5.1.A	सन्न्यासम्
5.1.B	सन्न्यासं
5.1.C	सन्न्यास{पुं}{2;एक}
5.1.D	सन्न्यास{पुं}{2;एक}
5.1.E	-
5.1.F	-
5.1.G	समुच्चितम् 4
5.1.H	-
5.1.I	संन्यास_की
5.1.J	renunciation
5.1.K	-
5.1.L	-
5.1.M	GGG

कर्मणाम्

कर्मणां

कर्मन्{नपुं}{6;बहु}

षष्ठीसम्बन्धः 3

कर्मों_के

of_all_activities

GLG

कृष्ण

कृष्ण{पुं}{8;एक}/कृष्ण{नपुं}{8;एक}

कृष्ण{पुं}{8;एक}

सम्बोध्यः 7

हे_कृष्ण

O_Krsna

पुनः

पुनर्योगं

पुनः{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 7

फिर

again

LGGG

योगम्

योग{पुं}{2;एक}

समुच्चितम् 4

कर्मयोग_की

devotional_service

च

च{अव्य}

कर्म 7

और

also

शंससि

शंस्{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;शंसुँ;भ्वादिः}

प्रशंसा_करते_हैं

are_praising

GLL

यत्

यच्छ्रेय

यत्{अव्य}/यद्{नपुं}{1;एक}/यद्{नपुं}{2;एक}/यत्{अव्य}

यद्{नपुं}{1;एक}

सम्बन्धः 15

जो

which

जश्त्व-श्चुत्व-चर्त्व-छत्व (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)-खरि च (8।4।55)-शश्छोऽटि (8।4।63)) / रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))

GGL

श्रेयः

श्रेय{पुं}{1;एक}/श्रेयस्{नपुं}{1;एक}/श्रेयस्{नपुं}{2;एक}/श्रेयस्{नपुं}{8;एक}

श्रेयस्{नपुं}{1;एक}

कर्ता 14

कल्याणकारक_साधन

beneficial

एतयोः

एतयोरेकं

एता{स्त्री}{6;द्वि}/एता{स्त्री}{7;द्वि}/एतद्{पुं}{6;द्वि}/एतद्{पुं}{7;द्वि}/एतद्{स्त्री}{6;द्वि}/एतद्{स्त्री}{7;द्वि}/एतद्{नपुं}{6;द्वि}/एतद्{नपुं}{7;द्वि}

एतद्{पुं}{6;द्वि}

निर्धारणम् 13

इन_दोनों_में_से

of_these_two

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GLGGG

एकम्

एक{पुं}{2;एक}/एक{नपुं}{1;एक}/एक{नपुं}{2;एक}

एक{नपुं}{1;एक}

विशेषणम् 13

एक

one

तत्

तन्मे

तद्{नपुं}{1;एक}/तद्{नपुं}{2;एक}

तद्{नपुं}{2;एक}

अनुयोगी 16

उसको

that

अनुनासिक-सन्धिः (यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (8।4।45))

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 13

मेरे_लिये

unto_me

ब्रूहि

ब्रू1{कर्तरि;लोट्;म;एक;आत्मनेपदी;ब्रूञ्;अदादिः}

ब्रू{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;ब्रूञ्;अदादिः}

कहिये

please_tell

सुनिश्चितम्

सुनिश्चित{पुं}{2;एक}/सुनिश्चित{नपुं}{1;एक}/सुनिश्चित{नपुं}{2;एक}

सुनिश्चित{नपुं}{1;एक}

विशेषणम् 13

भलीभाँति_निश्चित

definitely

LGLL

5.2.A	सन्न्यासः
5.2.B	सन्न्यासः
5.2.C	सन्न्यास{पुं}{1;एक}
5.2.D	सन्न्यास{पुं}{1;एक}
5.2.E	-
5.2.F	-
5.2.G	समुच्चितम् 2
5.2.H	-
5.2.I	संन्यास
5.2.J	renunciation_of_work
5.2.K	-
5.2.L	-
5.2.M	GGG

कर्म-योगः

कर्मयोगश्च

कर्मन्-योग{पुं}{1;एक}

<कर्म-योगेन>K6

कर्म एव योगः = कर्मयोगः

समुच्चितम् 2

कर्मयोग

work_in_devotion

सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))

GLGGL

च

च{अव्य}

कर्ता 6

और

also

*निस्-श्रेयस-करौ

निःश्रेयसकरावुभौ

निःश्रेयस-कर{पुं}{1;द्वि}/कर{पुं}{2;द्वि}

निःश्रेयस-कर{पुं}{1;द्वि}

कर्तृसमानाधिकरणम् 6

परम_कल्याण_के_करनेवाले

all_leading_to_the_path_of_liberation

यान्तवान्त-सन्धिः (एचोऽयवायावः (6।1।78))

GGLLLGLG

उभौ

उभ{पुं}{1;द्वि}/उभ{पुं}{2;द्वि}/उभ{पुं}{1;द्वि}/उभ{पुं}{2;द्वि}

उभ{पुं}{1;द्वि}

विशेषणम् 5

दोनों

both

तयोः

तयोस्तु

तद्{पुं}{6;द्वि}/तद्{पुं}{7;द्वि}/तद्{स्त्री}{6;द्वि}/तद्{स्त्री}{7;द्वि}/तद्{नपुं}{6;द्वि}/तद्{नपुं}{7;द्वि}

तद्{पुं}{6;द्वि}

निर्धारणम् 10

उन_दोनों_में

of_the_two

सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))

LGL

तु

तु{अव्य}

परंतु

but

कर्म-सन्न्यासात्

कर्मसन्न्यासात्कर्मयोगो

कर्मन्-सन्न्यास{पुं}{5;एक}

<कर्म-सन्न्यासात्>T6

कर्मणः सन्न्यासः = कर्मसन्न्यासः तस्मात् कर्मसन्न्यासात्

अपादानम् 11

कर्मसंन्यास_से

in_comparison_to_the_renunciation_of_fruitive_work

चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GLGGGGLGG

कर्म-योगः

कर्मन्-योग{पुं}{1;एक}

<कर्म-योगेन>K6

कर्म एव योगः = कर्मयोगः

कर्ता 11

कर्मयोग

work_in_devotion

विशिष्यते

विशिष्यता{स्त्री}{1;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{2;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{8;एक}/विशिष्यता{स्त्री}{8;द्वि}/वि_शास्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शासुँ;अदादिः}/वि_शिष्2{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शिषॢँ;रुधादिः}

वि_शास्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वि_शासुँ;अदादिः}

श्रेष्ठ_है

is_better

LGLG

5.3.A	ज्ञेयः
5.3.B	ज्ञेयः
5.3.C	ज्ञेय{पुं}{1;एक}
5.3.D	ज्ञा{कृत्_प्रत्ययः:यत्;ज्ञा;क्र्यादिः;पुं}{1;एक}
5.3.E	-
5.3.F	-
5.3.G	-
5.3.H	-
5.3.I	समझने_योग्य_है
5.3.J	should_be_known
5.3.K	-
5.3.L	-
5.3.M	GG

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 10

वह_(कर्मयोगी)

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

नित्य-सन्न्यासी

नित्यसन्न्यासी

नित्य-सन्न्यासिन्{पुं}{1;एक}

<नित्य-सन्न्यासी>K1

नित्यं तत् सन्न्यासी च = नित्यसन्न्यासी

कर्ता 10

सदा_संन्यासी

always_renouncer

सन्न्यासः अस्यास्तीति सन्न्यासी सन्न्यासवान् एव ज्ञेयः

GLGGG

यः

यो

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 8

जो_(पुरुष)

who

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 4

न

never

द्वेष्टि

द्विष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;द्विषँ;अदादिः}

द्विष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;द्विषँ;अदादिः}

समुच्चितम् 5

द्वेष_करता_है

abhors

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 7

न

nor

काङ्क्षति

काङ्क्षत्{पुं}{7;एक}/काङ्क्षत्{नपुं}{7;एक}/काङ्क्ष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;काक्षिँ;भ्वादिः}

काङ्क्ष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;काक्षिँ;भ्वादिः}

समुच्चितम् 5

आकांक्षा_करता_है

desires

GLL

निर्-द्वन्द्वः

निर्द्वन्द्वो

निर्द्वन्द्व{पुं}{1;एक}

निर्-द्वन्द्व{पुं}{1;एक}

<निर्-द्वन्द्वः>Bvp

निर्गतः द्वन्द्वः यस्मात् सः = निर्द्वन्द्वः

विशेषणम् 13

राग-द्वेषादि_द्वन्द्वों_से_रहित

free_from_all_dualities

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGG

हि

हि{अव्य}

क्योंकि

certainly

महान्-बाहो

महाबाहो

महाबाहु{पुं}{8;एक}/महाबाहु{नपुं}{8;एक}

महाबाहु{पुं}{8;एक}

<महत्-बाहो>Bs6

महान्तौ बाहू यस्य सः = महाबाहुः सम्बोधने महाबाहो

सम्बोध्यः 4

हे_अर्जुन

O_mighty-armed_one

LGGG

सुखम्

सुखं

सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}

सुख{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 16

सुखपूर्वक

happily

बन्धात्

बन्धात्प्रमुच्यते

बन्ध{पुं}{5;एक}

अपादानम् 16

संसारबन्धन_से

from_bondage

जश्त्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

GGGGLG

प्रमुच्यते

प्र_मुच्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;प्र_मुचॢँ;तुदादिः}

मुक्त_हो_जाता_है

is_completely_liberated

5.4.A	साङ्ख्य-योगौ
5.4.B	साङ्ख्ययोगौ
5.4.C	साङ्ख्य-योग{पुं}{1;द्वि}/योग{पुं}{2;द्वि}
5.4.D	साङ्ख्य-योग{पुं}{1;द्वि}
5.4.E	<साङ्ख्य-योगौ>Di
5.4.F	साङ्ख्यम् च योगः च = साङ्ख्ययोगौ
5.4.G	कर्म 4
5.4.H	-
5.4.I	संन्यास_और_कर्मयोग_को
5.4.J	analytical_study_of_the_material_world_and_work_in_devotional_service
5.4.K	-
5.4.L	-
5.4.M	GLGG

