>Bs6
सर्वः सः सङ्कल्पः च = सर्वसङ्कल्पः, सर्वसङ्कल्पान् संन्यसितुं शीलम् यस्य सः = सर्वसङ्कल्पसन्न्यासी
कर्म 12
-
सर्वसंकल्पों_का_त्यागी_पुरुष
renouncer_of_all_material_desires
-
-
GLGGLGGG
योग-आरूढः
योगारूढस्तदोच्यते
योग-आरूढ{पुं}{1;एक}
योग-आरूढ{पुं}{1;एक}
<योग-आरूढः>T2
योगम् आरूढः = योगारूढः
कर्मसमानाधिकरणम् 12
-
योगारूढ़
elevated_in_yoga
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GGGGLGLG
उच्यते
-
उच्यत्{पुं}{4;एक}/उच्यत्{नपुं}{4;एक}/उच्1{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उचँ;दिवादिः}/वच्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}/ब्रू1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}
वच्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}
-
-
-
-
कहा_जाता_है
is_said_to_be
6.5.Aआत्मना
6.5.B-
6.5.Cआत्मन्{पुं}{3;एक}
6.5.Dआत्मन्{पुं}{3;एक}
6.5.E-
6.5.F-
6.5.Gकरणम् 3
6.5.H-
6.5.Iअपने_द्वारा
6.5.Jby_the_mind
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 3
-
अपना
the_conditioned_soul
उद्धरेत्
उद्धरेदात्मनात्मानं
उद्धरेत्
उत्_हृ{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;उत्_हृञ्;भ्वादिः}
-
-
-
-
उद्धार_करे
must_deliver
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLGGLGGG
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
अपनेको_(अधोगति_में)
the_conditioned_soul
नात्मानमवसादयेत्
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 6
-
never
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGGLLGLG
अवसादयेत्
-
अवसादयेत्
अव_सद्_णिच्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;अव_षदॢँ_णिच्;भ्वादिः}
-
-
-
-
डाले
put_into_degradation
हि
ह्यात्मनो
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
-
-
क्योंकि
indeed
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLG
आत्मा
आत्मैव
आत्मन्{पुं}{1;एक}
आत्मन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 12
-
आप
mind
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGL
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
ही_तो
certainly
आत्मनः
-
आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
आत्मन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 11
-
अपना
of_the_conditioned_soul
बन्धुः
बन्धुरात्मैव
बन्धु{पुं}{1;एक}
बन्धु{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 12
-
मित्र
friend
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GLGGL
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
आत्मा
-
आत्मन्{पुं}{1;एक}
आत्मन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 17
-
आप
mind
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 13
-
ही
certainly
आत्मनः
-
आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
आत्मन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 16
-
अपना
of_the_conditioned_soul
रिपुः
रिपुरात्मनः
रिपु{पुं}{1;एक}
रिपु{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 17
-
शत्रु
enemy
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
LLGLG
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
6.6.Aयेन
6.6.Bयेनात्मैवात्मना
6.6.Cयेन{अव्य}/यद्{पुं}{3;एक}/यद्{नपुं}{3;एक}
6.6.Dयद्{पुं}{3;एक}
6.6.E-
6.6.F-
6.6.Gविशेषणम् 2
6.6.H-
6.6.Iजिस
6.6.Jby_whom
6.6.K-
6.6.Lसवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
6.6.MGGGGLG
आत्मना
-
आत्मन्{पुं}{3;एक}
आत्मन्{पुं}{3;एक}
-
-
करणम् 4
-
जीवात्मा_द्वारा
by_the_living_entity
आत्मा
-
आत्मन्{पुं}{1;एक}
आत्मन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 4
-
मन_और_इन्द्रियों_सहित_शरीर
mind
जितः
जितः
जित्{पुं}{1;बहु}/जित्{पुं}{2;बहु}/जित्{पुं}{5;एक}/जित्{पुं}{6;एक}/जित{पुं}{1;एक}
जि{कृत्_प्रत्ययः:क्त;जि;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
-
-
जीता_हुआ_है
conquered
-
-
LG
तस्य
-
तद्{पुं}{6;एक}/तद्{नपुं}{6;एक}
तद्{पुं}{6;एक}
-
-
विशेषणम् 6
-
उस
of_him
आत्मनः
-
आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
आत्मन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 7
-
जीवात्मा_का
of_the_living_entity
आत्मा
-
आत्मन्{पुं}{1;एक}
आत्मन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 10
-
आप
mind
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 7
-
ही
certainly
बन्धुः
बन्धुरात्मात्मनस्तस्य
बन्धु{पुं}{1;एक}
बन्धु{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 10
-
मित्र
friend
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
GLGGLGGL
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
तु
-
तु{अव्य}
तु{अव्य}
-
-
-
-
और
but
अन्-आत्मनः
अनात्मनस्तु
अन्-{अव्य}-आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
-आत्मन्{पुं}{6;एक}
<न-आत्मनः>Bsmn
न आत्मा यस्य = अनात्मा तस्य अनात्मनः
षष्ठीसम्बन्धः 13
-
जिसके_द्वारा_मन_तथा_इन्द्रियों_सहित_शरीर_नहीं_जीता_गया_है_उसके_लिये
of_one_who_has_failed_to_control_the_mind
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
LGLGL
आत्मा
-
आत्मन्{पुं}{1;एक}
आत्मन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 17
-
आप
the_very_mind
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 13
-
ही
शत्रुवत्
शत्रुवत्
शत्रु{वत्}
शत्रुवत्{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 17
-
शत्रु_के_सदृश
as_an_enemy
शत्रुणां तुल्यं शत्रुवत्
-
GLL
शत्रुत्वे
शत्रुत्वे
शत्रुत्व{नपुं}{1;द्वि}/शत्रुत्व{नपुं}{2;द्वि}/शत्रुत्व{नपुं}{7;एक}
शत्रुत्व{नपुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 17
-
शत्रुता_में
because_of_enmity
शत्रोः भावः शत्रुत्वं तस्मिन्
-
GGG
वर्तेत
वर्तेतात्मैव
वृत्1{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}
वृत्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
बरतता_है
remains
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGGGL
6.7.Aशीत-उष्ण-सुख-दुःखेषु
6.7.Bशीतोष्णसुखदुःखेषु
6.7.Cशीत-उष्ण-सुख-दुःख{नपुं}{7;बहु}
6.7.Dशीत-उष्ण-सुख-दुःख{नपुं}{7;बहु}
6.7.E<<शीत-उष्ण>Di-<सुख-दुःखेषु>Di>Di
6.7.Fशीतं च उष्णं च = शीतोष्णे, सुखं च दुःखम् च = सुखदुःखे, शीतोष्णे च सुखदुःखे च = शीतोष्णसुखदुःखानि तेषु शीतोष्णसुखदुःखेषु
6.7.Gसमुच्चितम् 2
6.7.H-
6.7.Iसरदी-गरमी_और_सुख-दुःखादि_में
6.7.Jin_cold-heat_and_happiness-distress
6.7.K-
6.7.L-
6.7.MGGLLLGGL
तथा
तथा
तथा{अव्य}
तथा{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 4
-
तथा
also
-
-
LG
मान-अपमानयोः
मानापमानयोः
मान-अपमान{पुं}{6;द्वि}/अपमान{पुं}{7;द्वि}/अपमान{नपुं}{6;द्वि}/अपमान{नपुं}{7;द्वि}
मान-अपमान{पुं}{7;द्वि}
<मान-अपमानयोः>Di
मानः च अपमानः च = मानापमानौ तयोः मानापमानयोः
समुच्चितम् 2
-
मान_और_अपमान_में
in_honor_and_dishonor
-
-
GGGGLG
(सत्सु)
-
(सत्{पुं}{7;बहु}/सत्{स्त्री}{7;बहु}/सत्{नपुं}{7;बहु})
(अस्){कृत्_प्रत्ययः:शतृ;असँ;अदादिः;पुं}{7;बहु}
-
-
भावलक्षणसप्तमी_समकालः 9
-
(होने_पर)
प्रशान्तस्य
प्रशान्तस्य
प्रशान्त{पुं}{6;एक}/प्रशान्त{नपुं}{6;एक}
प्रशान्त{पुं}{6;एक}
-
-
विशेषणम् 6
-
जिसके_अन्तःकरण_की_वृत्तियाँ_भलीभाँति_शान्त_हैं
of_who_has_attained
-
-
LGGL
जित-आत्मनः
जितात्मनः
जित-आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
जित-आत्मन्{पुं}{6;एक}
<जित-आत्मनः>Bs3
जितः आत्मा येन सः = जितात्मा तस्य जितात्मनः
षष्ठीसम्बन्धः 7
-
स्वाधीन_आत्मावाले_पुरुष_के_(ज्ञान_में)
of_one_who_has_conquered_his_mind
-
-
LGLG
परम-आत्मा
परमात्मा
परम-आत्मन्{पुं}{1;एक}
परमात्मन्{पुं}{1;एक}
<परम-आत्मा>K1
परमः च असौ आत्मा = परमात्मा
कर्ता 9
-
सच्चिदानन्दघन_परमात्मा
the_Supersoul
-
-
LGGG
समाहितः
समाहितः
समाहित{पुं}{1;एक}
सम्_आङ्_धा{कृत्_प्रत्ययः:क्त;सम्_आङ्_डुधाञ्;जुहोत्यादिः;पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 9
-
समाहित
approached_completely
-
-
GGLG
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
6.8.Aज्ञान-विज्ञान-तृप्त-आत्मा
6.8.Bज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा
6.8.Cज्ञान-विज्ञान-तृप्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.8.Dज्ञान-विज्ञान-तृप्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.8.E<<<ज्ञान-विज्ञान>Di-तृप्त>T3-आत्मा>Bs6
6.8.Fज्ञानम् च विज्ञानम् च = ज्ञानविज्ञाने, ज्ञानविज्ञानाभ्यां तृप्तः = ज्ञानविज्ञानतृप्तः, ज्ञानविज्ञानतृप्तः आत्मा यस्य सः = ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा
6.8.Gविशेषणम् 5
6.8.H-
6.8.Iजिसका_अन्तःकरण_ज्ञान_विज्ञान_से_तृप्त_है
6.8.Jsatisfied_living_entity_who_has_acquired_knowledge_and_realized_knowledge
6.8.K-
6.8.L-
6.8.MGLGGLGGG
कूट-स्थः
कूटस्थो
कूटस्थ{पुं}{1;एक}
कूटस्थ{पुं}{1;एक}
<कूट-स्थः>U
कूटे तिष्ठतीति = कूटस्थः
विशेषणम् 5
-
जिसकी_स्थिति_विकाररहित_है
spiritually_situated
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGG
विजित-इन्द्रियः
विजितेन्द्रियः
विजित-इन्द्रिय{पुं}{1;एक}
विजित-इन्द्रिय{पुं}{1;एक}
<विजित-इन्द्रियः>Bs3
विजितम् इन्द्रियम् येन सः = विजितेन्द्रियः
विशेषणम् 5
-
जिसकी_इन्द्रियाँ_भलीभाँति_जीती_हुई_हैं
sensually_controlled
-
-
LLGLG
सम-लोष्ट-अश्म-काञ्चनः
समलोष्टाश्मकाञ्चनः
सम-लोष्ट-अश्मन्-काञ्चन{पुं}{1;एक}
सम-लोष्ट-अश्मन्-काञ्चन{पुं}{1;एक}
<सम-<लोष्ट-अश्म-काञ्चनः>Di>Bs6
लोष्टः च अश्मा च काञ्चनम् च = लोष्टाश्मकाञ्चनानि, समानि लोष्टाश्मकाञ्चनानि यस्य सः = समलोष्टाश्मकाञ्चनः
विशेषणम् 5
-
जिसके_लिये_मिट्टी_पत्थर_और_सुवर्ण_समान_हैं
one_who_is_equipoised_in_pepples,_stone_and_gold
-
-
GLGGLGLG
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 8
-
योगी
the_mystic
-
-
GG
युक्तः
युक्त
युक्त{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 8
-
युक्त_अर्थात्_भगवत्प्राप्त_है
competent_for_self-realization
-
रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))
GL
इति
इत्युच्यते
इति{अव्य}
इति{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
ऐसे
thus
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGLG
उच्यते
-
उच्यत्{पुं}{4;एक}/उच्यत्{नपुं}{4;एक}/उच्1{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उचँ;दिवादिः}/वच्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}/ब्रू1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}
वच्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}
-
-
-
-
कहा_जाता_है
is_said
6.9.Aसुहृत्-मित्र-अरि-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धुषु
6.9.Bसुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु
6.9.Cसुहृद्-मित्र-अरिन्-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धु{पुं}{7;बहु}
6.9.Dसुहृद्-मित्र-अरि-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धु{पुं}{7;बहु}
6.9.E<सुहृत्-मित्र-अरि-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धुषु>Di
6.9.Fसुहृत् च मित्रम् च अरिः च उदासीनः च मध्यस्थः च द्वेष्यः च बन्धुः च = सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धवः तेषु सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु
6.9.Gसमुच्चितम् 3
6.9.H-
6.9.Iसुहृद्_मित्र_वैरी_उदासीन_मध्यस्थ_द्वेष्य_और_बन्धुगणों_में
6.9.Jamong_well-wisher_benefactor_with_affection_enemy_one_who_is_neutral_between_belligerents_one_who_is_envious_and_among_relatives
6.9.K-
6.9.L-
6.9.MLGGGLGGGGGGGLGLL
साधुषु
साधुष्वपि
साधु{पुं}{7;बहु}/साधु{नपुं}{7;बहु}
साधु{पुं}{7;बहु}
-
-
समुच्चितम् 3
-
धर्मात्माओं_में
unto_the_pious
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGLL
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 6
-
और
and
-
-
L
पापेषु
पापेषु
पाप{पुं}{7;बहु}/पाप{नपुं}{7;बहु}
पाप{नपुं}{7;बहु}
-
-
समुच्चितम् 3
-
पापियों_में
unto_the_sinners
-
-
GGL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 4
-
भी
as_well_as
सम-बुद्धिः
समबुद्धिर्विशिष्यते
सम-बुद्धि{स्त्री}{1;एक}
सम-बुद्धि{स्त्री}{1;एक}
<सम-बुद्धिः>Bs6
समा बुद्धिः यस्य सः = समबुद्धिः
कर्ता 7
-
समान_भाव_रखनेवाला
having_equal_intelligence
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GLGGLGLG
विशिष्यते
-
विशिष्यता{स्त्री}{1;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{2;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{8;एक}/विशिष्यता{स्त्री}{8;द्वि}/वि_शास्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शासुँ;अदादिः}/वि_शिष्2{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शिषॢँ;रुधादिः}
वि_शास्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वि_शासुँ;अदादिः}
-
-
-
-
अत्यन्त_श्रेष्ठ_है
is_far_advanced
6.10.Aयत-चित्त-आत्मा
6.10.Bयतचित्तात्मा
6.10.Cयत-चित्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.10.Dयत-चित्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.10.E<यत-<चित्त-आत्मा>Di>Bs6
6.10.Fचित्तम् च आत्मा च = चित्तात्मनौ, यतौ चित्तात्मनौ यस्य सः = यतचित्तात्मा
6.10.Gविशेषणम् 7
6.10.H-
6.10.Iमन_और_इन्द्रियोंसहित_शरीर_को_वश_में_रखनेवाला
6.10.Jalways_careful_in_mind