*पृथक्

पृथग्बालाः

पृथक्{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 4

पृथक्-पृथक्_(फल_देनेवाले)

different

जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))

LGGG

बालाः

बाल{पुं}{1;बहु}/बाला{स्त्री}{1;बहु}/बाला{स्त्री}{2;बहु}

बाल{पुं}{1;बहु}

कर्ता 4

मूर्खलोग

the_less_intelligent

प्रवदन्ति

प्र_वद्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;वदँ;भ्वादिः}

प्र_वद्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;प्र_वदँ;भ्वादिः}

कहते_हैं

say

LLGL

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 7

न

never

पण्डिताः

पण्डित{पुं}{1;बहु}/पण्डिता{स्त्री}{1;बहु}/पण्डिता{स्त्री}{2;बहु}

पण्डित{पुं}{1;बहु}

कर्ता 7

पण्डितजन

the_learned

GLG

एकम्

एकमप्यास्थितः

एक{पुं}{2;एक}/एक{नपुं}{1;एक}/एक{नपुं}{2;एक}

एक{नपुं}{1;एक}

कर्ता 11

एक_में

in_one

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGGGLG

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 8

भी

even

आस्थितः

आस्थित{पुं}{1;एक}

आङ्_स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;आङ्_ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

स्थित

being_situated

*सम्यक्

सम्यगुभयोर्विन्दते

सम्यक्{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 11

सम्यक्_प्रकार_से

complete

जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GLLLGGLG

उभयोः

उभ{पुं}{6;द्वि}/उभ{पुं}{7;द्वि}/उभ{नपुं}{6;द्वि}/उभ{नपुं}{7;द्वि}/उभ{पुं}{6;द्वि}/उभ{पुं}{7;द्वि}/उभ{नपुं}{6;द्वि}/उभ{नपुं}{7;द्वि}/उभा{स्त्री}{6;द्वि}/उभा{स्त्री}{7;द्वि}/उभा{स्त्री}{6;द्वि}/उभा{स्त्री}{7;द्वि}

उभ{पुं}{6;द्वि}

षष्ठीसम्बन्धः 13

दोनों_के

of_both

विन्दते

विन्दता{स्त्री}{1;द्वि}/विन्दता{स्त्री}{2;द्वि}/विद्3{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;विदॢँ;तुदादिः}/विद्4{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;विदँ;रुधादिः}

विद्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;विदॢँ;तुदादिः}

प्राप्त_होता_है

enjoys

फलम्

फल{नपुं}{1;एक}/फल{नपुं}{2;एक}

फल{नपुं}{2;एक}

कर्म 14

फलरूप_(परमात्मा_को)

the_result

5.5.A	यत्
5.5.B	यत्साङ्ख्यैः
5.5.C	यत्{अव्य}/यद्{नपुं}{1;एक}/यद्{नपुं}{2;एक}/यत्{अव्य}
5.5.D	यद्{नपुं}{2;एक}
5.5.E	-
5.5.F	-
5.5.G	सम्बन्धः 7
5.5.H	-
5.5.I	जो
5.5.J	what
5.5.K	-
5.5.L	चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55))
5.5.M	GGG

साङ्ख्यैः

साङ्ख्य{पुं}{3;बहु}/साङ्ख्य{नपुं}{3;बहु}

साङ्ख्य{नपुं}{3;बहु}

करणम् 4

ज्ञानयोगियों_द्वारा

by_means_of_Sankhya_philosophy

साङ्ख्यं एषां अस्तीति साङ्ख्याः ज्ञानिनः तैः

प्राप्यते

प्राप्यता{स्त्री}{1;द्वि}/प्राप्यता{स्त्री}{2;द्वि}/प्र_आप्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आपॢँ;स्वादिः}

प्र_आप्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;प्र_आपॢँ;स्वादिः}

प्रतियोगी 2

प्राप्त_किया_जाता_है

is_achieved

GLG

स्थानम्

स्थानं

स्थान{नपुं}{1;एक}/स्थान{नपुं}{2;एक}

स्थान{नपुं}{2;एक}

कर्म 4

परमधाम

place

तत्

तद्योगैरपि

तद्{नपुं}{1;एक}/तद्{नपुं}{2;एक}

तद्{नपुं}{1;एक}

अनुयोगी 8

वही

that

जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GGGLL

योगैः

योग{पुं}{3;बहु}

करणम् 8

कर्मयोगियों_द्वारा

by_devotional_service

योगं एषां अस्तीति योगाः कर्मयोगिनः तैः

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 5

भी

also

गम्यते

गम्यता{स्त्री}{1;द्वि}/गम्यता{स्त्री}{2;द्वि}/गम्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;गमॢँ;भ्वादिः}

गम्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;गमॢँ;भ्वादिः}

प्राप्त_किया_जाता_है

can_attain

GLG

एकम्

एकं

एक{पुं}{2;एक}/एक{नपुं}{1;एक}/एक{नपुं}{2;एक}

एक{पुं}{2;एक}

कर्मसमानाधिकरणम् 14

एक

one

साङ्ख्यम्

सांख्यं

साङ्ख्य{पुं}{2;एक}/साङ्ख्य{नपुं}{1;एक}/साङ्ख्य{नपुं}{2;एक}

साङ्ख्य{नपुं}{2;एक}

समुच्चितम् 11

ज्ञानयोग_को

analytical_study

च

च{अव्य}

कर्म 14

और

and

योगम्

योगं

योग{पुं}{2;एक}

समुच्चितम् 11

कर्मयोग_को

action_in_devotion

च

च{अव्य}

सम्बन्धः 17

ही

and

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 15

जो_(पुरुष)

one_who

पश्यति

पश्यत्{पुं}{7;एक}/पश्यत्{नपुं}{7;एक}/दृश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}

दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}

प्रतियोगी 9

देखता_है

sees

GLL

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 17

वह

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

पश्यति

दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}

देखता_है

actually_sees

GLL

5.6.A	सन्न्यासः*(सन्न्यासं)
5.6.B	सन्न्यासस्तु
5.6.C	सन्न्यास{पुं}{1;एक}
5.6.D	सन्न्यास{पुं}{2;एक}
5.6.E	-
5.6.F	-
5.6.G	कर्म 5
5.6.H	-
5.6.I	संन्यास
5.6.J	the_renounced_order_of_life
5.6.K	-
5.6.L	सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
5.6.M	GGGL

तु

तु{अव्य}

परंतु

but

महान्-बाहो

महाबाहो

महाबाहु{पुं}{8;एक}/महाबाहु{नपुं}{8;एक}

महाबाहु{पुं}{8;एक}

<महा-बाहो>Bs6

महान्तौ बाहू यस्य सः = महाबाहुः सम्बोधने महाबाहो

सम्बोध्यः 7

हे_अर्जुन

O_mighty-armed_one

LGGG

दुःखम्

दुःखमाप्तुमयोगतः

दुःख{नपुं}{1;एक}/दुःख{नपुं}{2;एक}

दुःख{नपुं}{1;एक}

कर्ता 7

कठिन

distress

GGGGLGLG

आप्तुम्

आप्1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;आपॢँ;स्वादिः}

आप्{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;आपॢँ;स्वादिः}

नियतलिङ्ग 7

प्राप्त_होना

afflicts_one_with

अ-योगतः

अयोग{तसिल्}

अयोगतः{तसिल्}

<न-योगतः>Tn

न योगतः = अयोगतः

अपादानम् 5

कर्मयोग_के_बिना

without_devotional_service

योग-युक्तः

योगयुक्तो

योग-युक्त{पुं}{1;एक}

<योग-युक्तः>T3

योगेन युक्तः = योगयुक्तः

कर्तृसमानाधिकरणम् 12

कर्मयोगी

engaged_in_devotional_service

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GLGG

मुनिः

मुनिर्ब्रह्म

मुनि{पुं}{1;एक}

कर्ता 12

मुनि

a_thinker

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

LGGL

ब्रह्म

ब्रह्मन्{नपुं}{1;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{2;एक}

ब्रह्मन्{नपुं}{2;एक}

कर्म 12

परब्रह्म_परमात्मा_को

the_Supreme

नचिरेण

नचिरेणाधिगच्छति

न-चिरेण{अव्य}/चिर{नपुं}{3;एक}

न-चिर{नपुं}{3;एक}

क्रियाविशेषणम् 12

शीघ्र_ही

without_delay

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

LLGGLGLL

अधिगच्छति

अधि_गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}

अधि_गम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;अधि_गमॢँ;भ्वादिः}

प्राप्त_हो_जाता_है

attains

5.7.A	योग-युक्तः
5.7.B	योगयुक्तो
5.7.C	योग-युक्त{पुं}{1;एक}
5.7.D	योग-युक्त{पुं}{1;एक}
5.7.E	<योग-युक्तः>T3
5.7.F	योगेन युक्तः = योगयुक्तः
5.7.G	कर्म 11
5.7.H	-
5.7.I	कर्मयोगी
5.7.J	engaged_in_devotional_service
5.7.K	-
5.7.L	रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
5.7.M	GLGG

विशुद्ध-आत्मा

विशुद्धात्मा

विशुद्ध-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<विशुद्ध-आत्मा>Bs6

विशुद्धः आत्मा यस्य सः = विशुद्धात्मा

समुच्चितम् 4

विशुद्ध_अन्तःकरणवाला_है

a_purified_soul

LGGG

विजित-आत्मा

विजितात्मा

विजित-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<विजित-आत्मा>Bs3

विजितः आत्मा येन सः = विजितात्मा

समुच्चितम् 4

जिसका_मन_अपने_वश_में_है

self-controlled

LLGG

जित-इन्द्रियः

जितेन्द्रियः

जित-इन्द्रिय{पुं}{1;एक}

<जित-इन्द्रियः>Bs3

जितानि इन्द्रियाणि येन सः = जितेन्द्रियः

समुच्चितम् 4

जो_जितेन्द्रिय

having_conquered_the_senses

LGLG

सर्व-भूत-आत्म-भूत-आत्मा

सर्वभूतात्मभूतात्मा

सर्व-भूत-आत्मभूत-आत्मन्{पुं}{1;एक}

सर्व-भूत-आत्म-भूत-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<<<सर्व-भूत>K1-<आत्म-भूत>K6>T6-आत्मा>Bs6

सर्वः च भूतः = सर्वभूतः, आत्मा एव भूतः = आत्मभूतः, सर्वभूतानाम् आत्मभूत = सर्वभूतात्मभूत, सर्वभूतात्मभूत आत्मा यस्य सः = सर्वभूतात्मभूतात्मा

समुच्चितम् 4

सम्पूर्ण_प्राणियों_का_आत्मरूप_परमात्मा_ही_जिसका_आत्मा_है

compassionate_to_all_living_entities

GLGGLGGG

कुर्वन्

कुर्वन्नपि

कुर्वत्{पुं}{1;एक}/कुर्वत्{पुं}{1;एक}

कृ{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;डुकृञ्;तनादिः;पुं}{1;एक}

समानकालः 11

करता_हुआ

engaged_in_work

ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))

GGLL

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 8

भी

although

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 11

नहीं

never

लिप्यते

लिप्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;लिपँ;तुदादिः}

लिप्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;लिपँ;तुदादिः}

लिप्त_होता

is_entangled

GLG

5.8.A	न
5.8.B	नैव
5.8.C	न{अव्य}
5.8.D	न{अव्य}
5.8.E	-
5.8.F	-
5.8.G	सम्बन्धः 30
5.8.H	-
5.8.I	नहीं
5.8.J	never
5.8.K	-
5.8.L	वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
5.8.M	GL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 23

निःसन्देह

certainly

किञ्चित्

किञ्चित्करोमीति

किञ्चित्{अव्य}/किञ्चित्{नपुं}{1;एक}/किञ्चित्{नपुं}{2;एक}

किञ्चित्{नपुं}{2;एक}

कर्म 30

कुछ_भी

anything

चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GGLGGL

करोमि

कृ3{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

करता_हूँ

इति

इति{अव्य}

सम्बन्धः 26

ऐसा

thus

युक्तः

युक्तो

युक्त{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 3

युक्त

engaged_in_the_divine_consciousness

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

मन्येत

मन्1{कर्मणि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}/मन्2{कर्मणि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनुँ;तनादिः}

मन्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः}

माने

thinks

GGL

तत्त्व-वित्

तत्त्ववित्

तत्त्वविद्{नपुं}{1;एक}

तत्त्वविद्{पुं}{1;एक}

<तत्त्व-वित्>U

तत्वं वेत्तीति = तत्त्ववित्

विशेषणम् 3

तत्त्व_को_जाननेवाला

one_who_knows_the_truth

GLL

पश्यन्

पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन्

पश्यत्{पुं}{1;एक}

दृश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;दृशिँर्;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

देखता_हुआ

seeing

श्चुत्व-सन्धिः (स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / श्चुत्व-सन्धिः (स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32)) / श्चुत्व-सन्धिः (स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))

GGGGLGGGGGGGLGLL

शृण्वन्

शृण्वत्{पुं}{1;एक}

श्रु{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;श्रु;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

सुनता_हुआ

hearing

*स्पृशन्

स्पृशत्{पुं}{1;एक}

स्पृश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;स्पृशँ;तुदादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

स्पर्श_करता_हुआ

touching

जिघ्रन्

जिघ्रत्{पुं}{1;एक}

घ्रा{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;घ्रा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

सूँघता_हुआ

smelling

अश्नन्

अश्नत्{पुं}{1;एक}

अश्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;अशँ;क्र्यादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

भोजन_करता_हुआ

eating

गच्छन्

गच्छत्{पुं}{1;एक}

गम्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;गमॢँ;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

गमन_करता_हुआ

going

स्वपन्

स्वपत्{पुं}{1;एक}

स्वप्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;ञिष्वपँ;अदादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

सोता_हुआ

dreaming

श्वसन्

श्वसत्{पुं}{1;एक}

श्वस्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;श्वसँ;अदादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

श्वास_लेता_हुआ

breathing

प्रलपन्

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि

प्रलपन्

प्र_लप्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;प्र_लपँ;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

बोलता_हुआ

talking

ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32)) / ङमुडागम-सन्धिः (ङमो ह्रस्वादचि ङमुण्नित्यम् (8।3।32))

LLGLLGGGGLGGLGLL

विसृजन्

वि_सृज्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;वि_सृजँ;तुदादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

त्याग_करता_हुआ

giving_up

*गृह्णन्

गृह्णन्

ग्रह्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;ग्रहँ;क्र्यादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

ग्रहण_करता_हुआ

accepting

उन्मिषन्

उत्_मिष्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;उत्_मिषुँ;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

आँखों_को_खोलता

opening

निमिषन्

नि_मिष्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;नि_मिषुँ;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 16

मूँदता_हुआ

closing

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 17

भी

in_spite_of

इन्द्रियाणि

इन्द्रियाणीन्द्रियस्यार्थेषु

इन्द्रिय{नपुं}{1;बहु}/इन्द्रिय{नपुं}{2;बहु}

इन्द्रिय{नपुं}{1;बहु}

कर्म 21

सब_इन्द्रियाँ

the_senses

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GLGGLGGGL

इन्द्रिय-अर्थेषु

इन्द्रियार्थ{पुं}{7;बहु}

<इन्द्रिय-अर्थेषु>T6

इन्द्रियाणां अर्थाः = इन्द्रियार्थाः तेषु इन्द्रियार्थेषु

अधिकरणम् 21

इन्द्रिय_के_अर्थों_में

in_sense_gratification

वर्तन्ते

वर्तन्त

वृत्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

वृत्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

प्रतियोगी 22

बरत_रही_हैं

let_them_be_so_engaged

यान्तवान्त-सन्धिः-लोप-सन्धिः (एचोऽयवायावः (6।1।78)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))

GGL

इति

इति{अव्य}

अनुयोगी 23

इस_प्रकार

thus

धारयन्

धृ_णिच्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;धृञ्_णिच्;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

समानकालः 26

समझकर

considering

GLL

5.9.A	ब्रह्मणि
5.9.B	ब्रह्मण्याधाय
5.9.C	ब्रह्मन्{पुं}{7;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}
5.9.D	ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}
5.9.E	-
5.9.F	-
5.9.G	अधिकरणम् 4
5.9.H	-
5.9.I	परमात्मा_में
5.9.J	the_Supreme_Personality_of_Godhead
5.9.K	-
5.9.L	यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
5.9.M	GGGGL

आधाय

आङ्_धा{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आङ्_डुधाञ्;जुहोत्यादिः}

पूर्वकालः 7

अर्पण_करके

resigning_unto

कर्माणि

कर्मन्{नपुं}{1;बहु}/कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्म 4

सब_कर्मों_को

all_works

GGL

सङ्गम्

सङ्गं

सङ्ग{पुं}{2;एक}

कर्म 6

आसक्ति_को

attachment

त्यक्त्वा

त्यज्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

त्यज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 7

त्यागकर

giving_up

करोति

कृ3{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

प्रतियोगी 1

करता_है

performs

LGL

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 8

जो_(पुरुष)

who

लिप्यते

लिप्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;लिपँ;तुदादिः}

लिप्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;लिपँ;तुदादिः}

लिप्त_होता

is_affected

GLG

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 14

नहीं

never

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 14

वह_(पुरुष)

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

पापेन

पाप{पुं}{3;एक}/पाप{नपुं}{3;एक}

पाप{नपुं}{3;एक}

करणम् 14

पाप_से

by_sin

GGL

पद्म-पत्रम्

पद्मपत्रमिवाम्भसा

पद्मपत्र{नपुं}{1;एक}/पद्मपत्र{नपुं}{2;एक}

पद्म-पत्र{नपुं}{2;एक}

<पद्म-पत्रम्>T6

पद्मस्य पत्रम् = पद्मपत्रम्

प्रतियोगी 11

कमल_के_पत्ते_की

lotus_leaf

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GLGGLGLG

इव

इव{अव्य}

अनुयोगी 14

भाँति

अम्भसा

अम्भस्{नपुं}{3;एक}

करणम् 14

जल_से

in_the_water

5.10.A	कायेन
5.10.B	कायेन
5.10.C	काय{पुं}{3;एक}/काय{नपुं}{3;एक}
5.10.D	काय{नपुं}{3;एक}
5.10.E	-
5.10.F	-
5.10.G	समुच्चितम् 6
5.10.H	-
5.10.I	शरीर_द्वारा
5.10.J	with_the_body
5.10.K	-
5.10.L	-
5.10.M	GGL