6.10.K-
6.10.L-
6.10.MLLGGG
निर्-आशीः
निराशीरपरिग्रहः
निर्-{अव्य}-आशि{स्त्री}{2;बहु}/आशी{स्त्री}{2;बहु}/आशिस्{स्त्री}{1;एक}/आशिस्{स्त्री}{8;एक}
निर्-आशिस्{स्त्री}{1;एक}
<निर्-आशीः>Bvp
निर्गता आशीः यस्मात् = निराशीः
विशेषणम् 7
-
आशारहित
without_being_attracted_by_anything_else
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
LGGLLGLG
अ-परिग्रहः
-
अ-परिग्रह{पुं}{1;एक}
अपरिग्रह{पुं}{1;एक}
<न-परिग्रहः>Bsmn
न परिग्रहः येन सः = अपरिग्रहः
विशेषणम् 7
-
संग्रहरहित
free_from_the_feeling_of_possessiveness
एकाकी
एकाकी
एकाकिन्{पुं}{1;एक}
एकाकिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 6
-
अकेला_ही
alone
-
-
GGG
रहसि
रहसि
रहस्{नपुं}{7;एक}
रहस्{नपुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 6
-
एकान्त_स्थान_में
in_a_secluded_place
-
-
LLL
स्थितः
स्थितः
स्थित{पुं}{1;एक}
स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 7
-
स्थित_होकर
being_so_situated
-
-
LG
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 10
-
योगी
a_transcendentalist
-
-
GG
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 10
-
आत्मा_को
himself_(by_the_body_mind_and_self)
सततम्
सततमात्मानं
सततम्{अव्य}/सतत{पुं}{2;एक}/सतत{नपुं}{1;एक}/सतत{नपुं}{2;एक}
सततम्{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 10
-
निरन्तर_(परमात्मा_में)
constantly
-
-
LLGGGG
युञ्जीत
युञ्जीत
युज्2{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;युजिँर्;रुधादिः}
युज्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;युजिँर्;रुधादिः}
-
-
-
-
लगावे
must_concentrate
-
-
GGL
6.11.Aशुचौ
6.11.Bशुचौ
6.11.Cशुच्{स्त्री}{1;द्वि}/शुच्{स्त्री}{2;द्वि}/शुचि{पुं}{7;एक}/शुचि{स्त्री}{7;एक}
6.11.Dशुचि{पुं}{7;एक}
6.11.E-
6.11.F-
6.11.Gविशेषणम् 2
6.11.H-
6.11.Iशुद्ध
6.11.Jin_a_sanctified
6.11.K-
6.11.L-
6.11.MLG
देशे
देशे
देश{पुं}{7;एक}
देश{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 11
-
भूमि_में
in_the_land
-
-
GG
आत्मनः
-
आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
आत्मन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 10
-
अपने
self-dependent
नात्युच्छ्रितं
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 5
-
not
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGLG
अत्युच्छ्रितम्
-
अत्युच्छ्रितम्
अति_उत्_श्रि{कृत्_प्रत्ययः:क्त;अति_उत्_श्रिञ्;भ्वादिः;नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
बहुत_ऊँचा
too_high
नातिनीचं
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 7
-
nor
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLGG
अति-नीचम्
-
अतिनीच{पुं}{2;एक}/अतिनीच{नपुं}{1;एक}/अतिनीच{नपुं}{2;एक}
अति-नीच{नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
बहुत_नीचा
too_low
चैल-अजिन-कुश-उत्तरम्
चैलाजिनकुशोत्तरम्
चैल-अजिन-कुश-उत्तरम्{अव्य}/उत्तर{पुं}{2;एक}/उत्तर{नपुं}{1;एक}/उत्तर{नपुं}{2;एक}/उत्तर{पुं}{2;एक}/उत्तर{नपुं}{1;एक}/उत्तर{नपुं}{2;एक}
चैल-अजिन-कुश-उत्तर{नपुं}{2;एक}
<<चैल-अजिन-कुश>Di-उत्तरम्>Bs7
चैलम् च अजिनं च कुशाः च = चैलाजिनकुशाः, चैलाजिनकुशाः उत्तरे यस्मिन् तत् = चैलाजिनकुशोत्तरम्
विशेषणम् 10
-
कुशा_मृगछाला_और_वस्त्र_बिछे
kusa_grass,_soft_cloth_and_deerskin
-
-
GGLLLGLL
स्थिरम्
स्थिरमासनमात्मनः
स्थिर{पुं}{2;एक}
स्थिर{नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
स्थिर
firm
-
-
LGGLGGLG
आसनम्
-
आसन{नपुं}{1;एक}/आसन{नपुं}{2;एक}
आसन{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 11
-
आसन_को
seat
प्रतिष्ठाप्य
प्रतिष्ठाप्य
प्रतिष्ठाप्य{पुं}{8;एक}/प्रतिष्ठाप्य{नपुं}{8;एक}
प्रति_स्था_णिच्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;प्रति_ष्ठा_णिच्;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 21
-
स्थापन_करके
placing
-
-
LGGL
तत्र
तत्रैकाग्रं
तत्र{अव्य}
तत्र{अव्य}
-
-
विशेषणम् 13
-
उस
thereupon
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGGG
आसने
-
आसन{नपुं}{1;द्वि}/आसन{नपुं}{2;द्वि}/आसन{नपुं}{7;एक}
आसन{नपुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 14
-
आसन_पर
on_the_seat
उपविश्य
उपविश्यासने
उप_विश्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;विशँ;तुदादिः}
उप_विश्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;उप_विशँ;तुदादिः}
-
-
पूर्वकालः 21
-
बैठकर
sitting_on
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LLGGLG
यत-चित्त-इन्द्रिय-क्रियः
यतचित्तेन्द्रियक्रियः
यत-चित्त-इन्द्रिय-क्रियः
यत-चित्त-इन्द्रिय-क्रिय{पुं}{2;एक}
<यत-<<चित्त-इन्द्रिय>Di-क्रियः>T6>Bs3
चित्तम् च इन्द्रियम् च = चित्तेन्द्रिये, चित्तेन्द्रिययोः क्रियाः = चित्तेन्द्रियक्रियाः, यतम् चित्तेन्द्रियक्रियाः येन सः = यतचित्तेन्द्रियक्रियः
विशेषणम् 16
-
चित्त_और_इन्द्रियों_की_क्रियाओं_को_वश_में_रखते_हुए
controlling_the_activities_of_the_mind_and_senses
-
-
LLGGLGLG
मनः
मनः
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}
मनस्{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 18
-
मन_को
mind
-
-
LG
एक-अग्रम्
-
एक-अग्र{नपुं}{1;एक}/अग्र{नपुं}{2;एक}
अग्र{नपुं}{2;एक}
<एक-अग्रम्>Bs6
एकम् अग्रम् यस्य तत् = एकाग्रम्
कर्मसमानाधिकरणम् 18
-
एकाग्र
one_attention
कृत्वा
कृत्वा
कृ1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;भ्वादिः}/कृ2{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;स्वादिः}/कृ3{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}
कृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}
-
-
पूर्वकालः 21
-
करके
doing_so
-
-
GG
आत्म-विशुद्धये
-
आत्मन्-विशुद्धि{स्त्री}{4;एक}
आत्मन्-विशुद्धि{स्त्री}{4;एक}
<आत्म-विशुद्धये>T6
आत्मनः विशुद्धिः = आत्मविशुद्धिः तस्यै आत्मविशुद्धये
प्रयोजनम् 21
-
अन्तःकरण_की_शुद्धि_के_लिये
for_clarifying_the_heart
योगम्
-
योग{पुं}{2;एक}
योग{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 21
-
योग_का
yoga_practice
युञ्ज्यात्
युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये
युज्2{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;युजिँर्;रुधादिः}
युज्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;युजिँर्;रुधादिः}
-
-
-
-
अभ्यास_करे
execute
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39))
GGGGGLLGLG
6.12.Aसमम्
6.12.Bसमं
6.12.Cसमम्{अव्य}/सम{पुं}{2;एक}/सम{नपुं}{1;एक}/सम{नपुं}{2;एक}/सम{पुं}{2;एक}
6.12.Dसम{नपुं}{1;एक}
6.12.E-
6.12.F-
6.12.Gविशेषणम् 3
6.12.H-
6.12.Iसमान
6.12.Jstraight
6.12.K-
6.12.L-
6.12.MGG
अ-चलम्
-
अ-चल{पुं}{2;एक}/चल{नपुं}{1;एक}/चल{नपुं}{2;एक}
अचल{नपुं}{2;एक}
<न-चलम्>Tn
न चलम् = अचलम्
विशेषणम् 3
-
अचल
unmoved
काय-शिरः-ग्रीवम्
कायशिरोग्रीवं
काय-शिरस्-ग्रीव{पुं}{2;एक}
काय-शिरस्-ग्रीव{पुं}{2;एक}
<काय-शिरः-ग्रीवम्>Ds
कायम् च शिरः च ग्रीवा च = कायशिरःग्रीवम्
कर्म 4
-
काया_सिर_और_गले_को
body,_head_and_neck_
-
-
GLLGGG
धारयन्
धारयन्नचलं
धारयन्
धृ_णिच्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;धृञ्_णिच्;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
धारण_करके
holding
-
ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))
GLGLLG
स्थिरः
स्थिरः
स्थिर{पुं}{1;एक}
स्थिर{पुं}{2;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
स्थिर_होकर
still
-
-
LG
दिशः
दिशश्चानवलोकयन्
दिश्{स्त्री}{1;बहु}/दिश्{स्त्री}{2;बहु}/दिश्{स्त्री}{5;एक}/दिश्{स्त्री}{6;एक}
दिश्{स्त्री}{2;बहु}
-
-
कर्म 7
-
दिशाओं_को
all_sides
-
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LGGLLGLL
अन्-अवलोकयन्
-
अन्-{अव्य}-अवलोकयन्
-अव_लोक्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;अव_लोकृँ;चुरादिः;पुं}{1;एक}
<न-अवलोकयन्>Tn
न अवलोकयन् = अनवलोकयन्
समुच्चितम् 8
-
न_देखता_हुआ
not_seeing
-
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
समानकालः 22
-
और
also
स्वम्
स्वं
स्व{पुं}{2;एक}/स्व{नपुं}{1;एक}/स्व{नपुं}{2;एक}/स्व{पुं}{2;एक}
स्व{नपुं}{2;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 10
-
अपनी
own
-
-
G
नासिका-अग्रम्
नासिकाग्रं
नासिका-अग्र{नपुं}{1;एक}/अग्र{नपुं}{2;एक}
नासिका-अग्र{नपुं}{2;एक}
<नासिका-अग्रं>T6
नासिकायाः अग्रं = नासिकाग्रं
कर्म 11
-
नासिका_के_अग्रभाग_पर
nose-tip
-
-
GLGG
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष्य
सम्_प्र_ईक्ष्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;सम्_प्र_ईक्षँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 22
-
दृष्टि_जमाकर
looking
-
-
GGL
ब्रह्मचारि-व्रते
-
ब्रह्मचारिन्-व्रत{पुं}{7;एक}/व्रत{नपुं}{1;द्वि}/व्रत{नपुं}{2;द्वि}/व्रत{नपुं}{7;एक}
ब्रह्मचारिन्-व्रत{पुं}{7;एक}
<ब्रह्मचारिन्-व्रते>T6
ब्रह्मचारिणः व्रतम् = ब्रह्मचारिव्रतम् तस्मिन् ब्रह्मचारिव्रते
अधिकरणम् 13
-
ब्रह्मचारी_के_व्रत_में
in_the_vow_of_celibacy
स्थितः
स्थितः
स्थित{पुं}{1;एक}
स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 16
-
स्थित
situated
-
-
LG
विगत-भीः
विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते
विगत-भी{स्त्री}{1;एक}
विगत-भी{पुं}{1;एक}
<विगत-भीः>Bs5
विगता भीः यस्मात् सः = विगतभीः
विशेषणम् 16
-
भयरहित
devoid_of_fear
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
LLLGGLGGLG
प्रशान्त-आत्मा
प्रशान्तात्मा
प्रशान्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
प्रशान्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
<प्रशान्त-आत्मा>Bs6
प्रशान्तः आत्मा यस्य सः = प्रशान्तात्मा
विशेषणम् 16
-
भलीभाँति_शान्त_अन्तःकरणवाला
unagitated_mind
-
-
LGGG
युक्तः
युक्त
युक्त{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 22
-
सावधान_योगी
the_actual_yogi
-
रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))
GL
मनः
मनः
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}
मनस्{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 18
-
मन_को
mind
-
-
LG
संयम्य
संयम्य
सम्_यम्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमोँ;भ्वादिः}/सम्_यम्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमँ;भ्वादिः}/सम्_यम्3{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमँ;चुरादिः}
सम्_यम्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;सम्_यमोँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 22
-
रोककर
completely_subduing
-
-
GGL
मत्-चित्तः
मच्चित्तो
अस्मद्-चित्त{पुं}{1;एक}
अस्मद्-चित्त{पुं}{1;एक}
<अस्मत्-चित्तः>Bs6
मयि चित्तम् यस्य सः = मच्चित्तः
समुच्चितम् 20
-
मुझमें_चित्तवाला
concentrated_upon_me
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGG
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 22
-
(और)
and
मत्-परः
मत्परः
अस्मद्-पर{पुं}{1;एक}/पर{पुं}{1;एक}
अस्मद्-पर{पुं}{1;एक}
<अस्मत्-परः>Bs6
अहं परः यस्य = मत्परः
समुच्चितम् 20
-
मेरे_परायण_होकर
taking_me_as_the_ultimate_goal
-
-
GLG
आसीत
आसीत
आस्1{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}
आस्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}
-
-
-
-
स्थित_होवे
being_so
-
-
GGL
6.13.Aनियत-मानसः
6.13.Bनियतमानसः
6.13.Cनियत-मानस{पुं}{1;एक}
6.13.Dनियत-मानस{पुं}{1;एक}
6.13.E<नियत-मानसः>Bs6
6.13.Fनियतम् मानसम् यस्य सः = नियतमानसः
6.13.Gविशेषणम् 2
6.13.H-
6.13.Iवश_में_किये_हए_मनवाला
6.13.Jregulated_mind
6.13.K-
6.13.L-
6.13.MLLGGLG
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 10
-
योगी
the_mystic_transcendentalist
-
-
GG
एवम्
-
एवम्{अव्य}
एवम्{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 6
-
इस_प्रकार
as_mentioned_above
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
आत्मा_को
body,_mind_and_soul
सदा
सदात्मानं
सदा{अव्य}
सदा{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 6
-
निरन्तर_(मुझ_परमेश्वर_के_स्वरूप_में)
constantly
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LGGG
युञ्जन्
युञ्जन्नेवं
युञ्जत्{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
समानकालः 10
-
लगाता_हुआ
practicing_like_this
-
ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))
GGGG
मत्-संस्थाम्
मत्संस्थामधिगच्छति
अस्मद्-संस्था{स्त्री}{2;एक}
अस्मद्-संस्था{स्त्री}{2;एक}
<अस्मत्-संस्थाम्>Bs6
मयि संस्था यस्याः सा = मत्संस्था ताम् मत्संस्थाम्
विशेषणम् 9
-
मुझमें_रहनेवाली
in_the_spiritual_sky_(the_kingdom_of_God)
-
-
GGGLLGLL
निर्वाण-परमाम्
निर्वाणपरमां
निर्वाण-परमा{स्त्री}{2;एक}
निर्वाण-परमा{स्त्री}{2;एक}
<निर्वाण-परमाम्>Bs6
निर्वाणः परमः यस्याः सा = निर्वाणपरमा ताम् निर्वाणपरमाम्
विशेषणम् 9
-
परमानन्द_की_पराकाष्ठारूप
cessation_of_material_existence
-
-
GGLLGG
शान्तिम्
शान्तिं
शान्ति{स्त्री}{2;एक}
शान्ति{स्त्री}{2;एक}
-
-
कर्म 10
-
शान्ति_को
peace
-
-
GG
अधिगच्छति
-
अधि_गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}
अधि_गम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;अधि_गमॢँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_होता_है
does_attain