मनसा

मनस्{नपुं}{3;एक}/मनसा{स्त्री}{1;एक}

मनस्{नपुं}{3;एक}

समुच्चितम् 6

मन

with_the_mind

LLG

बुद्ध्या

बुद्धि{स्त्री}{3;एक}

समुच्चितम् 6

बुद्धि

with_the_intelligence

केवलैः

केवलैरिन्द्रियैरपि

केवल{पुं}{3;बहु}/केवल{नपुं}{3;बहु}

केवल{नपुं}{3;बहु}

विशेषणम् 6

केवल

purified

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GLGGLGLL

इन्द्रियैः

इन्द्रिय{पुं}{3;बहु}/इन्द्रिय{नपुं}{3;बहु}

इन्द्रिय{नपुं}{3;बहु}

समुच्चितम् 6

इन्द्रिय

with_the_senses

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 7

भी

even_with

योगिनः

योगिन्{पुं}{1;बहु}/योगिन्{पुं}{2;बहु}/योगिन्{पुं}{5;एक}/योगिन्{पुं}{6;एक}

योगिन्{पुं}{1;बहु}

कर्ता 13

कर्मयोगी

yogi

योगः एषां अस्तीति

GLG

कर्म

कर्मन्{नपुं}{1;एक}/कर्मन्{नपुं}{2;एक}

कर्मन्{नपुं}{2;एक}

कर्म 13

कर्म

actions

कुर्वन्ति

कुर्वत्{नपुं}{1;बहु}/कुर्वत्{नपुं}{2;बहु}/कृ3{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

करते_हैं

act

GGL

सङ्गम्

सङ्गं

सङ्ग{पुं}{2;एक}

कर्म 10

आसक्ति_को

attachment

त्यक्त्वा

त्यक्त्वात्मशुद्धये

त्यज्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

त्यज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 13

त्यागकर

giving_up

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GGLGLG

आत्म-शुद्धये

आत्मन्-शुद्धि{स्त्री}{4;एक}

<आत्म-शुद्धये>T6

आत्मनः शुद्धिः = आत्मशुद्धिः तस्यै आत्मशुद्धये

तादर्थ्यम् 13

अन्तःकरण_की_शुद्धि_के_लिये

for_the_purpose_of_self-purification

5.11.A	युक्तः
5.11.B	युक्तः
5.11.C	युक्त{पुं}{1;एक}
5.11.D	युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}
5.11.E	-
5.11.F	-
5.11.G	कर्ता 6
5.11.H	-
5.11.I	कर्मयोगी
5.11.J	one_who_is_engaged_in_devotional_service
5.11.K	-
5.11.L	-
5.11.M	GG

कर्म-फलम्

कर्मफलं

कर्मन्-फल{नपुं}{1;एक}/फल{नपुं}{2;एक}

कर्मन्-फल{नपुं}{2;एक}

<कर्म-फलम्>T6

कर्मणः फलम् = कर्मफलम्

कर्म 3

कर्मों_के_फल_का

the_results_of_all_activities

GLLG

त्यक्त्वा

त्यज्1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

त्यज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;त्यजँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 6

त्याग_करके

giving_up

शान्तिम्

शान्तिमाप्नोति

शान्ति{स्त्री}{2;एक}

कर्म 6

शान्ति_को

perfect_peace

GGGGL

आप्नोति

आप्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;आपॢँ;स्वादिः}

आप्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;आपॢँ;स्वादिः}

प्राप्त_होता_है

achieves

नैष्ठिकीम्

नैष्ठिकी{स्त्री}{2;एक}

विशेषणम् 5

भगवत्प्राप्तिरूप

unflinching

GLG

अ-युक्तः

अयुक्तः

अयुक्त{पुं}{1;एक}

न-युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}

<न-युक्तः>Tn

न युक्तः = अयुक्तः

कर्ता 11

सकामपुरुष

LGG

काम-कारेण

कामकारेण

काम-कार{पुं}{3;एक}

<काम-कारेण>T6

कामस्य कारः = कामकारः तेन कामकारेण

हेतुः 11

कामना_की_प्रेरणा_से

for_enjoying_the_result_of_work

GLGGL

फले

फल{नपुं}{1;द्वि}/फल{नपुं}{2;द्वि}/फल{नपुं}{7;एक}

फल{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 11

फल_में

in_the_result

सक्तः

सक्तो

सक्त{पुं}{1;एक}/सक्तृ{पुं}{8;एक}/सक्तृ{नपुं}{8;एक}

सच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;षचँ;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 11

आसक्त_होकर

attached

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

निबध्यते

नि_बन्ध्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;बन्धँ;क्र्यादिः}

नि_बन्ध्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;नि_बन्धँ;क्र्यादिः}

बँधता_है

becomes_entangled

LGLG

5.12.A	सर्व-कर्माणि
5.12.B	सर्वकर्माणि
5.12.C	सर्व-कर्मन्{नपुं}{1;बहु}/कर्मन्{नपुं}{2;बहु}
5.12.D	सर्व-कर्मन्{नपुं}{2;बहु}
5.12.E	<सर्व-कर्माणि>K1
5.12.F	सर्वम् तत् कर्म च = सर्वकर्म तानि सर्वकर्माणि
5.12.G	कर्म 13
5.12.H	-
5.12.I	सब_कर्मों_को
5.12.J	all_activities
5.12.K	-
5.12.L	-
5.12.M	GLGGL

मनसा

मनस्{नपुं}{3;एक}/मनसा{स्त्री}{1;एक}

मनस्{नपुं}{3;एक}

करणम् 13

मन_से

by_the_mind

LLG

सन्न्यस्य

सन्न्यस्यास्ते

सम्_नि_अस्3{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;असुँ;दिवादिः}

सम्_नि_अस्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;सम्_नि_असँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 15

त्यागकर

giving_up

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GGGG

आस्ते

आस्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}

आस्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}

स्थित_रहता_है

remains

सुखम्

सुखं

सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}

सुख{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 15

आनन्दपूर्वक

in_happiness

वशी

वशि{पुं}{1;द्वि}/वशि{पुं}{2;द्वि}/वशिन्{पुं}{1;एक}

वशिन्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 2

अन्तःकरण_जिसके_वश_में_है_ऐसा_सांख्ययोग_का_आचरण_करनेवाला

one_who_is_controlled

वशानि स्वाधीनानि देहेंन्द्रियादीनि अस्य सन्तीति वशी

नव-द्वारे

नवद्वारे

नवन्-द्वार्{स्त्री}{4;एक}/द्वार{नपुं}{1;द्वि}/द्वार{नपुं}{2;द्वि}/द्वार{नपुं}{7;एक}

नवन्-द्वार{नपुं}{7;एक}

<नवन्-द्वारे>Bs7

नव द्वाराणि यस्मिन् = नवद्वारम् तस्मिन् नवद्वारे

विशेषणम् 10

नवद्वारोंवाले_शरीररूप

in_the_place_where_there_are_nine_gates

LGGG

पुरे

पुर्{स्त्री}{4;एक}/पुर{नपुं}{1;द्वि}/पुर{नपुं}{2;द्वि}/पुर{नपुं}{7;एक}/पुरा{स्त्री}{1;द्वि}/पुरा{स्त्री}{2;द्वि}

पुर{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 15

घर_में

in_the_city

देही

देहिन्{पुं}{1;एक}

कर्ता 15

पुरुष

the_embodied_soul

देहः अस्यास्तीति देही

न

नैव

न{अव्य}

सम्बन्धः 4

न

never

वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 7

ही

certainly

कुर्वन्

कुर्वन्न

कुर्वत्{पुं}{1;एक}/कुर्वत्{पुं}{8;एक}/कुर्वत्{पुं}{1;एक}

कृ{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;डुकृञ्;तनादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 5

करता_हुआ

doing_anything

GGL

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 7

न

not

कारयन्

कृ_णिच्{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;डुकृञ्_णिच्;तनादिः;पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 5

करवाता_हुआ

causing_to_be_done

GLL

5.13.A	न
5.13.B	न
5.13.C	न{अव्य}
5.13.D	न{अव्य}
5.13.E	-
5.13.F	-
5.13.G	सम्बन्धः 4
5.13.H	-
5.13.I	न
5.13.J	never
5.13.K	-
5.13.L	-
5.13.M	L

कर्तृत्वम्

कर्तृत्वं

कर्तृत्व{नपुं}{1;एक}/कर्तृत्व{नपुं}{2;एक}/कर्तृत्व{नपुं}{1;एक}/कर्तृत्व{नपुं}{2;एक}

कर्तृत्व{नपुं}{2;एक}

समुच्चितम् 7

कर्तापन_की

proprietorship

GGG

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 6

न

nor

कर्माणि

कर्मन्{नपुं}{1;बहु}/कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

समुच्चितम् 7

कर्मों_की

activities

GGL

लोकस्य

लोक{पुं}{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 7

मनुष्यों_के

of_the_people

GGL

सृजति

सृजत्{पुं}{7;एक}/सृजत्{नपुं}{7;एक}/सृज्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;सृजँ;तुदादिः}

सृज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;सृजँ;तुदादिः}

रचना_करते_हैं

creates

LLL

प्रभुः

प्रभु{पुं}{1;एक}

कर्ता 10

परमेश्वर

the_master_of_the_city_of_the_body

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 9

न

nor

कर्म-फल-संयोगम्

कर्मफलसंयोगं

कर्मन्-फल-संयोग{पुं}{2;एक}

<<कर्म-फल>T6-संयोगम्>T6

कर्मणः फलं = कर्मफलं, कर्मफलस्य संयोगः = कर्मफलसंयोगः तं कर्मफलसंयोगम्

समुच्चितम् 7

कर्मफल_के_संयोग_की

connection_with_the_results_of_activities

GLLLGGG

स्व-भावः

स्वभावस्तु

स्वभाव{पुं}{1;एक}

<स्व-भावः>T6

स्वस्य भावः = स्वभावः

कर्ता 13

स्वभाव

the_modes_of_material_nature

सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))

LGGL

तु

तु{अव्य}

किंतु

but

प्रवर्तते

प्रवर्तता{स्त्री}{1;द्वि}/प्रवर्तता{स्त्री}{2;द्वि}/प्रवर्तता{स्त्री}{8;एक}/प्रवर्तता{स्त्री}{8;द्वि}/प्र_वृत्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

प्र_वृत्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;प्र_वृतुँ;भ्वादिः}

बरत_रहा_है

act

LGLG

5.14.A	न
5.14.B	नादत्ते
5.14.C	न{अव्य}
5.14.D	न{अव्य}
5.14.E	-
5.14.F	-
5.14.G	सम्बन्धः 4
5.14.H	-
5.14.I	न
5.14.J	never
5.14.K	-
5.14.L	सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))
5.14.M	GGG

आदत्ते

आदत्त{पुं}{7;एक}/आदत्त{नपुं}{1;द्वि}/आदत्त{नपुं}{2;द्वि}/आदत्त{नपुं}{7;एक}/आदत्ता{स्त्री}{1;द्वि}/आदत्ता{स्त्री}{2;द्वि}

आङ्_दा{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आङ्_डुदाञ्;जुहोत्यादिः}

ग्रहण_करता_है

accepts

कस्यचित्

कस्यचित्पापं

कस्यचित्{अव्य}/किञ्चित्{पुं}{6;एक}/किञ्चित्{नपुं}{6;एक}

किञ्चित्{नपुं}{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 4

किसीके

anyone's

जश्त्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

GLGGG

पापम्

पाप{पुं}{2;एक}/पाप{नपुं}{1;एक}/पाप{नपुं}{2;एक}

पाप{नपुं}{2;एक}

समुच्चितम् 5

पापकर्म_को

sin

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 7

न

nor

च

चैव

च{अव्य}

कर्म 9

और

also

वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 7

ही

certainly

सुकृतम्

सुकृतं

सुकृत्{पुं}{2;एक}/सुकृत{नपुं}{1;एक}/सुकृत{नपुं}{2;एक}

सुकृत्{नपुं}{2;एक}

समुच्चितम् 5

शुभकर्म_को

pious_activities

LLG

विभुः

विभु{पुं}{1;एक}

कर्ता 9

सर्वव्यापि_परमेश्वर

the_Supreme_Lord

अ-ज्ञानेन

अज्ञानेनावृतं

अज्ञान{नपुं}{3;एक}

<न-ज्ञानेन>Tn

न ज्ञानम् = अज्ञानम् तेन अज्ञानेन

करणम् 12

अज्ञान_के_द्वारा

by_ignorance

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GGGGLG

आवृतम्

आवृत्{स्त्री}{2;एक}/आङ्_वृत्1{कर्तरि;लुङ्;उ;एक;आत्मनेपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

आङ्_वृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त;आङ्_वृञ्;स्वादिः;नपुं}{1;एक}

ढका_हुआ_है

covered

ज्ञानम्

ज्ञानं

ज्ञान{नपुं}{1;एक}/ज्ञान{नपुं}{2;एक}

ज्ञान{नपुं}{1;एक}

कर्ता 12

ज्ञान

knowledge

तेन

तद्{पुं}{3;एक}/तद्{नपुं}{3;एक}/तन्1{कर्तरि;लिट्;म;बहु;परस्मैपदी;तनुँ;तनादिः}

तद्{नपुं}{3;एक}

करणम् 15

उसीसे

by_that

मुह्यन्ति

मुह्यत्{नपुं}{1;बहु}/मुह्यत्{नपुं}{2;बहु}/मुह्यत्{नपुं}{8;बहु}/मुह्यन्ती{स्त्री}{8;एक}

मुह्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;मुहँ;दिवादिः}

मोहित_हो_रहे_हैं

are_bewildered

GGL

जन्तवः

जन्तु{पुं}{1;बहु}/जन्तु{पुं}{8;बहु}

जन्तु{पुं}{1;बहु}

कर्ता 15

सब_अज्ञानी_मनुष्य

the_living_entities

GLG

5.15.A	ज्ञानेन
5.15.B	ज्ञानेन
5.15.C	ज्ञान{नपुं}{3;एक}
5.15.D	ज्ञान{नपुं}{3;एक}
5.15.E	-
5.15.F	-
5.15.G	करणम् 7
5.15.H	-
5.15.I	तत्त्वज्ञान_द्वारा
5.15.J	by_knowledge
5.15.K	-
5.15.L	-
5.15.M	GGL

तु

तु{अव्य}

परंतु

but

तत्

तदज्ञानं

तद्{नपुं}{1;एक}/तद्{नपुं}{2;एक}

तद्{नपुं}{1;एक}

विशेषणम् 4

वह

that

जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39))

LGGG

अ-ज्ञानम्

अज्ञान{नपुं}{1;एक}/अज्ञान{नपुं}{2;एक}

अज्ञान{नपुं}{1;एक}

<न-ज्ञानम्>Tn

न ज्ञानम् = अज्ञानम्

कर्ता 7

अज्ञान

nescience

येषाम्

येषां

यद्{पुं}{6;बहु}/यद्{नपुं}{6;बहु}

यद्{पुं}{6;बहु}

सम्बन्धः 8

जिनका

whose

नाशितम्

नाशितमात्मनः

नाशित{पुं}{2;एक}/नाशित{नपुं}{1;एक}/नाशित{नपुं}{2;एक}

नश्_णिच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;णशँ_णिच्;दिवादिः;नपुं}{2;एक}

प्रतियोगी 2

नष्ट_कर_दिया_गया_है

is_destroyed

GLGGLG

आत्मनः

आत्मन्{पुं}{2;बहु}/आत्मन्{पुं}{5;एक}/आत्मन्{पुं}{6;एक}

आत्मन्{पुं}{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 6

परमात्मा_के

of_the_living_entity

तेषाम्

तेषामादित्यवञ्ज्ञानं

तद्{पुं}{6;बहु}/तद्{नपुं}{6;बहु}

तद्{पुं}{6;बहु}

अनुयोगी 12

उनका

their

जश्त्व-श्चुत्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))

GGGGLGGG

आदित्यवत्

आदित्यवत्{नपुं}{1;एक}/आदित्यवत्{नपुं}{2;एक}

आदित्यवत्{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 12

सूर्य_के_सदृश

like_the_rising_sun

ज्ञानम्

ज्ञान{नपुं}{1;एक}/ज्ञान{नपुं}{2;एक}

ज्ञान{नपुं}{1;एक}

कर्ता 12

ज्ञान

knowledge

प्रकाशयति

प्र_काश्_णिच्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;प्र_काशृँ_णिच्;भ्वादिः}

प्रकाशित_कर_देता_है

discloses

LGLLL

तत्-परम्

तत्परम्

तत्पर{पुं}{2;एक}/तत्पर{नपुं}{1;एक}/तत्पर{नपुं}{2;एक}

तत्पर{पुं}{2;एक}

<तत्-परम्>Bs6

तत् परं यस्य सः = तत्परः तम् तत्परम्

कर्म 12

उस_सच्चिदानन्दघन_परमात्मा_को

the_Supreme

GLL

5.16.A	तत्-बुद्धयः
5.16.B	तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः
5.16.C	तद्-बुद्धि{स्त्री}{1;बहु}/बुद्धि{स्त्री}{8;बहु}
5.16.D	तद्-बुद्धि{स्त्री}{1;बहु}
5.16.E	<तत्-बुद्धयः>Bs6
5.16.F	तस्मिन् बुद्धिः यस्य सः = तद्बुद्धिः ते तद्बुद्धयः
5.16.G	विशेषणम् 5
5.16.H	-
5.16.I	जिनकी_बुद्धि_तद्रूप_हो_रही_है
5.16.J	one_whose_intelligence_is_always_in_the_Supreme
5.16.K	-
5.16.L	सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
5.16.M	GGLGLGGGGGGGLGLG

तत्-आत्मानः

तद्-आत्मन्{पुं}{1;बहु}/आत्मन्{पुं}{8;बहु}

तद्-आत्मन्{पुं}{1;बहु}

<तत्-आत्मानः>Bs6

तस्मिन् आत्मा यस्य सः = तदात्मा ते तदात्मानः

विशेषणम् 5

जिनका_मन_तद्रूप_हो_रहा_है

one_whose_mind_is_always_in_the_Supreme

तत्-निष्ठाः

तद्-निष्ठा{स्त्री}{1;बहु}/निष्ठा{स्त्री}{2;बहु}/निष्ठा{स्त्री}{8;बहु}

तद्-निष्ठा{स्त्री}{1;बहु}

<तत्-निष्ठाः>Bs6

तस्मिन् निष्ठा यस्य सः = तन्निष्ठः ते तन्निष्ठाः

विशेषणम् 5

सच्चिदानन्दघन_परमात्मा_में_ही_जिनकी_निरन्तर_एकीभाव_से_स्थिति_है

whose_mind_is_only_meant_for_the_Supreme

तत्-परायणाः

तद्-परायणा{स्त्री}{1;बहु}/परायणा{स्त्री}{2;बहु}/परायणा{स्त्री}{8;बहु}

तद्-परायणा{स्त्री}{1;बहु}

<तत्-परायणाः>Bs6

तत् परायणः यस्य = तत्परायणः ते तत्परायणाः

विशेषणम् 5

तत्परायण_पुरुष

who_has_completely_taken_shelter_of_Him

गच्छन्ति

गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं

गच्छत्{नपुं}{1;बहु}/गच्छत्{नपुं}{2;बहु}/गच्छत्{नपुं}{8;बहु}/गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}/गच्छन्ती{स्त्री}{8;एक}