6.14.Aअर्जुन
6.14.B-
6.14.Cअर्जुन{पुं}{8;एक}
6.14.Dअर्जुन{पुं}{8;एक}
6.14.E-
6.14.F-
6.14.Gसम्बोध्यः 17
6.14.H-
6.14.Iहे_अर्जुन
6.14.JO_Arjuna
योगः
योगोऽस्ति
योग{पुं}{1;एक}
योग{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 17
-
योग
linking_with_the_Supreme
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GGL
नात्यश्नतस्तु
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 5
-
never
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
GGLGL
तु
-
तु{अव्य}
तु{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 5
-
तो
but
अति_अश्नतः
-
अति-अश्नत्{पुं}{1;बहु}/अश्नत्{पुं}{2;बहु}/अश्नत्{पुं}{5;एक}/अश्नत्{पुं}{6;एक}/अश्नत्{नपुं}{5;एक}/अश्नत्{नपुं}{6;एक}/अश्नत{पुं}{1;एक}
अति-अश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;अशँ;क्र्यादिः;पुं}{6;एक}
-
-
समुच्चितम् 6
-
बहुत_खानेवाले_का
of_one_who_eats_too_much
चैकान्तमनश्नतः
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 2
-
और
also
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGGLGLG
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 9
-
nor
-
-
L
एकान्तम्
-
एकान्त{पुं}{2;एक}/एकान्त{नपुं}{1;एक}/एकान्त{नपुं}{2;एक}
एकान्त{नपुं}{2;एक}
-
-
क्रियाविशेषणम् 9
-
बिलकुल
very_low
अन्-अश्नतः
-
अन्-{अव्य}-अश्नत्{पुं}{1;बहु}/अश्नत्{पुं}{2;बहु}/अश्नत्{पुं}{5;एक}/अश्नत्{पुं}{6;एक}/अश्नत्{नपुं}{5;एक}/अश्नत्{नपुं}{6;एक}/अश्नत{पुं}{1;एक}
-अश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;अशँ;क्र्यादिः;पुं}{6;एक}
<न-अश्नतः>Tn
न अश्नन् = अनश्नन् तस्य अनश्नतः
समुच्चितम् 6
-
न_खानेवाले_का
abstaining_from_eating
चाति
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
तथा
also
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GL
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 12
-
nor
-
-
L
अति_स्वप्न-शीलस्य
स्वप्नशीलस्य
अति-स्वप्न-शील{पुं}{6;एक}/शील{नपुं}{6;एक}
अति-स्वप्न-शील{पुं}{6;एक}
<स्वप्न-शीलस्य>Bs6
स्वप्नम् शीलम् यस्य सः = स्वप्नशीलः तस्य स्वप्नशीलस्य
समुच्चितम् 6
-
बहुत_शयन_करने_के_स्वभाववाले_का
of_one_who_sleeps_too_much
-
-
GLGGL
चार्जुन
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
and
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLL
नैव
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 15
-
not
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GL
जाग्रतः
जाग्रतो
जाग्रत्{पुं}{2;बहु}/जाग्रत्{पुं}{5;एक}/जाग्रत्{पुं}{6;एक}/जाग्रत्{नपुं}{5;एक}/जाग्रत्{नपुं}{6;एक}
जागृ{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;जागृ;अदादिः;पुं}{6;एक}
-
-
समुच्चितम् 6
-
जागनेवाले_का
one_who_keeps_night_watch_too_much
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLG
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 15
-
ही
ever
अस्ति
-
अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
अस्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
सिद्ध_होता_है
is
6.15.Aयुक्त-आहार-विहारस्य
6.15.Bयुक्ताहारविहारस्य
6.15.Cयुक्त-आहार-विहार{पुं}{6;एक}
6.15.Dयुक्त-आहार-विहार{पुं}{6;एक}
6.15.E<युक्त-<आहार-विहारस्य>Di>Bs6
6.15.Fआहारः च विहारः च = आहारविहारौ, आहारविहारौ युक्तौ यस्य सः = युक्ताहारविहारः तस्य युक्ताहारविहारस्य
6.15.Gसमुच्चितम् 4
6.15.H-
6.15.Iयथायोग्य_आहार-विहार_करनेवाले_का
6.15.Jregulated_eating_and_recreation
6.15.K-
6.15.L-
6.15.MGGGLLGGL
कर्मसु
कर्मसु
कर्मन्{नपुं}{7;बहु}
कर्मन्{नपुं}{7;बहु}
-
-
अधिकरणम् 4
-
कर्मों_में
in_discharging_duties
-
-
GLL
युक्त-चेष्टस्य
युक्तचेष्टस्य
युक्त-चेष्ट{पुं}{6;एक}/चेष्ट{नपुं}{6;एक}
युक्तचेष्ट{पुं}{6;एक}
<युक्त-चेष्टस्य>Bs6
युक्ता चेष्टा यस्य सः = युक्तचेष्टः तस्य युक्तचेष्टस्य
समुच्चितम् 4
-
यथायोग्य_चेष्टा_करनेवाले_का
of_one_who_has_regulated_work_for_maintenance
-
-
GLGGL
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 6
-
(और)
also
युक्त-स्वप्न-अवबोधस्य
युक्तस्वप्नावबोधस्य
युक्त-स्वप्न-अवबोध{पुं}{6;एक}/अवबोध{नपुं}{6;एक}
युक्त-स्वप्न-अवबोध{पुं}{6;एक}
<युक्त-<स्वप्न-अवबोधस्य>Di>Bs6
स्वप्नः च अवबोधः च = स्वप्नावबोधौ, स्वप्नावबोधौ युक्तौ यस्य सः = युक्तस्वप्नावबोधः तस्य युक्तस्वप्नावबोधस्य
समुच्चितम् 4
-
यथायोग्य_सोने_तथा_जागनेवाले_का
regulated_sleep_and_wakefulness
-
-
GGGGLGGL
योगः
योगो
योग{पुं}{1;एक}
योग{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 8
-
योग
practice_of_yoga
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GG
दुःख-हा
दुःख-हा
दुःख-हा{अव्य}
दुःख-हन्{पुं}{1;एक}
<दुःख-हा>U
दुःखं हन्ति = दुःखहा
कर्तृसमानाधिकरणम् 8
-
दुःखों_का_नाश_करनेवाला
diminishing_pains
-
-
GL
भवति
भवति
भवत्{पुं}{7;एक}/भू1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
भू{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
-
-
-
-
होता_है
becomes
-
-
LLL
6.16.Aविनियतम्
6.16.Bविनियतं
6.16.Cविनियत{पुं}{2;एक}/विनियत{नपुं}{1;एक}/विनियत{नपुं}{2;एक}
6.16.Dविनियत{नपुं}{1;एक}
6.16.E-
6.16.F-
6.16.Gविशेषणम् 2
6.16.H-
6.16.Iअत्यन्त_वश_में_किया_हुआ
6.16.Jparticularly_disciplined
6.16.K-
6.16.L-
6.16.MLLLG
चित्तम्
चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते
चित्त{पुं}{2;एक}/चित्त{नपुं}{1;एक}/चित्त{नपुं}{2;एक}
चित्त{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 6
-
चित्त
the_mind_and_its_activities
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGGGGGLGLG
यदा
यदा
यदा{अव्य}
यदा{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 7
-
जिस_काल_में
when
-
-
LG
आत्मनि
-
आत्मन्{पुं}{7;एक}
आत्मन्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 6
-
परमात्मा_में
in_the_transcendence
एव
एव
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 4
-
ही
certainly
-
-
GL
अवतिष्ठते
-
अवतिष्ठते
अव_स्था{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अव_ष्ठा;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 3
-
भलीभाँति_स्थित_हो_जाता_है
becomes_situated
तदा
तदा
तदा{अव्य}
तदा{अव्य}
-
-
अनुयोगी 11
-
उस_काल_में
at_that_time
-
-
LG
सर्व-कामेभ्यः
सर्वकामेभ्यो
सर्व-काम{पुं}{4;बहु}/काम{पुं}{5;बहु}
सर्व-काम{पुं}{5;बहु}
<सर्व-कामेभ्यः>K1
सर्वः सः कामः च = सर्वकामः तेभ्यः सर्वकामेभ्यः
अपादानम् 11
-
सम्पूर्ण_भोगों_से
all_kinds_of_material_desires
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLGGG
निस्-स्पृहः
निःस्पृहः
निस्-{अव्य}-स्पृह{पुं}{1;एक}
निस्-स्पृह{पुं}{1;एक}
<निस्-स्पृहः>Bvp
निर्गता स्पृहा यस्मात् सः = निस्पृहः
कर्ता 11
-
स्पृहारहित_पुरुष
devoid_of_desire
-
-
GLG
युक्तः
युक्त
युक्त{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 11
-
योगयुक्त
well_situated_in_yoga
-
रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))
GL
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
प्रतियोगी 12
-
(है)
is
इति
इत्युच्यते
इति{अव्य}
इति{अव्य}
-
-
अनुयोगी 13
-
ऐसा
thus
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGLG
उच्यते
-
उच्यत्{पुं}{4;एक}/उच्यत्{नपुं}{4;एक}/उच्1{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उचँ;दिवादिः}/वच्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}/ब्रू1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}
वच्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वचँ;अदादिः}
-
-
-
-
कहा_जाता_है
said_to_be
6.17.Aयथा
6.17.Bयथा
6.17.Cयथा{अव्य}
6.17.Dयथा{अव्य}
6.17.E-
6.17.F-
6.17.Gक्रियाविशेषणम् 5
6.17.H-
6.17.Iजिस_प्रकार
6.17.Jas
6.17.K-
6.17.L-
6.17.MLG
नि-वात-स्थः
निवातस्थो
नि-वात-स्थ{पुं}{1;एक}
नि-वात-स्थ{पुं}{1;एक}
<<नि-वात>Bvp-स्थः>U
निर्गतः वातः यस्मात् सः = निवातः, निवाते तिष्ठति = निवातस्थः
विशेषणम् 3
-
वायुरहित_स्थान_में_स्थित
in_a_place_without_wind
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGGG
दीपः
दीपो
दीप{पुं}{1;एक}
दीप{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 5
-
दीपक
a_lamp
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GG
नेङ्गते
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 5
-
नहीं
does_not
-
गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GLG
इङ्गते
-
इङ्गत्{पुं}{4;एक}/इङ्गत्{नपुं}{4;एक}/इङ्गता{स्त्री}{1;द्वि}/इङ्गता{स्त्री}{2;द्वि}
इङ्ग्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;इगिँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
चलायमान_होता
waver
आत्मनः
-
आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}
आत्मन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 7
-
परमात्मा_के
on_transcendence
योगम्
योगमात्मनः
योग{पुं}{2;एक}
योग{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 8
-
ध्यान_में
meditation
-
-
GGGLG
युञ्जतः
युञ्जतो
युञ्जत्{पुं}{2;बहु}/युञ्जत्{पुं}{5;एक}/युञ्जत्{पुं}{6;एक}/युञ्जत्{नपुं}{5;एक}/युञ्जत्{नपुं}{6;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
लगे_हुए
constantly_engaged_in
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLG
यत-चित्तस्य
यतचित्तस्य
यत-चित्त{पुं}{6;एक}/चित्त{नपुं}{6;एक}
यत-चित्त{पुं}{6;एक}
<यत-चित्तस्य>Bs6
यतम् चित्तम् यस्य सः = यतचित्तः तस्य यतचित्तस्य
विशेषणम् 10
-
जीते_हुए_चित्त_की
whose_mind_is_controlled
-
-
LLGGL
योगिनः
योगिनो
योगिन्{पुं}{1;बहु}/योगिन्{पुं}{2;बहु}/योगिन्{पुं}{5;एक}/योगिन्{पुं}{6;एक}
योगिन्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 12
-
योगी_के
of_the_yogi
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLG
सा
सोपमा
तद्{स्त्री}{1;एक}
तद्{स्त्री}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 12
-
वैसी
that
-
गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GGG
उपमा
-
उपमा{स्त्री}{1;एक}
उपमा{स्त्री}{1;एक}
-
-
कर्म 13
-
उपमा
compared_to
स्मृता
स्मृता
स्मृता{स्त्री}{1;एक}
स्मृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त;स्मृ;भ्वादिः;स्त्री}{1;एक}
-
-
-
-
कही_गयी_है
likened
-
-
LG
6.18.Aयोग-सेवया
6.18.Bयोगसेवया
6.18.Cयोग-सेवा{स्त्री}{3;एक}
6.18.Dयोग-सेवा{स्त्री}{3;एक}
6.18.E<योग-सेवया>T6
6.18.Fयोगस्य सेवा = योगसेवा तया योगसेवया
6.18.Gकरणम् 5
6.18.H-
6.18.Iयोग_के_अभ्यास_से
6.18.Jby_performance_of_yoga
6.18.K-
6.18.L-
6.18.MGLGLG
निरुद्धम्
निरुद्धं
निरुद्ध{नपुं}{1;एक}/निरुद्ध{नपुं}{2;एक}
नि_रुध्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;नि_रुधिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 3
-
निरुद्ध
restrained_from_matter
-
-
LGG
चित्तम्
चित्तं
चित्त{पुं}{2;एक}/चित्त{नपुं}{1;एक}/चित्त{नपुं}{2;एक}
चित्त{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 5
-
चित्त
mental_activities
-
-
GG
यत्र
यत्रोपरमते
यत्र{अव्य}
यत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 5
-
जिस_अवस्था_में
in_that_state_of_affairs
-
गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GGLGLG
उपरमते
-
उपरमता{स्त्री}{1;द्वि}/उपरमता{स्त्री}{2;द्वि}/उप_रम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;रमुँ;भ्वादिः}
उप_रम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उप_रमुँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
उपराम_हो_जाता_है
when_one_feels_transcendental_happiness
चैवात्मनात्मानं
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGLGGG
यत्र
यत्र
यत्र{अव्य}
यत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 10
-
जिस_अवस्था_में
in_that
-
-
GL
आत्मना
-
आत्मन्{पुं}{3;एक}
आत्मन्{पुं}{3;एक}
-
-
करणम् 10
-
सूक्ष्म_बुद्धि_द्वारा
by_the_pure_mind
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 10
-
परमात्मा_को
the_self
पश्यन्
पश्यन्नात्मनि
पश्यत्{पुं}{1;एक}
दृश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;दृशिँर्;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
समानकालः 13
-
साक्षात्_करता_हुआ
realizing_the_position
-
ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))
GGGLL
आत्मनि
-
आत्मन्{पुं}{7;एक}
आत्मन्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 13
-
सच्चिदानन्दघन_परमात्मा_में
in_the_self
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 11
-
ही
certainly
तुष्यति
तुष्यति
तुष्यत्{पुं}{7;एक}/तुष्यत्{नपुं}{7;एक}/तुष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;तुषँ;दिवादिः}
तुष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;तुषँ;दिवादिः}
-
-
-
-
संतुष्ट_रहता_है
becomes_satisfied
-
-
GLL
6.19.Aअति-इन्द्रियम्
6.19.B-
6.19.Cअति-इन्द्रिय{पुं}{2;एक}/इन्द्रिय{नपुं}{1;एक}/इन्द्रिय{नपुं}{2;एक}
6.19.Dअति-इन्द्रिय{नपुं}{1;एक}
6.19.E<अति-इन्द्रियम्>T2
6.19.Fइन्द्रियम् अतिक्रान्तम् = अतीन्द्रियम्
6.19.Gविशेषणम् 5
6.19.H-
6.19.Iइन्द्रियों_से_अतीत
6.19.Jtranscendental
बुद्धि-ग्राह्यम्
-
बुद्धि-ग्राह्य{नपुं}{1;एक}/ग्राह्य{नपुं}{2;एक}
बुद्धि-ग्राह्य{नपुं}{1;एक}
<बुद्धि-ग्राह्यम्>T3
बुद्ध्या ग्राह्यम् = बुद्धिग्राह्यम्