गम्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}

प्राप्त_होते_हैं

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGLLLGGG

अ-पुनरावृत्तिम्

अपुनरावृत्ति{स्त्री}{2;एक}

<न-पुनरावृत्तिं>Tn

न पुनरावृत्तिं = अपुनरावृत्तिं

कर्म 7

अपुनरावृत्ति_को_अर्थात्_परम_गति_को

liberation

ज्ञान-निर्धूत-कल्मषाः

ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः

ज्ञान-निर्धूत-कल्मष{पुं}{1;बहु}/कल्मष{पुं}{8;बहु}/कल्मषा{स्त्री}{1;बहु}/कल्मषा{स्त्री}{2;बहु}/कल्मषा{स्त्री}{8;बहु}

ज्ञान-निर्धूत-कल्मषा{स्त्री}{1;बहु}

<<ज्ञान-निर्धूत>T3-कल्मषाः>Bs6

ज्ञानेन निर्धूतः = ज्ञाननिर्धूतः, ज्ञाननिर्धूतः कल्मषं यस्य सः = ज्ञाननिर्धूतकल्मषः ते ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः

कर्ता 7

ज्ञान_के_द्वारा_पापरहित_होकर

cleansing_misgivings_through_knowledge

GLGGLGLG

5.17.A	विद्या-विनय-सम्पन्ने
5.17.B	विद्याविनयसम्पन्ने
5.17.C	विद्या-विनय-सम्पन्न{पुं}{7;एक}/सम्पन्न{नपुं}{1;द्वि}/सम्पन्न{नपुं}{2;द्वि}/सम्पन्न{नपुं}{7;एक}/सम्पन्ना{स्त्री}{1;द्वि}/सम्पन्ना{स्त्री}{2;द्वि}
5.17.D	विद्या-विनय-सम्पन्न{पुं}{7;एक}
5.17.E	<<विद्या-विनय>Di-सम्पन्ने>T3
5.17.F	विद्या च विनयः च = विद्याविनयौ, विद्याविनयाभ्यां सम्पन्नः = विद्याविनयसम्पन्नः तस्मिन् विद्याविनयसम्पन्ने
5.17.G	विशेषणम् 3
5.17.H	-
5.17.I	विद्या_और_विनययुक्त
5.17.J	fully_equipped_with_education_and_gentleness
5.17.K	-
5.17.L	-
5.17.M	GGLLLGGG

ब्राह्मणे

ब्राह्मण{पुं}{7;एक}/ब्राह्मणा{स्त्री}{1;द्वि}/ब्राह्मणा{स्त्री}{2;द्वि}

ब्राह्मण{पुं}{7;एक}

समुच्चितम् 4

ब्राह्मण_में

in_the_brahmana

GLG

गवि

गो{पुं}{7;एक}/गो{स्त्री}{7;एक}

गो{स्त्री}{7;एक}

समुच्चितम् 4

गौ

in_the_cow

हस्तिनि

हस्तिन्{पुं}{7;एक}

समुच्चितम् 4

हाथी

in_the_elephant

GLL

शुनि

श्वन्{पुं}{7;एक}

समुच्चितम् 4

कुत्ते

in_the_dog

च

चैव

च{अव्य}

और

and

वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 10

ही

certainly

श्वपाके

श्वपाक{पुं}{7;एक}

समुच्चितम् 4

चाण्डाल_में

in_the_dog-eater_(the_outcaste)

श्वानं पचतीति श्वपाकः चण्डालः तस्मिन्

LGG

च

च{अव्य}

अधिकरणम् 12

तथा

respectively

पण्डिताः

पण्डित{पुं}{1;बहु}/पण्डिता{स्त्री}{1;बहु}/पण्डिता{स्त्री}{2;बहु}

पण्डित{पुं}{1;बहु}

कर्ता 12

ज्ञानीजन

those_who_are_so_wise

GLG

सम-दर्शिनः

समदर्शिनः

समदर्शिन्{पुं}{1;बहु}/समदर्शिन्{पुं}{2;बहु}/समदर्शिन्{पुं}{5;एक}/समदर्शिन्{पुं}{6;एक}/समदर्शिन्{नपुं}{5;एक}/समदर्शिन्{नपुं}{6;एक}

समदर्शिन्{पुं}{1;बहु}

<सम-दर्शिनः>U

समं पश्यन्तीति = समदर्शी ते समदर्शिनः

कर्तृसमानाधिकरणम् 12

समदर्शी

do_see_with_equal_vision

GLGLG

5.18.A	इह
5.18.B	इहैव
5.18.C	इह{अव्य}
5.18.D	इह{अव्य}
5.18.E	-
5.18.F	-
5.18.G	अधिकरणम् 9
5.18.H	-
5.18.I	यहाँ_(इस_जीवित_अवस्था_में)
5.18.J	in_this_life
5.18.K	-
5.18.L	वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
5.18.M	LGL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 6

ही

certainly

तैः

तैर्जितः

तद्{पुं}{3;बहु}/तद्{नपुं}{3;बहु}

तद्{पुं}{3;बहु}

कर्ता 9

उनके_द्वारा

by_them

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GLG

जितः

जित्{पुं}{1;बहु}/जित्{पुं}{2;बहु}/जित्{पुं}{5;एक}/जित्{पुं}{6;एक}/जित{पुं}{1;एक}

जि{कृत्_प्रत्ययः:क्त;जि;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

जीत_लिया_गया_है

conquered

सर्गः

सर्गो

सर्ग{पुं}{1;एक}

कर्म 9

सम्पूर्ण_संसार

birth_and_death

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

येषाम्

येषां

यद्{पुं}{6;बहु}/यद्{नपुं}{6;बहु}

यद्{पुं}{6;बहु}

षष्ठीसम्बन्धः 2

जिनका

of_those

साम्ये

साम्य{पुं}{7;एक}/साम्य{नपुं}{1;द्वि}/साम्य{नपुं}{2;द्वि}/साम्य{नपुं}{7;एक}/साम्या{स्त्री}{1;द्वि}/साम्या{स्त्री}{2;द्वि}/साम1{कर्मणि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;साम;चुरादिः}

साम्य{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 4

समभाव_में

in_equanimity

स्थितम्

स्थितं

स्थित{पुं}{2;एक}/स्थित{नपुं}{1;एक}/स्थित{नपुं}{2;एक}

स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;नपुं}{1;एक}

स्थित_है

so_situated

मनः

मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}

मनस्{नपुं}{1;एक}

कर्ता 4

मन

mind

निर्-दोषम्

निर्दोषं

निर्दोष{पुं}{2;एक}/निर्दोष{नपुं}{1;एक}/निर्दोष{नपुं}{2;एक}

निर्-दोष{नपुं}{1;एक}

<निर्-दोषं>Bvp

निर्गतः दोषः यस्मात् = निर्दोषः तम् निर्दोषम्

समुच्चितम् 13

निर्दोष

flawless

GGG

हि

हि{अव्य}

क्योंकि

certainly

समम्

समं

समम्{अव्य}/सम{पुं}{2;एक}/सम{नपुं}{1;एक}/सम{नपुं}{2;एक}/सम{पुं}{2;एक}

सम{नपुं}{1;एक}

समुच्चितम् 13

सम

in_equanimity

ब्रह्म

ब्रह्मन्{नपुं}{1;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{2;एक}

ब्रह्मन्{नपुं}{1;एक}

कर्ता 15

सच्चिदानन्दघन_परमात्मा

the_Supreme

तस्मात्

तस्माद्ब्रह्मणि

तस्मात्{अव्य}/तद्{पुं}{5;एक}/तद्{नपुं}{5;एक}

तद्{पुं}{5;एक}

हेतुः 20

इससे

therefore

जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))

GGGLL

ब्रह्मणि

ब्रह्मन्{पुं}{7;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}

ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 20

सच्चिदानन्दघन_परमात्मा_में

in_the_Supreme

ते

तद्{पुं}{1;बहु}

कर्ता 20

वे

they

स्थिताः

स्थित{पुं}{1;बहु}/स्थिता{स्त्री}{1;बहु}/स्थिता{स्त्री}{2;बहु}

स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;बहु}

कर्तृसमानाधिकरणम् 20

स्थित

situated

5.19.A	न
5.19.B	न
5.19.C	न{अव्य}
5.19.D	न{अव्य}
5.19.E	-
5.19.F	-
5.19.G	सम्बन्धः 4
5.19.H	-
5.19.I	नहीं
5.19.J	never
5.19.K	-
5.19.L	-
5.19.M	L

प्रहृष्येत्

प्रहृष्येत्प्रियं

प्र_हृष्1{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;हृषँ;दिवादिः}

प्र_हृष्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;प्र_हृषँ;दिवादिः}

समुच्चितम् 5

हर्षित_हो

rejoice

जश्त्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

LGGLG

प्रियम्

प्रिय{पुं}{2;एक}/प्रिय{नपुं}{1;एक}/प्रिय{नपुं}{2;एक}

प्रिय{पुं}{2;एक}

कर्म 2

प्रिय_को

pleasant

प्राप्य

प्र_आप्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;स्वादिः}/प्र_आप्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;चुरादिः}/प्रा_आप्1{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;स्वादिः}/प्रा_आप्2{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आपॢँ;चुरादिः}

प्र_आप्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;प्र_आपॢँ;स्वादिः}

पूर्वकालः 4

प्राप्त_होकर

achieving

न

नोद्विजेत्प्राप्य

न{अव्य}

सम्बन्धः 9

नहीं

does_not

गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87)) / जश्त्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

GLGGL

उद्विजेत्

उद्_विज्{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;उद्_ओँविजीँ;तुदादिः}

समुच्चितम् 5

उद्विग्न_हो

agitated

प्राप्य

प्र_आप्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;प्र_आपॢँ;स्वादिः}

पूर्वकालः 9

प्राप्त_होकर

च

चाप्रियम्

च{अव्य}

और

also

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GLL

अ-प्रियम्

अप्रिय{पुं}{2;एक}/अप्रिय{नपुं}{1;एक}/अप्रिय{नपुं}{2;एक}

न-प्रिय{पुं}{2;एक}

<न-प्रियम्>Tn

न प्रियम् = अप्रियम् तम् अप्रियम्

कर्म 7

अप्रिय_को

unpleasant

स्थिर-बुद्धिः

स्थिरबुद्धिरसम्मूढो

स्थिर-बुद्धि{स्त्री}{1;एक}

<स्थिर-बुद्धिः>Bs6

स्थिरा बुद्धिः यस्य सः = स्थिरबुद्धिः

विशेषणम् 12

स्थिरबुद्धि

self-intelligent

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

LLGLLGGG

अ-सम्मूढः

असम्मूढ{पुं}{1;एक}

न-सम्मूढ{पुं}{1;एक}

<न-सम्मूढः>Tn

न सम्मूढः = असम्मूढः

विशेषणम् 12

संशयरहित

unbewildered

ब्रह्म-वित्

ब्रह्मविद्ब्रह्मणि

ब्रह्मविद्{नपुं}{1;एक}

ब्रह्मन्-विद्{पुं}{1;एक}

<ब्रह्म-वित्>U

ब्रह्म वेत्ति = ब्रह्मवित्

कर्ता 15

ब्रह्मवेत्ता_पुरुष

one_who_knows_the_Supreme_perfectly

जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))

GLGGLL

ब्रह्मणि

ब्रह्मन्{पुं}{7;एक}/ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}

ब्रह्मन्{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 15

सच्चिदानन्दघन_परब्रह्म_परमात्मा_में

in_the_transcendence

स्थितः

स्थित{पुं}{1;एक}

स्था{कृत्_प्रत्ययः:क्त;ष्ठा;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 15

स्थित

situated

5.20.A	बाह्य-स्पर्शेषु
5.20.B	बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा
5.20.C	बाह्य-स्पर्श{पुं}{7;बहु}
5.20.D	बाह्य-स्पर्श{पुं}{7;बहु}
5.20.E	<बाह्य-स्पर्शेषु>K1
5.20.F	बाह्यः सः स्पर्शः च = बाह्यस्पर्शः तेषु बाह्यस्पर्शेषु
5.20.G	अधिकरणम् 6
5.20.H	-
5.20.I	बाहर_के_विषयों_में
5.20.J	in_external_sense_pleasure
5.20.K	-
5.20.L	यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
5.20.M	GGGGLGGG

अ-सक्त-आत्मा

असक्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<<न-सक्त>Tn-आत्मा>Bs6

न सक्तः = असक्तः, असक्तः आत्मा यस्य सः = असक्तात्मा

कर्ता 6

आसक्तिरहित_अन्तःकरणवाला

one_who_is_not_so_attached

विन्दति

विन्दत्यात्मनि

विद्3{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदॢँ;तुदादिः}

विद्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदॢँ;तुदादिः}

प्राप्त_होता_है

enjoys

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGGLL

आत्मनि

आत्मन्{पुं}{7;एक}

अधिकरणम् 6

आत्मा_में

in_the_self

यत्

यत्सुखम्

यत्{अव्य}/यद्{नपुं}{1;एक}/यद्{नपुं}{2;एक}/यत्{अव्य}

यद्{नपुं}{1;एक}

सम्बन्धः 7

जो

that_which

चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55))

GLL

सुखम्

सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}

सुख{नपुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 6

आनन्द

happiness

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 10

वह

that

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

ब्रह्म-योग-युक्त-आत्मा

ब्रह्मयोगयुक्तात्मा

ब्रह्मन्-योग-युक्त-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<<<ब्रह्म-योग>T7-युक्त>T3-आत्मा>Bs6

ब्रह्मणि योगः = ब्रह्मयोगः ब्रह्मयोगेन युक्तः = ब्रह्मयोगयुक्तः, ब्रह्मयोगयुक्तः आत्मा यस्य सः = ब्रह्मयोगयुक्तात्मा

कर्ता 13

सच्चिदानन्दघन_परब्रह्म_परमात्मा_के_ध्यानरूप_योग_में_अभिन्नभाव_से_स्थित_पुरुष

self-connected_and_concentrated_in_Brahman

GLGLGGG

सुखम्

सुखमक्षयमश्नुते

सुखम्{अव्य}/सुख{पुं}{2;एक}/सुख{नपुं}{1;एक}/सुख{नपुं}{2;एक}

सुख{नपुं}{2;एक}

कर्म 13

आनन्द_का

happiness

LGGLGGLG

अ-क्षयम्

क्षि1{कर्तरि;लङ्;उ;एक;परस्मैपदी;क्षि;भ्वादिः}

अक्षय{नपुं}{2;एक}

<न-क्षयम्>Bsmn

न क्षयम् यस्य तत् = अक्षयम् तम् अक्षयम्

विशेषणम् 12

अक्षय

unlimited

अश्नुते

अश्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अशूँ;स्वादिः}

अश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अशूँ;स्वादिः}

अनुभव_करता_है

enjoys

5.21.A	ये
5.21.B	ये
5.21.C	यद्{पुं}{1;बहु}/यद्{स्त्री}{1;द्वि}/यद्{स्त्री}{2;द्वि}/यद्{नपुं}{1;द्वि}/यद्{नपुं}{2;द्वि}
5.21.D	यद्{पुं}{1;बहु}
5.21.E	-
5.21.F	-
5.21.G	सम्बन्धः 6
5.21.H	-
5.21.I	जो
5.21.J	those
5.21.K	-
5.21.L	-
5.21.M	G

हि

हि{अव्य}

सम्बन्धः 1

निःसन्देह

certainly

संस्पर्श-जाः

संस्पर्शजा

संस्पर्शज{पुं}{1;बहु}/संस्पर्शजा{स्त्री}{1;बहु}/संस्पर्शजा{स्त्री}{2;बहु}

संस्पर्श-ज{पुं}{1;बहु}

<संस्पर्श-जाः>U

संस्पर्शात् जायते = संस्पर्शजः ते संस्पर्शजाः

विशेषणम् 4

विषयों_के_संयोग_से_उत्पन्न_होनेवाले

by_contact_with_the_material_senses

रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-हलि सर्वेषाम् (8।3।22))

GGLG

भोगाः

भोगा

भोग{पुं}{1;बहु}

कर्ता 5

सब_भोग

enjoyments

दुःख-योनयः

दुःखयोनय

दुःख-योनि{पुं}{1;बहु}

<दुःख-योनयः>T6

दुःखस्य योनिः = दुःखयोनिः ते दुःखयोनयः

कर्ता 10

दुःख_के_हेतु

sources_of_distress

रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))

GLGLL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 7

ही

certainly

ते

तद्{पुं}{1;बहु}

अनुयोगी 10

वे

they

आदि-अन्तवन्तः

आद्यन्तवन्तः

आद्यन्तवत्{पुं}{1;बहु}

आदि-अन्तवत्{पुं}{1;बहु}

<आदि-अन्तवन्तः>Di

आदिः च अन्तः च = आद्यन्तौ, आद्यन्तौ अस्यास्ति इति = आद्यन्तवत् ते आद्यन्तवन्तः

कर्तृसमानाधिकरणम् 10

आदि-अन्तवाले_अर्थात्_अनित्य

subject_to_beginning_and_end

GGLGG

कौन्तेय

कौन्तेय{पुं}{8;एक}

सम्बोध्यः 15

हे_अर्जुन

O_son_of_Kunti

GGL

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 15

नहीं

never

तेषु

तद्{पुं}{7;बहु}/तद्{नपुं}{7;बहु}

तद्{पुं}{7;बहु}

अधिकरणम् 15

उनमें

in_those

रमते

रमता{स्त्री}{1;द्वि}/रमता{स्त्री}{2;द्वि}/रम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;रमुँ;भ्वादिः}

रम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;रमुँ;भ्वादिः}

रमता

takes_delight

GLG

बुधः

बुध{पुं}{1;एक}

कर्ता 15

बुद्धिमान्_विवेकी_पुरुष

the_intelligent_person

5.22.A	शक्नोति
5.22.B	शक्नोतीहैव
5.22.C	शक्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;शकॢँ;स्वादिः}
5.22.D	शक्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;शकॢँ;स्वादिः}
5.22.E	-
5.22.F	-
5.22.G	प्रतियोगी 1
5.22.H	-
5.22.I	समर्थ_हो_जाता_है
5.22.J	able_to_do
5.22.K	-
5.22.L	सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))
5.22.M	GGGGL

इह

इह{अव्य}

अधिकरणम् 8

इसमें_(मनुष्य_शरीर_में)

in_the_present_body

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 4

ही

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 10

जो_(साधक)

one_who

सोढुम्

सोढुं

सह1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;षह;भ्वादिः}

सह{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;षहँ;भ्वादिः}

प्रयोजनम् 9

सहन_करने_में

to_tolerate

*प्राक्

प्राक्शरीरविमोक्षणात्

प्राक्{अव्य}/प्राश्{स्त्री}{1;एक}

प्राक्{अव्य}

कालाधिकरणम् 8

पहले-पहले

before

जश्त्व-चर्त्व-छत्वाभाव-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

GLGLGGLG

शरीर-वि-मोक्षणात्

शरीर-वि-मोक्षण{नपुं}{5;एक}

शरीर-वि-मोक्षण{पुं}{5;एक}

<शरीर-<वि-मोक्षणात्>Bvp>T6

विशिष्टं मोक्षणं यस्य तत् = विमोक्षणम्, शरीरस्य विमोक्षणम् = शरीरविमोक्षणम् तस्मात् शरीरविमोक्षणात्