विशेषणम् 5
-
केवल_शुद्ध_हुई_सूक्ष्म_बुद्धि_द्वारा_ग्रहण_करनेयोग्य
accessible_intelligence
यत्
यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीइन्द्रियम्
यत्{अव्य}/यद्{नपुं}{1;एक}/यद्{नपुं}{2;एक}/यत्{अव्य}
यद्{नपुं}{1;एक}
-
-
सम्बन्धः 7
-
जो
in_which
-
चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))
GGGGGGLGGLL
आत्यन्तिकम्
-
आत्यन्तिक{पुं}{2;एक}/आत्यन्तिक{नपुं}{1;एक}/आत्यन्तिक{नपुं}{1;एक}
आत्यन्तिक{नपुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 5
-
अनन्त
supreme
अत्यन्तं भवं आत्यन्तिकम्
सुखम्
सुखमात्यन्तिकं
सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}
सुख{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 6
-
आनन्द
happiness
-
-
LGGGLG
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
प्रतियोगी 3
-
(है)
is
तत्
तत्
तद्{नपुं}{1;एक}/तद्{नपुं}{2;एक}
तद्{नपुं}{2;एक}
-
-
अनुयोगी 8
-
उसको
that
-
-
L
वेत्ति
वेत्ति
विद्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}
विद्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}
-
-
-
-
अनुभव_करता_है
knows
-
-
GL
चैवायं
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGG
यत्र
यत्र
यत्र{अव्य}
यत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 11
-
जिस_अवस्था_में
wherein
-
-
GL
स्थितः
स्थितश्चलति
स्थित{पुं}{1;एक}
स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 12
-
स्थित
situated
-
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))
LGLLL
अयम्
-
अय{पुं}{2;एक}/इदम्{पुं}{1;एक}
इदम्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 16
-
यह_(योगी)
in_this
तत्त्वतः
तत्त्वतः
तत्त्वतः{अव्य}
तत्त्वतः{अव्य}
-
-
अपादानम् 16
-
परमात्मा_के_स्वरूप_से
from_the_truth
-
-
GLG
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 16
-
नहीं
never
-
-
L
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 16
-
ही
certainly
चलति
-
चलत्{पुं}{7;एक}/चलत्{नपुं}{7;एक}/चल्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;चलँ;भ्वादिः}/चल्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;चलँ;तुदादिः}
चल्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;चलँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
विचलित_होता_है
moves
6.20.Aयम्
6.20.Bयं
6.20.Cयद्{पुं}{2;एक}
6.20.Dयद्{पुं}{2;एक}
6.20.E-
6.20.F-
6.20.Gकर्म 2
6.20.H-
6.20.Iजिसको
6.20.Jthat_which
6.20.K-
6.20.L-
6.20.MG
लब्ध्वा
लब्ध्वा
लभ्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुलभँष्;भ्वादिः}
लभ्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुलभँष्;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 8
-
प्राप्त_होकर
by_attainment
-
-
GG
ततः
ततः
ततः{अव्य}
ततः{अव्य}
-
-
अपादानम् 8
-
उससे
from_that
-
-
LG
अ-परम्
-
अ-पर{पुं}{2;एक}/पर{नपुं}{1;एक}/पर{नपुं}{2;एक}/पर{पुं}{2;एक}/पर{नपुं}{1;एक}/पर{नपुं}{2;एक}
अपर{पुं}{2;एक}
<न-परं>Tn
न परं = अपरं
विशेषणम् 5
-
दूसरा
any_other
लाभम्
लाभं
लाभ{पुं}{2;एक}
लाभ{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 8
-
लाभ_को
gain
-
-
GG
अधिकम्
-
अधिक{पुं}{2;एक}/अधिक{नपुं}{1;एक}/अधिक{नपुं}{2;एक}
अधिक{पुं}{2;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 8
-
अधिक
more_than_that
नाधिकं
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
नहीं
never
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLG
मन्यते
मन्यते
मन्यता{स्त्री}{1;द्वि}/मन्यता{स्त्री}{2;द्वि}/मन्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}/मन्2{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनुँ;तनादिः}
मन्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}
-
-
-
-
मानता
does_not_mind
-
-
GLG
चापरं
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLG
यस्मिन्
यस्मिन्स्थितो
यद्{पुं}{7;एक}/यद्{नपुं}{7;एक}
यद्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 11
-
जिस_अवस्था_में
-
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGLG
स्थितः
-
स्थित{पुं}{1;एक}
स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 12
-
स्थित
in_which
(पुरुषः)
-
(पुरुष{पुं}{1;एक})
(पुरुष){पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 17
-
(पुरुष)
person
गुरुणा
गुरुणापि
गुरु{पुं}{3;एक}
गुरु{पुं}{3;एक}
-
-
विशेषणम् 14
-
बड़े_भारी
very_difficult
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LLGL
दुःखेन
दुःखेन
दुःख{नपुं}{3;एक}
दुःख{नपुं}{3;एक}
-
-
कर्ता 17
-
दुःख_से
by_miseries
-
-
GGL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 14
-
भी
even_though
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 17
-
नहीं
never
-
-
L
विचाल्यते
विचाल्यते
विचाल्यते
वि_चल्_णिच्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वि_चलँ_णिच्;भ्वादिः}
-
-
-
-
चलायमान_होता_है
becomes_shaken
-
-
LGLG
6.21.Aदुःख-संयोग-वियोगम्
6.21.B-
6.21.Cदुःख-संयोग-वियोग{पुं}{2;एक}/वियोग{नपुं}{1;एक}/वियोग{नपुं}{2;एक}
6.21.Dदुःख-संयोग-वियोग{नपुं}{2;एक}
6.21.E<<दुःख-संयोग>T3-वियोगं>T3
6.21.Fदुःखैः संयोगः = दुःखसंयोगः, दुःखसंयोगेन वियोगः = दुःखसंयोगवियोगः तं दुःखसंयोगवियोगं
6.21.Gविशेषणम् 3
6.21.H-
6.21.Iदुःखरूप_संसार_के_संयोग_से_रहित
6.21.Jextermination_from_miseries_of_material_contact
योग-सञ्ज्ञितम्
योगसञ्ज्ञितम्
योग-सञ्ज्ञित{पुं}{2;एक}/सञ्ज्ञित{नपुं}{1;एक}/सञ्ज्ञित{नपुं}{2;एक}
योग-सञ्ज्ञित{नपुं}{2;एक}
<योग-सञ्ज्ञितम्>K7
योग इति संज्ञा = योगसंज्ञा, योगसंज्ञा अस्य सञ्जाता इति = योगसञ्ज्ञिनः तं योगसञ्ज्ञितम्
विशेषणम् 3
-
जिसका_नाम_योग_है
trance_in_yoga
-
-
GLGLL
तम्
तं
तद्{पुं}{2;एक}
तद्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 4
-
उसको
that
-
-
G
विद्यात्
विद्याद्दुःखसंयोगवियोगं
विद्1{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}/विद्1{कर्तरि;आशीर्लिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}/विद्3{कर्तरि;आशीर्लिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदॢँ;तुदादिः}
विद्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः}
-
-
-
-
जानना_चाहिये
must_know
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))
GGGLGGLLGG
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 6
-
वह
that
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
योगः
योगोऽनिर्विण्णचेतसा
योग{पुं}{1;एक}
योग{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 9
-
योग
practice_in_yoga_system
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GGGGLGLG
अ-निर्विण्ण-चेतसा
-
अ-निर्विण्ण-चेतस्{नपुं}{3;एक}
अनिर्विण्ण-चेतस्{नपुं}{3;एक}
<<न-निर्विण्ण>Tn-चेतसा>T3
न निर्विण्णम् = अनिर्विण्णम्, अनिर्विण्णेन चेतः = अनिर्विण्णचेतः तेन अनिर्विण्णचेतसा
कर्ता 9
-
न_उकताये_हुए_अर्थात्_धैर्य_और_उत्साहयुक्त_चित्त_से
without_Deviation
निश्चयेन
निश्चयेन
निश्चय{पुं}{3;एक}
निश्चय{पुं}{3;एक}
-
-
क्रियाविशेषणम् 9
-
निश्चयपूर्वक
with_firm_determination
-
-
GLGL
योक्तव्यः
योक्तव्यो
योक्तव्य{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:तव्यत्;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
-
-
करना_कर्तव्य_है
must_be_practiced
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGG
6.22.Aसङ्कल्प-प्रभवान्
6.22.Bसङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा
6.22.Cसङ्कल्प-प्रभव{पुं}{2;बहु}
6.22.Dसङ्कल्प-प्रभव{पुं}{2;बहु}
6.22.E<सङ्कल्प-प्रभवान्>Bs6
6.22.Fसङ्कल्पः प्रभवः यस्य सः = सङ्कल्पप्रभवः तान् सङ्कल्पप्रभवान्
6.22.Gविशेषणम् 3
6.22.H-
6.22.Iसंकल्प_से_उत्पन्न_होनेवाली
6.22.Jborn_of_material_desires
6.22.K-
6.22.Lरुत्व-सन्धिः (नश्छव्यप्रशान् (8।3।7)-अनुनासिकात् परोऽनुस्वारः (8।3।4)-खरवसानयोर्विसर्जनीयः (8।3।15)-विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
6.22.MGGGLLGGGGG
सर्वान्
सर्वानशेषतः
सर्व{पुं}{2;बहु}
सर्व{पुं}{2;बहु}
-
-
विशेषणम् 3
-
सम्पूर्ण
all
-
-
GGLGLG
कामान्
-
काम{पुं}{2;बहु}
काम{पुं}{2;बहु}
-
-
कर्म 5
-
कामनाओं_को
sense_gratification
अ-शेषतः
-
अ-शेषतः
अशेषतः{तसिल्}
<न-शेषतः>Tn
न शेषतः = अशेषतः
क्रियाविशेषणम् 5
-
निःशेषरूप_से
completely
त्यक्त्वा
-
त्यज्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}
त्यज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 13
-
त्यागकर
giving_up
मनसा
मनसैवेन्द्रियग्रामं
मनस्{नपुं}{3;एक}/मनसा{स्त्री}{1;एक}
मनस्{नपुं}{3;एक}
-
-
करणम् 10
-
मन_के_द्वारा
by_the_mind
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
LLGGLGGG
इन्द्रिय-ग्रामम्
-
इन्द्रिय-ग्राम{पुं}{2;एक}
इन्द्रिय-ग्राम{पुं}{2;एक}
<इन्द्रिय-ग्रामम्>T6
इन्द्रियाणां ग्रामः = इन्द्रियग्रामः तम् इन्द्रियग्रामम्
कर्म 10
-
इन्द्रियों_के_समुदाय_को
the_full_set_of_senses
समन्ततः
समन्ततः
समन्ततः{अव्य}
समन्ततः{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 10
-
सभी_ओर_से
from_all_sides
-
-
GGLG
एव
एव
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
ही
certainly
-
-
GL
विनियम्य
विनियम्य
विनि_यम्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमँ;भ्वादिः}
वि_नि_यम्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;वि_नि_यमँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 13
-
भलीभाँति_रोककर
regulating
-
-
LLGL
शनैः
शनैः
शनैः{अव्य}
शनैः{अव्य}
-
-
वीप्सा 12
-
क्रम_से
gradually
-
-
LG
शनैः
शनैरुपरमेद्बुद्ध्या
शनैः{अव्य}
शनैः{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 13
-
क्रम_से
step_by_step
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))
LGLLGGGG
उपरमेत्
-
उपरमेत्
उप_रम्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उप_रमुँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
उपरति_को_प्राप्त_हो
hesitated
धृति-गृहीतया
धृतिगृहीतया
धृति-गृहीता{स्त्री}{3;एक}
धृति-गृहीता{स्त्री}{3;एक}
<धृति-गृहीतया>T3
धृत्या गृहीता = धृतिगृहीता तया धृतिगृहीतया
विशेषणम् 15
-
धैर्ययुक्त
carrying_the_conviction
-
-
LLLGLG
बुद्ध्या
-
बुद्धि{स्त्री}{3;एक}
बुद्धि{स्त्री}{3;एक}
-
-
करणम् 18
-
बुद्धि_के_द्वारा
by_intelligence
मनः
मनः
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}
मनस्{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 18
-
मन_को
mind
-
-
LG
आत्म-संस्थम्
आत्मसंस्थं
आत्मन्-संस्थ{पुं}{2;एक}/संस्थ{नपुं}{1;एक}/संस्थ{नपुं}{2;एक}
आत्मन्-संस्थ{पुं}{2;एक}
<आत्म-संस्थम्>T7
आत्मनि संस्थम् = आत्मसंस्थम्
कर्मसमानाधिकरणम् 18
-
परमात्मा_में_स्थित
placed_in_transcendence
-
-
GLGG
कृत्वा
कृत्वा
कृ1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;भ्वादिः}/कृ2{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;स्वादिः}/कृ3{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}
कृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}
-
-
पूर्वकालः 22
-
करके
doing_so
-
-
GG
किञ्चित्
किञ्चिदपि
किञ्चित्{अव्य}/किञ्चित्{नपुं}{1;एक}/किञ्चित्{नपुं}{2;एक}
किञ्चित्{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 22
-
कुछ
anything_else
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39))
GLLL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 19
-
भी
even
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 22
-
not
-
-
L
चिन्तयेत्
चिन्तयेत्
चिन्त्1{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;चितिँ;चुरादिः}/चिन्त्1_णिच्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;चितिँ;चुरादिः}
चिन्त्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;चितिँ;चुरादिः}
-
-
-
-
चिन्तन_करे
be_thinking_of
-
-
GLG
6.23.Aएतत्
6.23.B-
6.23.Cएतद्{नपुं}{1;एक}/एतद्{नपुं}{2;एक}
6.23.Dएतद्{नपुं}{1;एक}
6.23.E-
6.23.F-
6.23.Gविशेषणम् 4
6.23.H-
6.23.Iयह
6.23.Jthis
अ-स्थिरम्
-
अ-स्थिर{पुं}{2;एक}
अस्थिर{पुं}{1;एक}
<न-स्थिरम्>Tn
न स्थिरः = अस्थिरः तम् अस्थिरम्
विशेषणम् 4
-
स्थिर_न_रहनेवाला
unsteady
चञ्चलम्
-
चञ्चल{पुं}{2;एक}
चञ्चल{नपुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
चंचल
flickering
मनः
मनश्चञ्चलमस्थिरम्
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}
मनस्{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 7
-
मन
the_mind
-
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))
LGGLGGLL
यतः
यतो
यतः{अव्य}/यत{पुं}{1;एक}
यतः{अव्य}
-
-
वीप्सा 6
-
जिसमें
whatever
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LG
यतः
यतो
यतः{अव्य}/यत{पुं}{1;एक}
यतः{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 9
-
जिसमें_(संसार_में)
whatever
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LG
निश्चरति
निश्चरति
निश्चरति
नि_चर्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;नि_चरँ;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 6
-
विचरता_है
verily_agitated
-
-
GLLL
ततः
ततस्ततो
ततः{अव्य}
ततः{अव्य}
-
-
वीप्सा 9
-
उससे
from_there
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGLG
ततः
-
ततः{अव्य}
ततः{अव्य}
-
-
अनुयोगी 14
-
उससे_(विषय_से)
and_thereafter
नियम्य
नियम्यैतदात्मन्येव
नि_यम्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमोँ;भ्वादिः}/नि_यम्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमँ;भ्वादिः}/नि_यम्3{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;यमँ;चुरादिः}
नि_यम्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;नि_यमोँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 14
-
रोककर_यानी_हटाकर_इसे_बार-बार
regulating
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
LGGLGGGL
आत्मनि
-
आत्मन्{पुं}{7;एक}
आत्मन्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 14
-
परमात्मा_में
in_the_self
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 11
-
ही
certainly
वशम्
वशं
वश{पुं}{2;एक}/वश{नपुं}{1;एक}/वश{नपुं}{2;एक}
वश{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 14
-
निरुद्ध
control
-
-
LG
नयेत्
नयेत्
नयेत्
नी{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;णीञ्;भ्वादिः}
-
-
-
-
करे
must_bring_in
-
-
LG
6.24.Aहि
6.24.Bह्येनं
6.24.Cहि{अव्य}
6.24.Dहि{अव्य}
6.24.E-
6.24.F-
6.24.G-
6.24.H-
6.24.Iक्योंकि
6.24.Jcertainly
6.24.K-
6.24.Lयण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
6.24.MGG
प्रशान्त-मनसम्
प्रशान्तमनसं
प्रशान्त-मनस्{पुं}{2;एक}
प्रशान्त-मनस्{पुं}{2;एक}
<प्रशान्त-मनसं>Bs6
प्रशान्तं मनः यस्य सः = प्रशान्तमनः तं प्रशान्तमनसं
विशेषणम् 7
-
जिसका_मन_भली_प्रकार_शान्त_है
of_one_whose_mind_is_so_fixed
-
-
LGGLLG
अ-कल्मषम्
-
अ-कल्मष{पुं}{2;एक}/कल्मष{नपुं}{1;एक}/कल्मष{नपुं}{2;एक}
-कल्मष{नपुं}{1;एक}
<न-कल्मषम्>Bsmn
न कल्मषम् यस्य = अकल्मषः तम् अकल्मषम्
विशेषणम् 7
-
जो_पाप_से_रहित_है
freed_from_all_past_sinful_reaction
शान्त-रजसम्
शान्तरजसं
शान्त-रजस्{पुं}{2;एक}
शान्त-रजस्{पुं}{2;एक}
<शान्त-रजसम्>Bs6
शान्तम् रजः यस्य सः = शान्तरजाः तम् शान्तरजसम्
विशेषणम् 7
-
जिसका_रजोगुण_शान्त_हो_गया_है
pacified_passion
-
-
GLLLG
एनम्
-
इदम्{पुं}{2;एक}
इदम्{पुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 6
-
इस
this
ब्रह्म-भूतम्
ब्रह्मभूतमकल्मषम्
ब्रह्मन्-भूत{पुं}{2;एक}/भूत{नपुं}{1;एक}/भूत{नपुं}{2;एक}
ब्रह्मन्-भूत{पुं}{2;एक}
<ब्रह्म-भूतम्>T7
ब्रह्मणि भूतम् = ब्रह्मभूतम्
विशेषणम् 7
-
सच्चिदानन्दघन_ब्रह्म_के_साथ_एकीभाव_हुए
liberation_by_identification_with_the_Absolute
-
-
GLGGLGLL
योगिनम्
योगिनं
योगिन्{पुं}{2;एक}
योगिन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 10
-
योगी_को
the_yogi
-
-
GLG
उत्तमम्
-
उत्तम{पुं}{2;एक}/उत्तम{नपुं}{1;एक}/उत्तम{नपुं}{2;एक}
उत्तम{पुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 9
-
उत्तम
the_highest
सुखम्
सुखमुत्तमम्
सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}
सुख{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 10
-
आनन्द
happiness
-
-
LGGGL
उपैति
उपैति
उप_इ1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;इण्;अदादिः}
उप_इ{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;उप_इण्;अदादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_होता_है
attains
-
-
LGL
6.25.Aविगत-कल्मषः
6.25.Bविगतकल्मषः
6.25.Cविगत-कल्मष{पुं}{1;एक}
6.25.Dविगत-कल्मष{पुं}{1;एक}
6.25.E<विगत-कल्मषः>Bs5
6.25.Fविगतं कल्मषं यस्मात् सः = विगतकल्मषः
6.25.Gविशेषणम् 2
6.25.H-
6.25.Iपापरहित
6.25.Jfreed_from_all_material_contamination
6.25.K-
6.25.L-
6.25.MLLLGLG
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 11
-
योगी
one_who_is_in_touch_with_the_Supreme_Self
-
-
GG
एवम्
-
एवम्{अव्य}
एवम्{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 6
-
इस_प्रकार
thus
सदा
सदात्मानं
सदा{अव्य}
सदा{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 6
-
निरन्तर
always
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LGGG
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
आत्मा_को_(परमात्मा_में)
self
युञ्जन्
युञ्जन्नेवं
युञ्जत्{पुं}{1;एक}
युज्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
-
-
समानकालः 11
-
लगाता_हुआ
thus_being_engaged_in_yoga_practice
-
ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))
GGGG
सुखेन
सुखेन
सुख{पुं}{3;एक}/सुख{नपुं}{3;एक}
सुख{नपुं}{3;एक}
-
-
क्रियाविशेषणम् 11
-
सुखपूर्वक
in_transcendental_happiness
-
-
LGL
ब्रह्म-संस्पर्शम्
ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं
ब्रह्मन्-संस्पर्श{पुं}{2;एक}
ब्रह्मन्-संस्पर्श{पुं}{2;एक}
<ब्रह्म-संस्पर्शम्>Bs6
ब्रह्मणा संस्पर्शः यस्य तत् = ब्रह्मसंस्पर्शः तम् ब्रह्मसंस्पर्शम्
विशेषणम् 10
-
परब्रह्म_परमात्मा_की_प्राप्तिरूप
being_in_constant_touch_with_the_Supreme
-
-
GLGGGGGG
अत्यन्तम्
-
अत्यन्तम्{अव्य}/अत्यन्त{नपुं}{1;एक}/अत्यन्त{नपुं}{2;एक}
अत्यन्त{नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
अनन्त
highest
अन्तं नाशं अतिक्रान्तं अत्यन्तम्
सुखम्
सुखमश्नुते
सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}
सुख{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 11
-
आनन्द_का
happiness
-
-
LGGLG
अश्नुते
-
अश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अशूँ;स्वादिः}
अश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अशूँ;स्वादिः}
-
-
-
-
अनुभव_करता_है
attains
6.26.Aयोग-युक्त-आत्मा
6.26.Bयोगयुक्तात्मा
6.26.Cयोग-युक्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.26.Dयोग-युक्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}
6.26.E<<योग-युक्त>T3-आत्मा>Bs6
6.26.Fयोगेन युक्तः = योगयुक्तः, योगयुक्तः आत्मा यस्य सः = योगयुक्तात्मा
6.26.Gविशेषणम् 3
6.26.H-
6.26.Iसर्वव्यापी_अनन्त_चेतन_में_एकीभाव_से_स्थितिरूप_योग_से_युक्त_आत्मावाला
6.26.Jone_who_is_dovetailed_in_Krsna_consciousness
6.26.K-
6.26.L-
6.26.MGLGGG
सर्वत्र
सर्वत्र
सर्वत्र{अव्य}
सर्वत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 6
-
सबमें
everywhere
-
-
GGL
सम-दर्शनः
समदर्शनः
सम-दर्शन{पुं}{1;एक}
सम-दर्शन{पुं}{1;एक}
<सम-दर्शनः>Bs6
समम् दर्शनम् यस्य सः = समदर्शनः
कर्ता 6
-
समभाव_से_देखनेवाला_योगी
seeing_equally
-
-
GLGLG
आत्मानम्
-
आत्मन्{पुं}{2;एक}
आत्मन्{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
आत्मा_को
the_Supersoul
सर्व-भूत-स्थम्
सर्वभूतस्थमात्मानं
सर्व-भूत-स्थ{पुं}{2;एक}/स्थ{नपुं}{1;एक}/स्थ{नपुं}{2;एक}
सर्व-भूत-स्थ{पुं}{2;एक}
<<सर्व-भूत>K1-स्थम्>U
सर्वम् तत् भूतम् च = सर्वभूतम्, सर्वभूते तिष्ठति = सर्वभूतस्थः तम् सर्वभूतस्थम्
कर्मसमानाधिकरणम् 6
-
सम्पूर्ण_भूतों_में_स्थित
situated_in_all_beings
-
-
GLGGGGGG
(ईक्षते)
-
(ईक्षता{स्त्री}{1;द्वि}/ईक्षता{स्त्री}{2;द्वि}/ईक्ष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ईक्षँ;भ्वादिः})
(ईक्ष्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ईक्षँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
(देखता_है)
does_see
चात्मनि
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLL
(सः)
-
(तद्{पुं}{1;एक})
(तद्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 11
-
(वह)
he
सर्व-भूतानि
सर्वभूतानि
सर्व-भूत{नपुं}{1;बहु}/भूत{नपुं}{2;बहु}
सर्व-भूत{नपुं}{2;बहु}
<सर्व-भूतानि>K1
सर्वाणि च तानि भूतानि = सर्वभूतानि
कर्म 11
-
सम्पूर्ण_भूतों_को
all_entities
-
-
GLGGL
आत्मनि
-
आत्मन्{पुं}{7;एक}
आत्मन्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 11
-
आत्मा_में
in_the_self
ईक्षते
ईक्षते
ईक्षता{स्त्री}{1;द्वि}/ईक्षता{स्त्री}{2;द्वि}/ईक्ष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ईक्षँ;भ्वादिः}
ईक्ष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ईक्षँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
देखता_है
does_see
-
-
GLG
6.27.Aयः
6.27.Bयो
6.27.Cयद्{पुं}{1;एक}
6.27.Dयद्{पुं}{1;एक}
6.27.E-
6.27.F-
6.27.Gसम्बन्धः 14
6.27.H-
6.27.Iजो_(पुरुष)
6.27.Jwhoever
6.27.K-
6.27.Lरुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
6.27.MG
सर्वत्र
सर्वत्र
सर्वत्र{अव्य}
सर्वत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 4
-
सम्पूर्ण_भूतों_में
everywhere
-
-
GGL
माम्
मां
अस्मद्{2;एक}
अस्मद्{2;एक}
-
-
कर्म 4
-
मुझको_(सबके_आत्मरूप_वासुदेव_को)
me
-
-
G
पश्यति
पश्यति
पश्यत्{पुं}{7;एक}/पश्यत्{नपुं}{7;एक}/दृश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
-
-
समुच्चितम् 5
-
देखता_है
sees
-
-
GLL
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
प्रतियोगी 1
-
और
and
-
-
L
सर्वम्
सर्वं
सर्व{पुं}{2;एक}/सर्व{नपुं}{1;एक}/सर्व{नपुं}{2;एक}
सर्व{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 8
-
सम्पूर्ण_भूतों_को
everything
-
-
GG
मयि
मयि
अस्मद्{7;एक}
अस्मद्{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 8
-
मुझ_वासुदेव_के_अन्तर्गत
in_me
-
-
LL
पश्यति
पश्यति
पश्यत्{पुं}{7;एक}/पश्यत्{नपुं}{7;एक}/दृश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
-
-
समुच्चितम् 5
-
देखता_है
sees
-
-
GLL
तस्य
तस्याहं
तद्{पुं}{6;एक}/तद्{नपुं}{6;एक}
तद्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 10
-
उसके_लिये
his
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGG
अहम्
-
अस्मद्{1;एक}
अस्मद्{1;एक}
-
-
कर्ता 12
-
मैं
I
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 12
-
नहीं
not
-
-
L
प्रणश्यामि
प्रणश्यामि
प्रणश्यामि
प्र_नश्{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;प्र_णशँ;दिवादिः}
-
-
-
-
अदृश्य_होता
am_lost
-
-
LGGL
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
-
L
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
अनुयोगी 17
-
वह
he
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
मे
मे
अस्मद्{6;एक}
अस्मद्{4;एक}
-
-
प्रयोजनम् 17
-
मेरे_लिये
to_me
-
-
G
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 17
-
नहीं
nor
-
-
L
प्रणश्यति
प्रणश्यति
प्रणश्यति
प्र_नश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;प्र_णशँ;दिवादिः}
-
-
-
-
अदृश्य_होता
is_lost
-
-
LGLL
6.28.Aयः
6.28.Bयो
6.28.Cयद्{पुं}{1;एक}
6.28.Dयद्{पुं}{1;एक}
6.28.E-
6.28.F-
6.28.Gसम्बन्धः 7
6.28.H-
6.28.Iजो_(पुरुष)
6.28.Jhe_who
6.28.K-
6.28.Lरुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
6.28.MG
एकत्वम्
-
एकत्व{नपुं}{1;एक}/एकत्व{नपुं}{2;एक}/एकत्व{नपुं}{1;एक}/एकत्व{नपुं}{2;एक}
एकत्व{नपुं}{2;एक}
-
-
कर्म 3
-
एकीभाव_में
oneness
एकस्य भावः एकत्वम्
आस्थितः
-
आस्थित{पुं}{1;एक}
आङ्_स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;आङ्_ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 6
-
स्थित_होकर
thus_situated
सर्व-भूत-स्थितम्
सर्वभूतस्थितं
सर्व-भूत-स्थित{पुं}{2;एक}/स्थित{नपुं}{1;एक}/स्थित{नपुं}{2;एक}
सर्व-भूत-स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{2;एक}
<<सर्व-भूत>K1-स्थितं>T7
सर्वम् तत् भूतम् च = सर्वभूतम्, सर्वभूते स्थितं = सर्वभूतस्थितं
विशेषणम् 5
-
सम्पूर्ण_भूतों_में_आत्मरूप_से_स्थित
situated_in_everyone's_heart
-
-
GLGGLG
माम्
मां
अस्मद्{2;एक}
अस्मद्{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
मुझको_(सच्चिदानन्दघन_वासुदेव_को)
unto_Me
-
-
G
भजति
भजत्यकत्वमास्थितः
भज्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भजँ;भ्वादिः}
भज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भजँ;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 1
-
भजता_है
serves_in_devotional_service
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
LGLGGGLG
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
अनुयोगी 13
-
वह
he
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 13
-
योगी
transcendentalist
-
-
GG
सर्वथा
सर्वथा
सर्वथा{अव्य}
सर्वथा{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 13
-
सब_प्रकार_से
in_all_respects
-
-
GLG
वर्तमानः
वर्तमानोऽपि
वर्तमान{पुं}{1;एक}
वर्तमान{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 13
-
बरतता_हुआ
being_situated
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GGGGL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 10
-
भी
in_spite_of
मयि
मयि
अस्मद्{7;एक}
अस्मद्{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 13
-
मुझमें
unto_Me
-
-
LL
वर्तते
वर्तते
वृत्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनैपदी;वृतुँ;भ्वादिः}
वृत्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनैपदी;वृतुँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
बरतता_है
remains
-
-
GLG
6.29.Aअर्जुन
6.29.B-
6.29.Cअर्जुन{पुं}{8;एक}
6.29.Dअर्जुन{पुं}{8;एक}
6.29.E-
6.29.F-
6.29.Gसम्बोध्यः 10
6.29.H-
6.29.Iहे_अर्जुन
6.29.JO_Arjuna
यः
योऽर्जुन
यद्{पुं}{1;एक}
यद्{पुं}{1;एक}
-
-
सम्बन्धः 11
-
जो_(योगी)
he_who
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GLL
आत्मा-औपम्येन
आत्मौपम्येन
आत्मा-औपम्य{नपुं}{3;एक}
आत्मा-औपम्य{नपुं}{3;एक}
<आत्मा-औपम्येन>T6
आत्मनः औपम्यम् = आत्मौपम्यम् तेन आत्मौपम्येन
क्रियाविशेषणम् 10
-
अपनी_भाँति
self_by_comparison
-
-
GGGGL
सर्वत्र
सर्वत्र
सर्वत्र{अव्य}
सर्वत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 10
-
सम्पूर्ण_भूतों_में
everywhere
-
-
GGL
सुखम्
सुखं
सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}
सुख{नपुं}{2;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
सुख
happiness
-
-
LG
वा
वा
वा{अव्य}
वा{अव्य}
-
-
-
-
और
or
-
-
G
दुःखम्
दुःखं
दुःख{नपुं}{1;एक}/दुःख{नपुं}{2;एक}
दुःख{नपुं}{2;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
दुःख_को
distress
-
-
GG
यदि_वा
यदि_वा
यदि{अव्य}_वा/वा{अव्य}
यदि{अव्य}_वा{अव्य}
-
-
कर्म 10
-
अथवा
or_if
-
-
LL
समम्
समं
समम्{अव्य}/सम{पुं}{2;एक}/सम{नपुं}{1;एक}/सम{नपुं}{2;एक}/सम{पुं}{2;एक}
समम्{अव्य}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 10
-
सम
equally
-
-
GG
पश्यति
पश्यति
पश्यत्{पुं}{7;एक}/पश्यत्{नपुं}{7;एक}/दृश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 2
-
देखता_है
sees
-
-
GLL
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
अनुयोगी 14
-
वह
such
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 14
-
योगी
transcendentalist
-
-
GG
परमः
परमो
परम{पुं}{1;एक}
परम{पुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 14
-
परम_श्रेष्ठ
perfect
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGG
मतः
मतः
मत{पुं}{1;एक}
मन्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;मनँ;दिवादिः;पुं}{1;एक}
-
-
-
-
माना_गया_है
considered
-
-
LG
6.30.Aमधुसूदन
6.30.Bमधुसूदन
6.30.Cमधुसूदन{पुं}{8;एक}
6.30.Dमधुसूदन{पुं}{8;एक}
6.30.E-
6.30.F-
6.30.Gसम्बोध्यः 7
6.30.H-
6.30.Iहे_मधुसूदन
6.30.JO_killer_of_the_demon_Madhu
6.30.K-
6.30.L-
6.30.MLLGLL
यः
योऽयं
यद्{पुं}{1;एक}
यद्{पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
जो
the_system
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GG
अयम्
-
अय{पुं}{2;एक}/इदम्{पुं}{1;एक}
इदम्{पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
यह
this
योगः
योगस्त्वया
योग{पुं}{1;एक}
योग{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 7
-
योग
mysticism
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
GGLG
त्वया
-
युष्मद्{3;एक}
युष्मद्{3;एक}
-
-
कर्ता 7
-
आपने
by_You
साम्येन
साम्येन
साम्य{पुं}{3;एक}/साम्य{नपुं}{3;एक}
साम्य{नपुं}{3;एक}
-
-
क्रियाविशेषणम् 7
-
समभाव_से
generally
-
-
GGL
प्रोक्तः
प्रोक्तः
प्रोक्त{पुं}{1;एक}
प्र_वच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;प्र_वचँ;अदादिः;पुं}{1;एक}
-
-
-
-
कहा_है
described
-
-
GG
अहम्
-
अस्मद्{1;एक}
अस्मद्{1;एक}
-
-
कर्ता 14
-
मैं
I
चञ्चलत्वात्
चञ्चलत्वात्स्थितिं
चञ्चलत्व{नपुं}{5;एक}
चञ्चलत्व{नपुं}{5;एक}
-
-
हेतुः 14
-
चंचल_होने_से
due_to_being_restless
चञ्चलस्य भावः चञ्चलत्वं तस्मात्
चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55))
GLGGLG
एतस्य
एतस्याहं
एतद्{पुं}{6;एक}/एतद्{नपुं}{6;एक}
एतद्{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 12
-
इसकी
of_this
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGGG
स्थिराम्
स्थिराम्
स्थिरा{स्त्री}{2;एक}
स्थिरा{स्त्री}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 12
-
नित्य
stable
-
-
LG
स्थितिम्
-
स्थिति{स्त्री}{2;एक}
स्थिति{स्त्री}{2;एक}
-
-
कर्म 14
-
स्थिति_को
situation
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 14
-
नहीं
do_not
-
-
L
पश्यामि
पश्यामि
दृश्1{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
दृश्{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}
-
-
-
-
देखता_हूँ
see
-
-
GGL
6.31.Aहि
6.31.Bहि
6.31.Cहि{अव्य}
6.31.Dहि{अव्य}
6.31.E-
6.31.F-
6.31.G-
6.31.H-
6.31.Iक्योंकि
6.31.Jcertainly
6.31.K-
6.31.L-
6.31.ML
कृष्ण
कृष्ण
कृष्ण{पुं}{8;एक}/कृष्ण{नपुं}{8;एक}
कृष्ण{पुं}{8;एक}
-
-
सम्बोध्यः 9
-
हे_श्रीकृष्ण
O_Krsna
-
-
GL
मनः
मनः
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}/मनस्{नपुं}{8;एक}
मनस्{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 9
-
मन
mind
-
-
LG
चञ्चलम्
चञ्चलं
चञ्चल{पुं}{2;एक}
चञ्चल{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
बड़ा_चंचल
flickering
-
-
GLG
प्रमाथि
प्रमाथि
प्रमाथिन्{नपुं}{1;एक}/प्रमाथिन्{नपुं}{2;एक}
प्रमाथिन्{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
प्रमथन_स्वभाववाला
agitating
प्रमथ्नातीति प्रमाथि
-
GGL
दृढम्
-
दृढ{पुं}{2;एक}/दृढ{नपुं}{1;एक}/दृढ{नपुं}{2;एक}
दृढ{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
बड़ा_दृढ़
obstinate
बलवत्
बलवद्दृढम्
बलवत्{अव्य}/बलवत्{नपुं}{1;एक}/बलवत्{नपुं}{2;एक}/बलवत्{नपुं}{8;एक}
बलवत्{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 8
-
बलवान्
strong
बलं अस्यास्तीति
जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))
LLGLL
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 9
-
(और)
also
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
अहम्
-
अस्मद्{1;एक}
अस्मद्{1;एक}
-
-
कर्ता 17
-
मैं
I
तस्य
तस्याहं
तद्{पुं}{6;एक}/तद्{नपुं}{6;एक}
तद्{पुं}{6;एक}
-
-
कर्म 12
-
उसका
its
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGG
निग्रहम्
निग्रहं
निग्रह{पुं}{2;एक}
निग्रह{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 17
-
वश_में_करना
subduing
-
-
GLG
वायोः
वायोरिव
वायु{पुं}{5;एक}/वायु{पुं}{6;एक}
वायु{पुं}{6;एक}
-
-
कर्म 14
-
वायु_को_रोकने_की
of_the_wind
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GGLL
(निग्रहम्)
-
(निग्रह{पुं}{2;एक})
(निग्रह){पुं}{2;एक}
-
-
प्रतियोगी 15
-
(वश_में_करना)
subduing
इव
-
इव{अव्य}
इव{अव्य}
-
-
अनुयोगी 12
-
जैसे
like
सुदुष्करम्
सुदुष्करम्
सुदुष्कर{पुं}{2;एक}/सुदुष्कर{नपुं}{1;एक}/सुदुष्कर{नपुं}{2;एक}
सुदुष्कर{पुं}{2;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 17
-
अत्यन्त_दुष्कर
difficult
-
-
LGLL
मन्ये
मन्ये
मन्1{कर्मणि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}/मन्2{कर्मणि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;मनुँ;तनादिः}
मन्{कर्तरि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}
-
-
-
-
मानता_हूँ
think
-
-
GG
6.32.Aमहान्-बाहो
6.32.Bमहाबाहो
6.32.Cमहाबाहु{पुं}{8;एक}/महाबाहु{नपुं}{8;एक}
6.32.Dमहाबाहु{पुं}{8;एक}
6.32.E<महत्-बाहो>Bs6
6.32.Fमहान्तौ बाहू यस्य सः = महाबाहुः सम्बोधने महाबाहो
6.32.Gसम्बोध्यः 7
6.32.H-
6.32.Iहे_महाबाहो
6.32.JO_mighty-armed_one
6.32.K-
6.32.L-
6.32.MLGGG
अ-संशयम्
असंशयं
अ-संशय{पुं}{2;एक}
असंशय{पुं}{2;एक}
<न-संशयं>Tn
न संशयः = असंशयः तं असंशयम्
क्रियाविशेषणम् 7
-
निःसन्देह
undoubtedly
-
-
LGLG
मनः
मनो
मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}/मनस्{नपुं}{8;एक}
मनस्{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 7
-
मन
mind
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LG
दुर्-निग्रहम्
दुर्निग्रहं
दुर्-निग्रह{पुं}{2;एक}
दुर्-निग्रह{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 5
-
चंचल
difficult_to_curb
-
-
GGLG
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 7
-
(और)
and
चलम्
चलम्
चल{पुं}{2;एक}/चल{नपुं}{1;एक}/चल{नपुं}{2;एक}
चल{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 5
-
कठिनता_से_वश_में_होनेवाला
flickering
-
-
LL
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
तु
तु
तु{अव्य}
तु{अव्य}
-
-
-
-
परंतु
but
-
-
L
कौन्तेय
कौन्तेय
कौन्तेय{पुं}{8;एक}
कौन्तेय{पुं}{8;एक}
-
-
सम्बोध्यः 14
-
हे_कुन्तीपुत्र_अर्जुन
O_son_of_Kunti
-
-
GGL
(मनः)
-
(मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}/मनस्{नपुं}{8;एक})
(मनस्){नपुं}{1;एक}
-
-
कर्म 14
-
(मन)
mind
अभ्यासेन
अभ्यासेन
अभ्यास{पुं}{3;एक}
अभ्यास{पुं}{3;एक}
-
-
समुच्चितम् 12
-
अभ्यास_से
by_practice
-
-
GGGL
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
करणम् 14
-
और
also
-
-
L
वैराग्येण
वैराग्येण
वैराग्य{नपुं}{3;एक}
वैराग्य{नपुं}{3;एक}
-
-
समुच्चितम् 12
-
वैराग्य_से
by_detachment
विरागस्य भावो वैराग्यं तेन
-
GGGL
गृह्यते
गृह्यते
गृह्यता{स्त्री}{1;द्वि}/गृह्यता{स्त्री}{2;द्वि}/गृह्यता{स्त्री}{8;एक}/गृह्यता{स्त्री}{8;द्वि}/गृह्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;गृहूँ;भ्वादिः}/गृह1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;गृह;चुरादिः}/ग्रह्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ग्रहँ;क्र्यादिः}
ग्रह्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ग्रहँ;क्र्यादिः}
-
-
-
-
वश_में_होता_है
can_be_so_controlled
-
-
GLG
6.33.Aअ-संयत-आत्मना
6.33.Bअसंयतात्मना
6.33.Cअसंयतात्मन्{पुं}{3;एक}
6.33.Dअसंयतात्मन्{पुं}{3;एक}
6.33.E<<अ-संयत>Tn-आत्मना>Bs3
6.33.Fन संयतः = असंयतः, असंयतः आत्मा येन सः = असंयतात्मा तेन असंयतात्मना
6.33.Gकर्ता 3
6.33.H-
6.33.Iअसंयमी_पुरुष_द्वारा
6.33.Jby_the_unbridled_mind
6.33.K-
6.33.L-
6.33.MLGLGLG
योगः
योगो
योग{पुं}{1;एक}
योग{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 3
-
योग
self-realization
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GG
दुष्प्रापः
दुष्प्राप
दुष्प्राप{पुं}{1;एक}
दुस्_प्र_आप्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;दुस्_प्र_आपॢँ;स्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
-
-
दुष्प्राप्य_है
difficult_to_obtain
-
रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))
GGL
तु
तु
तु{अव्य}
तु{अव्य}
-
-
-
-
और
but
-
-
L
वश्य-आत्मना
वश्यात्मना
वश्यात्मन्{पुं}{3;एक}
वश्य-आत्मन्{पुं}{3;एक}
-
-
विशेषणम् 6
-
वश_में_किये_हुए_मनवाले
by_the_controlled_mind
वशे भवः वश्यः आत्मा यस्य सः वश्यात्मा तेन
-
GGLG
यतता
यतता
यतता{स्त्री}{1;एक}
यत्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;यतीँ;भ्वादिः;पुं}{3;एक}
-
-
कर्ता 9
-
प्रयत्नशील_पुरुष_द्वारा
while_endeavoring
-
-
LLG
उपायतः
-
उपायतः{अव्य}
उपायतः{अव्य}
-
-
हेतुः 9
-
साधन_से
appropriate_means
(सः)
-
(तद्{पुं}{1;एक})
(तद्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 9
-
(वह)
he
अवाप्तुम्_शक्यः
शक्योऽवाप्तुमुपायतः
अव_आप्1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;अव_आपॢँ;स्वादिः}_शक्यः
अव_आप्{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;अव_आपॢँ;स्वादिः}_शक्1{कृत्_प्रत्ययः:यत्;शक्लृँ;स्वादिः;पुं}{1;एक}
-
-
प्रतियोगी 10
-
प्राप्त_होना_सहज_है
practical_to_achieve
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GGGGLGLG
इति
इति
इति{अव्य}
इति{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 12
-
यह
thus
-
-
LL
मे
मे
अस्मद्{6;एक}
अस्मद्{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 12
-
मेरा
my
-
-
G
मतिः
मतिः
मति{स्त्री}{1;एक}
मति{स्त्री}{1;एक}
-
-
-
-
मत_है
opinion
-
-
LG
6.34.Aकृष्ण
6.34.Bकृष्ण
6.34.Cकृष्ण{पुं}{8;एक}/कृष्ण{नपुं}{8;एक}
6.34.Dकृष्ण{पुं}{8;एक}
6.34.E-
6.34.F-
6.34.Gसम्बोध्यः 10
6.34.H-
6.34.Iहे_श्रीकृष्ण
6.34.JO_Krsna
6.34.K-
6.34.L-
6.34.MGL
श्रद्धया
श्रद्धयोपेतो
श्रद्धा{स्त्री}{3;एक}
श्रद्धा{स्त्री}{3;एक}
-
-
करणम् 3
-
श्रद्धा
with_faith
-
गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLGGG
उपेतः
-
उपेत{पुं}{1;एक}/उप_इ1{कर्तरि;लट्;प्र;द्वि;परस्मैपदी;इण्;अदादिः}
उप_इ{कृत्_प्रत्ययः:क्त;उप_इण्;अदादिः;पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 5
-
रखनेवाला_है
engaged
अ-यतिः
अयतिः
अयति{पुं}{1;एक}
अयति{पुं}{1;एक}
<न-यतिः>Tn
न यतिः = अयतिः
विशेषणम् 5
-
संयमी_नहीं_है
unsuccessful_transcendentalist
-
-
LLG
योगात्-चलित-मानसः
योगाच्चलितमानसः
योगात्-चलित-मानस{पुं}{1;एक}
योगात्-चलित-मानस{पुं}{1;एक}
<चलित-मानसः>Bs6
चलितम् मानसम् यस्य सः = चलितमानसः
कर्ता 10
-
जिसका_मन_योग_से_विचलित_हो_गया_है
of_one_who_has_a_mind_deviated_form_the_mystic_link
-
जश्त्व-श्चुत्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)-खरि च (8।4।55))
GGLLGGLG
योग-संसिद्धिम्
योगसंसिद्धिं
योग-संसिद्धि{स्त्री}{2;एक}
योग-संसिद्धि{स्त्री}{2;एक}
<योग-संसिद्धिम्>T6
योगस्य संसिद्धिः = योगसंसिद्धिः ताम् योगसंसिद्धिम्
कर्म 7
-
योग_की_सिद्धि_को_अर्थात्_भगवत्_साक्षात्कार_को
highest_perfection_in_mysticism
-
-
GLGGG
अ-प्राप्य
अप्राप्य
अ-प्राप्य{पुं}{8;एक}/प्राप्य{नपुं}{8;एक}
-प्र_आप्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;प्र_आपॢँ;स्वादिः}
<न-प्राप्य>Tn
न प्राप्य = अप्राप्य
पूर्वकालः 10
-
न_प्राप्त_होकर
failing
-
-
GGL
काम्
कां
किम्{स्त्री}{2;एक}
किम्{स्त्री}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 9
-
किस
which
-
-
G
गतिम्
गतिं
गति{स्त्री}{2;एक}
गति{स्त्री}{2;एक}
-
-
कर्म 10
-
गति_को
destination
-
-
LG
गच्छति
गच्छति
गच्छत्{पुं}{7;एक}/गच्छत्{नपुं}{7;एक}/गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}
गम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_होता_है
achieves
-
-
GLL
6.35.Aमहान्-बाहो
6.35.Bमहाबाहो
6.35.Cमहाबाहु{पुं}{8;एक}/महाबाहु{नपुं}{8;एक}
6.35.Dमहाबाहु{पुं}{8;एक}
6.35.E<महत्-बाहो>Bs6
6.35.Fमहान्तौ बाहू यस्य सः = महाबाहुः सम्बोधने महाबाहो
6.35.Gसम्बोध्यः 12
6.35.H-
6.35.Iहे_महाबाहो
6.35.JO_mighty-armed_Krsna
6.35.K-
6.35.L-
6.35.MLGGG
कच्चित्
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव
कच्चित्{अव्य}
कच्चित्{अव्य}
-
-
(ननु)
-
क्या
whether
-
अनुनासिक-सन्धिः (यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (8।4।45)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87)) / सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))
GGGLLGGGGGGLL
ब्रह्मणः
ब्रह्मणः
ब्रह्मन्{पुं}{2;बहु}/ब्रह्मन्{पुं}{5;एक}/ब्रह्मन्{पुं}{6;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{5;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{6;एक}
ब्रह्मन्{नपुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 4
-
भगवत्प्राप्ति_के
of_transcendence
-
-
GLG
पथि
पथि
पथिन्{पुं}{7;एक}
पथिन्{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 6
-
मार्ग_में
on_the_path
-
-
LL
विमूढः
विमूढो
विमूढ{पुं}{1;एक}
विमूढ{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 6
-
मोहित
bewildered
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGG
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
कर्ता 12
-
(और)
and
अ-प्रतिष्ठः
अप्रतिष्ठो
अ-प्रतिष्ठः
अप्रतिष्ठ{पुं}{1;एक}
<न-प्रतिष्ठः>Bsmn
न प्रतिष्ठा यस्य सः = अप्रतिष्ठः
समुच्चितम् 6
-
आश्रयरहित_पुरुष
without_any_position
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLGG
छिन्न-अभ्रम्
-
छिन्न-अभ्र{नपुं}{1;एक}/अभ्र{नपुं}{2;एक}
छिन्न-अभ्र{नपुं}{1;एक}
<छिन्न-अभ्रम्>K1
छिन्नम् तत् अभ्रम् च = छिन्नाभ्रम्
प्रतियोगी 9
-
छिन्न-भिन्न_बादल_की
fallen_cloud
इव
-
इव{अव्य}
इव{अव्य}
-
-
अनुयोगी 12
-
भाँति
like
*उभय-विभ्रष्टः
-
उभय-विभ्रष्ट{पुं}{1;एक}
उभय-विभ्रष्ट{पुं}{1;एक}
<उभय-विभ्रष्टः>T5
उभयस्मात् विभ्रष्टः = उभयविभ्रष्टम्
कर्तृसमानाधिकरणम् 12
-
दोनों_ओर_से_भ्रष्ट_होकर
deviated_from_both_sides
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 12
-
नहीं
not
-
-
L
नश्यति
नश्यति
नश्यत्{पुं}{7;एक}/नश्यत्{नपुं}{7;एक}/नश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;णशँ;दिवादिः}
नश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;णशँ;दिवादिः}
-
-
-
-
नष्ट_हो_जाता_है
perishes
-
-
GLL
6.36.Aकृष्ण
6.36.Bकृष्ण
6.36.Cकृष्ण{पुं}{8;एक}/कृष्ण{नपुं}{8;एक}
6.36.Dकृष्ण{पुं}{8;एक}
6.36.E-
6.36.F-
6.36.Gसम्बोध्यः 6
6.36.H-
6.36.Iहे_श्रीकृष्ण
6.36.JO_Krsna
6.36.K-
6.36.L-
6.36.MGL
मे
-
अस्मद्{6;एक}
अस्मद्{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 4
-
मेरे
my
एतत्(एतम्)*
एतन्मे
एतद्{नपुं}{1;एक}/एतद्{नपुं}{2;एक}
एतद्{नपुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
इस
this
-
अनुनासिक-सन्धिः (यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (8।4।45))
GGG
संशयम्
संशयं
संशय{पुं}{2;एक}
संशय{पुं}{2;एक}
-
-
कर्म 6
-
संशय_को
doubt
-
-
GLG
अ-शेषतः
-
अ-शेषतः
अशेषतः{तसिल्}
<न-शेषतः>Tn
न शेषतः = अशेषतः
क्रियाविशेषणम् 6
-
सम्पूर्णरूप_से
completely
छेत्तुम्_अर्हसि
छेत्तुमर्हस्यशेषतः
अर्ह्1{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;अर्हँ;भ्वादिः}/अर्ह्2{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;अर्हँ;चुरादिः}
छिद्{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;छिदिँर्;रुधादिः}_अर्ह्1{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;अर्हँ;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 7
-
छेदन_करने_के_लिये_योग्य_हैं
requested_to_dispel
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGGGLGLG
हि
ह्युपपद्यते
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
अनुयोगी 14
-
क्योंकि
certainly
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
LLGLG
त्वत्
त्वदन्यः
युष्मद्{5;एक}
युष्मद्{5;एक}
-
-
उपपदसम्बन्धः 9
-
आपके_सिवा
than_You
-
-
LGG
अन्यः
-
अन्य{पुं}{1;एक}
अन्य{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 14
-
दूसरा
without
अस्य
-
इदम्{पुं}{6;एक}/इदम्{नपुं}{6;एक}/अस्3{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;असुँ;दिवादिः}
इदम्{पुं}{6;एक}
-
-
विशेषणम् 11
-
इस
of_this
संशयस्य
संशयस्यास्य
संशय{पुं}{6;एक}
संशय{पुं}{6;एक}
-
-
कर्म 12
-
संशय_का
of_the_doubt
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLGGL
छेत्ता
छेत्ता
छेत्ता{स्त्री}{1;एक}/छेत्तृ{पुं}{1;एक}/छिद्1{कर्तरि;लुट्;प्र;एक;परस्मैपदी;छिदिँर्;रुधादिः}/छिद्1{कर्तरि;लुट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;छिदिँर्;रुधादिः}/छिद्1{कर्मणि;लुट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;छिदिँर्;रुधादिः}
छिद्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;छिदिँर्;रुधादिः;स्त्री}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 14
-
छेदन_करनेवाला
remover
-
-
GG
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 14
-
नहीं
never
-
-
L
उपपद्यते
-
उप_पद्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;पदँ;दिवादिः}/उप_पद्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;पदँ;दिवादिः}
उप_पद्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उप_पदँ;दिवादिः}
-
-
-
-
मिलना_सम्भव_है
to_be_found
6.37.Aपार्थ
6.37.Bपार्थ
6.37.Cपार्थ{पुं}{8;एक}
6.37.Dपार्थ{पुं}{8;एक}
6.37.E-
6.37.F-
6.37.Gसम्बोध्यः 6
6.37.H-
6.37.Iहे_पार्थ
6.37.JO_son_of_Prtha
6.37.K-
6.37.L-
6.37.MGL
तस्य
-
तद्{पुं}{6;एक}/तद्{नपुं}{6;एक}
तद्{पुं}{6;एक}
-
-
कर्ता 5
-
उसका_(पुरुष_का)
his
नैवेह
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 4
-
never
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
GGL
इह
-
इह{अव्य}
इह{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 6
-
यहाँ_(इस_लोक_में)
in_this_material_world
विनाशः
विनाशस्तस्य
विनाश{पुं}{1;एक}
विनाश{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 6
-
विनाश
destruction
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
LGGGL
विद्यते
विद्यते
विद्यता{स्त्री}{1;द्वि}/विद्यता{स्त्री}{2;द्वि}/विद्यता{स्त्री}{8;एक}/विद्यता{स्त्री}{8;द्वि}/विद्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;अदादिः}/विद्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}/विद्2{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}/विद्4{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;रुधादिः}/विद्3{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदॢँ;तुदादिः}
विद्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}
-
-
-
-
होता_है
exists
-
-
GLG
नामुत्र
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
never
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGL
अमुत्र
-
अमुत्र{अव्य}
अमुत्र{अव्य}
-
-
अधिकरणम् 11
-
परलोक_में
in_the_next_life
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
ही
is_it_so
(विनाशः)
-
(विनाश{पुं}{1;एक})
(विनाश){पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 11
-
(विनाश)
destruction
(विद्यते)
-
(विद्यता{स्त्री}{1;द्वि}/विद्यता{स्त्री}{2;द्वि}/विद्यता{स्त्री}{8;एक}/विद्यता{स्त्री}{8;द्वि}/विद्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;अदादिः}/विद्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}/विद्2{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}/विद्4{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;रुधादिः}/विद्3{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदॢँ;तुदादिः})
(विद्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदँ;दिवादिः}
-
-
-
-
(होता_है)
exists
हि
हि
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
-
-
क्योंकि
certainly
-
-
L
तात
तात
तात{पुं}{8;एक}
तात{पुं}{8;एक}
-
-
सम्बोध्यः 18
-
हे_प्यारे
-
-
-
GL
कल्याण-कृत्
कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं
कल्याण-कृत्{पुं}{1;एक}/कृत्{पुं}{8;एक}
कल्याण-कृत्{पुं}{1;एक}
<कल्याण-कृत्>U
कल्याणं करोति = कल्याणकृत्
विशेषणम् 15
-
आत्मोद्धार_के_लिये_अर्थात्_भगवत्प्राप्ति_के_लिये_कर्म_करनेवाला
one_who_is_engaged_in_auspicious_activities
-
चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))
GGLGGGGLG
कश्चित्
-
कश्चित्{अव्य}/किञ्चित्{पुं}{1;एक}
किञ्चित्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 18
-
कोई_भी_(मनुष्य)
anyone
दुर्-गतिम्
-
दुर्-गति{स्त्री}{2;एक}
दुर्-गति{स्त्री}{2;एक}
<दुर्-गतिम्>Tp
कुत्सितां गतिं = दुर्गतिम्
कर्म 18
-
दुर्गति_को
degradation
न{अव्य}
{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 18
-
नहीं
never
-
-
L
गच्छति
गच्छति
गच्छत्{पुं}{7;एक}/गच्छत्{नपुं}{7;एक}/गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}
गम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_होता
goes
-
-
GLL
6.38.Aयोग-भ्रष्टः
6.38.Bयोगभ्रष्टोऽभिजायते
6.38.Cयोग-भ्रष्ट{पुं}{1;एक}
6.38.Dयोग-भ्रष्ट{पुं}{1;एक}
6.38.E<योग-भ्रष्टः>T5
6.38.Fयोगात् भ्रष्टः = योगभ्रष्टः
6.38.Gकर्ता 11
6.38.H-
6.38.Iयोगभ्रष्ट_पुरुष
6.38.Jone_who_is_fallen_from_the_path_of_self-realization
6.38.K-
6.38.Lरुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
6.38.MGGGGLGLG
पुण्य-कृताम्
पुण्यकृतां
पुण्य-कृत्{पुं}{6;बहु}/कृता{स्त्री}{2;एक}
पुण्य-कृत्{पुं}{6;बहु}
<पुण्य-कृतां>U
पुण्यं करोति = पुण्यकृत् तेषां पुण्यकृतां
षष्ठीसम्बन्धः 3
-
पुण्यवानों_के
of_those_who_performed_pious_activities
-
-
GLLG
लोकान्
लोकानुषित्वा
लोक{पुं}{2;बहु}
लोक{पुं}{2;बहु}
-
-
कर्म 4
-
लोकों_को_अर्थात्_स्वर्गादि_उत्तम_लोकों_को
planets
-
-
GGLGG
प्राप्य
प्राप्य
प्राप्य{पुं}{8;एक}/प्राप्य{नपुं}{8;एक}/प्र_आप्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;स्वादिः}/प्र_आप्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;चुरादिः}/प्रा_आप्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;स्वादिः}/प्रा_आप्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;चुरादिः}
प्र_आप्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;प्र_आपॢँ;स्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 11
-
प्राप्त_होकर
after_achieving
-
-
GL
शाश्वतीः
शाश्वतीः
शाश्वती{स्त्री}{2;बहु}
शाश्वती{स्त्री}{1;बहु}
-
-
विशेषणम् 6
-
बहुत
many
-
-
GLG
समाः
समाः
सम{पुं}{1;बहु}/सम{पुं}{8;बहु}/समा{स्त्री}{1;बहु}/समा{स्त्री}{2;बहु}/समा{स्त्री}{8;बहु}/समा{स्त्री}{1;बहु}/समा{स्त्री}{2;बहु}
सम{पुं}{1;बहु}
-
-
अधिकरणम् 7
-
वर्षोंतक
years
-
-
GG
उषित्वा
-
वस्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;वसँ;भ्वादिः}
वस्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;वसँ;भ्वादिः}
-
-
पूर्वकालः 11
-
निवास_करके
after_dwelling
शुचीनाम्
शुचीनां
शुचि{पुं}{6;बहु}/शुचि{स्त्री}{6;बहु}
शुचि{पुं}{6;बहु}
-
-
विशेषणम् 10
-
शुद्ध_आचरणवाले
of_the_pious
-
-
LGG
श्रीमताम्
श्रीमतां
श्रीमत्{पुं}{6;बहु}/श्रीमत्{नपुं}{6;बहु}
श्रीमत्{पुं}{6;बहु}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 10
-
श्रीमान्_पुरुषों_के
of_the_prosperous
श्रीः एषां अस्तीति श्रीमन्तः तेषां
-
GLG
गेहे
गेहे
गेह{नपुं}{1;द्वि}/गेह{नपुं}{2;द्वि}/गेह{नपुं}{7;एक}/गेह{नपुं}{8;द्वि}
गेह{नपुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 11
-
घर_में
in_the_house_of
-
-
GG
अभिजायते
-
अभि_जन्3{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;जनीँ;दिवादिः}/अभि_जन्3{भावे;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;जनीँ;दिवादिः}
अभि_जन्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अभि_जनीँ;दिवादिः}
-
-
-
-
जन्म_लेता_है
takes_his_birth
6.39.Aअथवा
6.39.Bअथवा
6.39.Cअथवा{अव्य}
6.39.Dअथवा{अव्य}
6.39.E-
6.39.F-
6.39.G-
6.39.H-
6.39.Iअथवा
6.39.Jor
6.39.K-
6.39.L-
6.39.MLLG
(सः)
-
(तद्{पुं}{1;एक})
(तद्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 7
-
(वह)
he
धीमताम्
धीमताम्
धीमत्{पुं}{6;बहु}/धीमत्{नपुं}{6;बहु}
धीमत्{पुं}{6;बहु}
-
-
विशेषणम् 4
-
ज्ञानवान्
of_those_who_are_endowed_with_great_wisdom
धीः एषाम् अस्तीति धीमन्तः तेषां
-
GLG
योगिनाम्
योगिनामेव
योगिन्{पुं}{6;बहु}
योगिन्{पुं}{6;बहु}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 6
-
योगियों_के
of_learned_transcendentalists
योगः एषाम् अस्तीति योगिनः तेषां
-
GLGGL
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 4
-
ही
certainly
कुले
कुले
कुल{नपुं}{1;द्वि}/कुल{नपुं}{2;द्वि}/कुल{नपुं}{7;एक}/कुल{नपुं}{8;द्वि}/कुलि{पुं}{8;एक}
कुल{नपुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 7
-
कुल_में
in_the_family_of
-
-
LG
भवति
भवति
भवत्{पुं}{7;एक}/भवती{स्त्री}{8;एक}/भू1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
भू{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
-
-
-
-
जन्म_लेता_है
takes_birth
-
-
LLL
ईदृशम्
-
ईदृश्{पुं}{2;एक}/ईदृश्{स्त्री}{2;एक}/ईदृश्{नपुं}{2;एक}/ईदृश{पुं}{2;एक}
ईदृश्{नपुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 11
-
इस_प्रकार_का
like_this
*यत्
यदीदृशम्
यत्{अव्य}/यद्{नपुं}{1;एक}/यद्{नपुं}{2;एक}/यत्{अव्य}
यद्{नपुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 10
-
जो
that_which
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39))
LGLL
एतत्
एतद्धि
एतद्{नपुं}{1;एक}/एतद्{नपुं}{2;एक}
एतद्{नपुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 11
-
यह
this
-
पूर्वसवर्ण-सन्धिः (झयो होऽन्यतरस्याम् (8।4।62))
GGL
जन्म
जन्म
जन्म{नपुं}{8;एक}/जन्मन्{नपुं}{1;एक}/जन्मन्{नपुं}{2;एक}
जन्मन्{नपुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 15
-
जन्म_है
birth
-
-
GL
लोके
लोके
लोक{पुं}{7;एक}/लोक्1{कर्तरि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;लोकृँ;भ्वादिः}
लोक{पुं}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 15
-
संसार_में
in_this_world
-
-
GG
हि
-
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 12
-
निःसन्देह
certainly
दुर्लभतरम्
दुर्लभतरं
दुर्लभतर{पुं}{2;एक}/दुर्लभतर{नपुं}{1;एक}/दुर्लभतर{नपुं}{2;एक}
दुर्लभतर{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 15
-
अत्यन्त_दुर्लभ
very_rare
-
-
GLLLG
(अस्ति)
-
(अस्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः})
(अस्){कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}
-
-
-
-
(है)
is
6.40.Aतत्र
6.40.Bतत्र
6.40.Cतत्र{अव्य}
6.40.Dतत्र{अव्य}
6.40.E-
6.40.F-
6.40.Gअधिकरणम् 5
6.40.H-
6.40.Iवहाँ
6.40.Jthereupon
6.40.K-
6.40.L-
6.40.MGL
तम्
तं
तद्{पुं}{2;एक}
तद्{पुं}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
उस
that
-
-
G
पौर्व-देहिकम्
पौर्वदेहिकम्
पौर्वदेहिक{पुं}{2;एक}/पौर्वदेहिक{नपुं}{1;एक}/पौर्वदेहिक{नपुं}{2;एक}
पौर्वदेहिक{नपुं}{2;एक}
<पौर्व-देहिकम्>Di
पूर्वश्चासौ देहश्च = पूर्वदेहः, पूर्वदेहे भवः = पौर्वदेहिकः तं पौर्वदेहिकम्
विशेषणम् 4
-
पहले_शरीर_में_संग्रह_किये_हुए
previous_bodily_consciousness
-
-
GLGLL
बुद्धि-संयोगम्
बुद्धिसंयोगं
बुद्धि-संयोग{पुं}{2;एक}
बुद्धि-संयोग{पुं}{2;एक}
<बुद्धि-संयोगं>T6
बुद्ध्या संयोगः = बुद्धिसंयोगः तं बुद्धिसंयोगम्
कर्म 5
-
बुद्धि_के_संयोग_को_अर्थात्_समबुद्धिरूप_योग_के_संस्कारों_को
revival_of_such_consciousness
-
-
GLGGG
लभते
लभते
लभ्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;डुलभँष्;भ्वादिः}
लभ्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;डुलभँष्;भ्वादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_हो_जाता_है
regains
-
-
LLG
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
-
L
कुरु-नन्दन
कुरुनन्दन
कुरुनन्दन{पुं}{8;एक}
कुरुनन्दन{पुं}{8;एक}
<कुरु-नन्दन>T6
कुरूणां नन्दनः = कुरुनन्दनः सम्बोधने कुरुनन्दन
सम्बोध्यः 12
-
हे_कुरुनन्दन
O_son_of_Kuru
-
-
LLGLL
ततः
ततो
ततः{अव्य}
ततः{अव्य}
-
-
अपादानम् 12
-
उसके_प्रभाव_से
thereafter
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LG
(सः)
-
(तद्{पुं}{1;एक})
(तद्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 12
-
(वह)
he
भूयः
भूयः
भूयः{अव्य}/भूयस्{नपुं}{1;एक}/भूयस्{नपुं}{2;एक}/भूयस्{नपुं}{8;एक}
भूयः{अव्य}
-
-
क्रियाविशेषणम् 12
-
फिर
again
-
-
GG
संसिद्धौ
संसिद्धौ
संसिद्ध{पुं}{1;द्वि}/संसिद्ध{पुं}{2;द्वि}/संसिद्ध{पुं}{8;द्वि}/संसिद्धि{स्त्री}{7;एक}
संसिद्धि{स्त्री}{7;एक}
-
-
अधिकरणम् 12
-
परमात्मा_की_प्राप्तिरूप_सिद्धि_के_लिये
for_perfection
-
-
GGG
यतते
यतते
यतता{स्त्री}{1;द्वि}/यतता{स्त्री}{2;द्वि}/यतता{स्त्री}{8;एक}/यतता{स्त्री}{8;द्वि}/यत्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;यतीँ;भ्वादिः}
यत्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;यतीँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
प्रयत्न_करता_है
endeavors
-
-
LLG
6.41.Aसः
6.41.Bसः
6.41.Cतद्{पुं}{1;एक}
6.41.Dतद्{पुं}{1;एक}
6.41.E-
6.41.F-
6.41.Gकर्ता 8
6.41.H-
6.41.Iवह
6.41.Jhe
6.41.K-
6.41.L-
6.41.MG
अ-वशः
-
अवश{पुं}{1;एक}/अवशस्{स्त्री}{1;एक}
-वश{पुं}{1;एक}
<न-वशः>Tn
न वशः = अवशः
कर्तृसमानाधिकरणम् 8
-
पराधीन_हुआ
helpless
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 2
-
भी
also
तेन
तेनैव
तद्{पुं}{3;एक}/तद्{नपुं}{3;एक}/तन्1{कर्तरि;लिट्;म;बहु;परस्मैपदी;तनुँ;तनादिः}
तद्{पुं}{3;एक}
-
-
विशेषणम् 5
-
उस
by_the_influence_of_that
-
वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
GGL
पूर्व-अभ्यासेन
पूर्वाभ्यासेन
पूर्व-अभ्यास{पुं}{3;एक}
पूर्व-अभ्यास{पुं}{3;एक}
<पूर्व-अभ्यासेन>K1
पूर्वः सः अभ्यासः च = पूर्वाभ्यासः तेन पूर्वाभ्यासेन
करणम् 8
-
पहले_के_अभ्यास_से
previous_practice
-
-
GGGGL
एव
-
एव{अव्य}
एव{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 5
-
ही
certainly
हि
ह्यवशोऽपि
हि{अव्य}
हि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 8
-
निःसन्देह
surely
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
LLGL
ह्रियते
ह्रियते
हृ1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;हृञ्;भ्वादिः}/हृ2{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;हृ;जुहोत्यादिः}
हृ{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;हृञ्;भ्वादिः}
-
-
-
-
आकर्षित_किया_जाता_है
is_attracted
-
-
LLG
योगस्य
योगस्य
योग{पुं}{6;एक}
योग{पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 10
-
समबुद्धिरूप_योग_का
of_yoga
-
-
GGL
जिज्ञासुः
जिज्ञासुरपि
जिज्ञासु{पुं}{1;एक}
जिज्ञासु{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 13
-
जिज्ञासु
willing_to_know
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GGLLL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 10
-
भी
so
शब्द-ब्रह्म
शब्दब्रह्मातिवर्तते
शब्द-ब्रह्म{नपुं}{8;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{1;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{2;एक}
शब्द-ब्रह्मन्{नपुं}{2;एक}
<शब्द-ब्रह्म>Km
शब्दरूपं ब्रह्म = शब्दब्रह्म
कर्म 13
-
वेद_में_कहे_हुए_सकाम_कर्मों_के_फल_को
ritualistic_principles_of_scripture
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GGGGLGLG
अतिवर्तते
-
अति_वृत्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}
अति_वृत्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अति_वृतुँ;भ्वादिः}
-
-
-
-
उल्लंघन_कर_जाता_है
transcends
6.42.Aतु
6.42.B-
6.42.Cतु{अव्य}
6.42.Dतु{अव्य}
6.42.E-
6.42.F-
6.42.G-
6.42.H-
6.42.Iपरंतु
6.42.Jbut
प्रयत्नात्
प्रयत्नाद्यतमानस्तु
प्रयत्न{पुं}{5;एक}
प्रयत्न{पुं}{5;एक}
-
-
हेतुः 12
-
प्रयत्नपूर्वक
by_rigid_practice
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
LGGLGGGL
यतमानः
-
यतमान{पुं}{1;एक}
यतमान{पुं}{1;एक}
-
-
विशेषणम् 4
-
अभ्यास_करनेवाला
one_who_endeavors
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 12
-
योगी
such_a_transcendentalist
योगः अस्यास्तीति योगी
-
GG
अन्-एक-जन्म-संसिद्धः
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो
अनेक-जन्मन्-संसिद्ध{पुं}{1;एक}
अनेक-जन्मन्-संसिद्ध{पुं}{1;एक}
<<<न-एक>Tn-जन्म>K1-संसिद्धः>T7
न एकम् = अनेकम्, अनेकम् तत् जन्म च = अनेकजन्म, अनेकजन्मे संसिद्धम् = अनेकजन्मसंसिद्धम्
समुच्चितम् 6
-
पिछले_अनेक_जन्मों_के_संस्कार_बल_से_इसी_जन्म_में_संसिद्ध_होकर
so_achieved_perfection_through_many,_many_births
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGLGLGGGLG
(च)
-
(च{अव्य})
(च){अव्य}
-
-
कर्ता 8
-
(और)
also
संशुद्ध-किल्बिषः
संशुद्धकिल्बिषः
संशुद्ध-किल्बिष{पुं}{1;एक}
संशुद्ध-किल्बिष{पुं}{1;एक}
<संशुद्ध-किल्बिषः>Bs6
संशुद्धः किल्बिषः यस्य = संशुद्धकिल्बिषः
समुच्चितम् 6
-
सम्पूर्ण_पापों_से_रहित_हो
washed_off_all_kinds_of_sins
-
-
GGLGLG
(भूत्वा)
-
(भूत्वा)
(अस्){कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;असँ;अदादिः}
-
-
पूर्वकालः 12
-
(होकर)
after_having
ततः
-
ततः{अव्य}
ततः{अव्य}
-
-
अपादानम् 12
-
फिर_तत्काल_ही
thereafter
पराम्
परां
परा{स्त्री}{2;एक}/परा{स्त्री}{2;एक}
परा{स्त्री}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 11
-
परम
highest
-
-
LG
गतिम्
गतिम्
गति{स्त्री}{2;एक}
गति{स्त्री}{2;एक}
-
-
कर्म 12
-
गति_को
destination
-
-
LL
याति
याति
यात्{पुं}{7;एक}/यात्{नपुं}{7;एक}/या1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;या;अदादिः}
या{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;या;अदादिः}
-
-
-
-
प्राप्त_हो_जाता_है
attains
-
-
GL
6.43.Aयोगी
6.43.Bयोगी
6.43.Cयोगिन्{पुं}{1;एक}
6.43.Dयोगिन्{पुं}{1;एक}
6.43.E-
6.43.F-
6.43.Gकर्म 4
6.43.H-
6.43.Iयोगी
6.43.Jthe_yogi
6.43.Kयोगः अस्यास्तीति योगी
6.43.L-
6.43.MGG
तपस्विभ्यः
तपस्विभ्योऽधिको
तपस्विन्{पुं}{4;बहु}/तपस्विन्{पुं}{5;बहु}
तपस्विन्{पुं}{5;बहु}
-
-
विभक्तम् 1
-
तपस्वियों_से
than_the_ascetic
तपः एषां अस्तीति तपस्विनः तेभ्यः
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
LGGGLG
अधिकः
-
अधिक{पुं}{1;एक}
अधिक{पुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 4
-
श्रेष्ठ
greater
(मतः)
-
(मत{पुं}{1;एक})
(मत){पुं}{1;एक}
-
-
-
-
(माना_गया_है)
(considered)
(योगी)
-
(योगिन्{पुं}{1;एक})
(योगिन्){पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 9
-
(योगी)
(the_yogi)
ज्ञानिभ्यः
ज्ञानिभ्योऽपि
ज्ञानिन्{पुं}{4;बहु}/ज्ञानिन्{पुं}{5;बहु}
ज्ञानिन्{पुं}{5;बहु}
-
-
विभक्तम् 5
-
शास्त्रज्ञानियों_से
than_the_wise
ज्ञानं एषां अस्तीति ज्ञानिनः तेभ्यः
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
GGGL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 6
-
भी
also
अधिकः
-
अधिक{पुं}{1;एक}
अधिक{पुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 9
-
श्रेष्ठ
greater_than
मतः
मतोऽधिकः
मत{पुं}{1;एक}
मत{पुं}{1;एक}
-
-
-
-
माना_गया_है
considered
-
रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
LGLG
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
also
-
-
L
कर्मिभ्यः
कर्मिभ्यश्चाधिको
कर्मिन्{पुं}{4;बहु}/कर्मिन्{पुं}{5;बहु}
कर्मिन्{पुं}{5;बहु}
-
-
विभक्तम् 12
-
सकाम_कर्म_करनेवालों_से_भी
than_the_fruitive_worker
कर्म एषां अस्तीति कर्मिणः तेभ्यः
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGGGLG
योगी
योगी
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्म 14
-
योगी
the_yogi
-
-
GG
अधिकः
-
अधिक{पुं}{1;एक}
अधिक{पुं}{1;एक}
-
-
कर्मसमानाधिकरणम् 14
-
श्रेष्ठ
greater_than
(मतः)
-
(मत{पुं}{1;एक})
(मत){पुं}{1;एक}
-
-
-
-
(माना_गया_है)
considered
तस्मात्
तस्माद्योगी
तस्मात्{अव्य}/तद्{पुं}{5;एक}/तद्{नपुं}{5;एक}
तस्मात्{अव्य}
-
-
हेतुः 19
-
इससे
therefore
-
जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39))
GGGG
अर्जुन
-
अर्जुन{पुं}{8;एक}
अर्जुन{पुं}{8;एक}
-
-
सम्बोध्यः 19
-
हे_अर्जुन
O_Arjuna
(त्वम्)
-
(युष्मद्{1;एक})
(युष्मद्){1;एक}
-
-
कर्ता 19
-
(तू)
you
योगी
-
योगिन्{पुं}{1;एक}
योगिन्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्तृसमानाधिकरणम् 19
-
योगी
a_transcendentalist
भव
भवार्जुन
भू1{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
भू{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
-
-
-
-
हो
just_become
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
LGLL
6.44.Aसर्वेषाम्
6.44.Bसर्वेषां
6.44.Cसर्व{पुं}{6;बहु}/सर्व{नपुं}{6;बहु}
6.44.Dसर्व{पुं}{6;बहु}
6.44.E-
6.44.F-
6.44.Gविशेषणम् 2
6.44.H-
6.44.Iसम्पूर्ण
6.44.Jall_types_of
6.44.K-
6.44.L-
6.44.MGGG
योगिनाम्
योगिनामपि
योगिन्{पुं}{6;बहु}
योगिन्{पुं}{6;बहु}
-
-
निर्धारणम् 5
-
योगियों_में
of_all_yogis
योगः एषां अस्तीति योगिनः तेषां योगिनां
-
GLGLL
अपि
-
अपि{अव्य}
अपि{अव्य}
-
-
सम्बन्धः 2
-
भी
also
यः
यो
यद्{पुं}{1;एक}
यद्{पुं}{1;एक}
-
-
सम्बन्धः 10
-
जो
one_who
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
G
श्रद्धावान्
श्रद्धावान्भजते
श्रद्धावत्{पुं}{1;एक}
श्रद्धावत्{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 9
-
श्रद्धावान्_योगी
in_full_faith
श्रद्धा अस्यास्तीति श्रद्धावान्
-
GGGLLG
मत्-गतेन
मद्गतेनान्तरात्मना
अस्मद्-गत{पुं}{3;एक}/गत{नपुं}{3;एक}
अस्मद्-गत{पुं}{3;एक}
<अस्मत्-गतेन>T7
मयि गतेन = मद्गतेन
विशेषणम् 7
-
मुझमें_लगे_हुए
abiding_in_Me
-
सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
GLGGLGLG
अन्तरात्मना
-
अन्तरात्मन्{पुं}{3;एक}
अन्तरात्मन्{पुं}{3;एक}
-
-
करणम् 9
-
अन्तरात्मा_से
always_thinking_of_Me_within
माम्
मां
अस्मद्{2;एक}
अस्मद्{2;एक}
-
-
कर्म 9
-
मुझको
Me_(the_Supreme_Lord)
-
-
G
भजते
-
भज्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;भजँ;भ्वादिः}
भज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;भजँ;भ्वादिः}
-
-
प्रतियोगी 4
-
भजता_है
renders_transcendental_loving_service
सः
तद्{पुं}{1;एक}
तद्{पुं}{1;एक}
-
-
अनुयोगी 13
-
वह_(योगी)
he
-
विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))
L
मे
मे
अस्मद्{6;एक}
अस्मद्{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 12
-
मुझे
mine
-
-
G
युक्ततमः
युक्ततमो
युक्ततम{पुं}{1;एक}
युक्ततम{पुं}{1;एक}
-
-
कर्ता 13
-
परमश्रेष्ठ
the_greatest_yogi
-
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GLGG
मतः
मतः
मत{पुं}{1;एक}
मत{पुं}{1;एक}
-
-
-
-
मान्य_है
is_considered
-
-
LG