उपपदसम्बन्धः 4

शरीर_का_नाश_होने_से

given_up_body

काम-क्रोध-उद्भवम्

कामक्रोधोद्भवं

काम-क्रोध-उद्भव{पुं}{2;एक}

<<काम-क्रोध>Di-उद्भवं>T5

कामः च क्रोधः च = कामक्रोधौ, कामक्रोधात् उद्भवः = कामक्रोधोद्भवः तं कामक्रोधोद्भवम्

विशेषणम् 7

काम-क्रोध_से_उत्पन्न_होनेवाले

generated_from_desire_and_anger

GGGGLG

वेगम्

वेगं

वेग{पुं}{2;एक}

कर्म 8

वेग_को

urge

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 13

वही

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

युक्तः

युक्त{पुं}{1;एक}

युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 13

योगी

in_trance

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

कर्ता 16

वही

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

सुखी

सुखी{स्त्री}{1;एक}/सुखिन्{पुं}{1;एक}

सुखिन्{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 16

सुखी

happy

सुखं अस्यास्तीति सुखी

नरः

नृ{पुं}{1;बहु}/नर{पुं}{1;एक}

नर{पुं}{1;एक}

कर्ता 13

पुरुष

human_being

5.23.A	यः
5.23.B	योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव
5.23.C	यद्{पुं}{1;एक}
5.23.D	यद्{पुं}{1;एक}
5.23.E	-
5.23.F	-
5.23.G	सम्बन्धः 10
5.23.H	-
5.23.I	जो_(पुरुष)
5.23.J	one_who
5.23.K	-
5.23.L	रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109)) / रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
5.23.M	GGLGLGGGLGGGLGL

अन्तर्-सुखः

अन्तः-सुख{पुं}{1;एक}

अन्तर्-सुख{पुं}{1;एक}

<अन्तर्-सुखः>Bs6

अन्तः सुखम् यस्य सः = अन्तर्सुखः

समुच्चितम् 8

अन्तरात्मा_में_ही_सुखवाला_है

happy_from_within

अन्तर्-आरामः

अन्तर-आराम{पुं}{1;एक}

अन्तर्-आराम{पुं}{1;एक}

<अन्तर्-आरामः>Bs6

अन्तः आरामः यस्य सः = अन्तरारामः

समुच्चितम् 8

आत्मा_में_ही_रमण_करनेवाला_है

active_within

तथा

तथा{अव्य}

तथा

as_well_as

अन्तर्-ज्योतिः

अन्त-र्ज्योतिः

अन्तर्-ज्योति{पुं}{1;एक}

<अन्तर्-ज्योतिः>Bs6

अन्तः ज्योतिः यस्य सः = अन्तर्ज्योतिः

समुच्चितम् 8

आत्मा_में_ही_ज्ञानवाला

aiming_within

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 9

निश्चय_करके

certainly

यः

यद्{पुं}{1;एक}

जो

anyone

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 14

वह

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

योगी

योगिन्{पुं}{1;एक}

कर्ता 14

सांख्ययोगी

mystic

योगः अस्यास्तीति योगी

ब्रह्म-निर्वाणम्

ब्रह्मनिर्वाणम्

ब्रह्मन्-निर्वाणम्

ब्रह्म-निर्वाण{नपुं}{2;एक}

<ब्रह्म-निर्वाणम्>T7

ब्रह्मणि निर्वाणम् = ब्रह्मनिर्वाणम्

कर्म 14

शान्त_परब्रह्म_को

liberated_in_the_Supreme

GLGGL

ब्रह्म-भूतः

ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति

ब्रह्मन्-भूत{पुं}{1;एक}

<ब्रह्म-भूतः>T7

ब्रह्मणि भूतः = ब्रह्मभूतः

विशेषणम् 12

सच्चिदानन्दघन_परब्रह्म_परमात्मा_के_साथ_एकीभाव_को_प्राप्त

self-realized

रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))

GLGGLGLL

अधिगच्छति

अधि_गम्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;गमॢँ;भ्वादिः}

अधि_गम्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;अधि_गमॢँ;भ्वादिः}

प्राप्त_होता_है

attains

5.24.A	लभन्ते
5.24.B	लभन्ते
5.24.C	लभ्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;डुलभँष्;भ्वादिः}
5.24.D	लभ्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;डुलभँष्;भ्वादिः}
5.24.E	-
5.24.F	-
5.24.G	-
5.24.H	-
5.24.I	प्राप्त_होते_हैं
5.24.J	achieve
5.24.K	-
5.24.L	-
5.24.M	LGG

ब्रह्म-निर्वाणम्

ब्रह्मनिर्वाणमृषयः

ब्रह्मन्-निर्वाणम्

ब्रह्मन्-निर्वाण{नपुं}{2;एक}

<ब्रह्म-निर्वाणम्>T7

ब्रह्मणि निर्वाणम् = ब्रह्मनिर्वाणम्

कर्म 8

शान्त_ब्रह्म_को

liberation_in_the_Supreme

GLGGGLLG

ऋषयः

ऋषि{पुं}{1;बहु}

कर्ता 8

ब्रह्मवेत्ता_पुरुष

those_who_are_active_within

क्षीण-कल्मषाः

क्षीणकल्मषाः

क्षीण-कल्मष{पुं}{1;बहु}/कल्मषा{स्त्री}{1;बहु}/कल्मषा{स्त्री}{2;बहु}

क्षीण-कल्मष{पुं}{1;बहु}

<क्षीण-कल्मषाः>Bs6

क्षीणम् कल्मषम् यस्य सः = क्षीणकल्मषः ते क्षीणकल्मषाः

विशेषणम् 6

जिनके_सब_पाप_नष्ट_हो_गये_हैं

who_are_devoid_of_all_sins

GLGLG

छिन्न-द्वैधाः

छिन्नद्वैधा

छिन्न-द्वैधाः

छिन्न-द्वैध{पुं}{1;बहु}

<छिन्न-द्वैधाः>Bs3

छिन्नं द्वैधं येन सः = छिन्नद्वैधः ते छिन्नद्वैधाः

विशेषणम् 6

जिनके_सब_संशय_ज्ञान_के_द्वारा_निवृत्त_हो_गये_हैं

whose_doubts_are_torn_off_through_knowledge

GGGG

यत-आत्मानः

यतात्मानः

यत-आत्मन्{पुं}{1;बहु}

<यत-आत्मानः>Bs6

यतः आत्मा यस्य सः = यतात्मा ते यतात्मानः

विशेषणम् 6

जिनका_जीता_हुआ_मन_निश्चलभाव_से_परमात्मा_में_स्थित_है

engaged_in_self-realization

LGGG

सर्व-भूत-हिते

सर्वभूतहिते

सर्वभूत-हित{पुं}{7;एक}/हित{नपुं}{1;द्वि}/हित{नपुं}{2;द्वि}/हित{नपुं}{7;एक}/हिता{स्त्री}{1;द्वि}/हिता{स्त्री}{2;द्वि}

सर्व-भूत-हित{पुं}{7;एक}

<<सर्व-भूत>K1-हिते>T6

सर्वं च तत् भूतम् = सर्वभूतम्, सर्वभूतस्य हितम् = सर्वभूतहितम् तस्मिन् सर्वभूतहिते

अधिकरणम् 4

जो_सम्पूर्ण_प्राणियों_के_हित_में

in_welfare_of_all_living_entities

GLGLLG

रताः

रत{पुं}{1;बहु}/रता{स्त्री}{1;बहु}/रता{स्त्री}{2;बहु}/रता{स्त्री}{1;बहु}/रता{स्त्री}{2;बहु}

रम्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;रमुँ;भ्वादिः;पुं}{1;बहु}

विशेषणम् 6

रत_हैं

engaged

5.25.A	काम-क्रोध-वियुक्तानाम्
5.25.B	कामक्रोधवियुक्तानां
5.25.C	काम-क्रोध-वि-युक्त{पुं}{6;बहु}/युक्त{नपुं}{6;बहु}/युक्ता{स्त्री}{6;बहु}
5.25.D	काम-क्रोध-वियुक्त{नपुं}{6;बहु}
5.25.E	<<काम-क्रोध>Di-वियुक्तानां>T3
5.25.F	कामः च क्रोधः च = कामक्रोधौ, कामक्रोधाभ्यां वियुक्तः = कामक्रोधवियुक्तः तेषां कामक्रोधवियुक्तानां
5.25.G	विशेषणम् 4
5.25.H	-
5.25.I	काम-क्रोध_से_रहित
5.25.J	of_those_who_are_so_liberated_from_desires_and_anger
5.25.K	-
5.25.L	-
5.25.M	GGGLLGGG

यतीनाम्

यतीनां

यति{पुं}{6;बहु}/यति{स्त्री}{6;बहु}

यति{पुं}{6;बहु}

उपपदसम्बन्धः 5

ज्ञानी_पुरुषों_के_लिये

of_the_saintly_persons

LGG

यत-चेतसाम्

यतचेतसाम्

यत-चेतस्{नपुं}{6;बहु}

<यत-चेतसाम्>Bs6

यतम् चेतः यस्य सः = यतचेताः तेषाम् यतचेतसाम्

विशेषणम् 4

जीते_हुए_चित्तवाले

of_persons_who_have_full_control_over_the_mind

LLGLG

अभितः

अभितो

अभितः{अव्य}

अधिकरणम् 7

सब_ओर_से

assured_in_the_near_future

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

LLG

ब्रह्म-निर्वाणम्

ब्रह्मनिर्वाणं

ब्रह्मन्-निर्वाणम्

ब्रह्मन्-निर्वाण{नपुं}{2;एक}

<ब्रह्म-निर्वाणं>T7

ब्रह्मणि निर्वाणं = ब्रह्मनिर्वाणं

कर्म 7

शान्त_परब्रह्म_परमात्मा

liberation_in_the_Supreme

GLGGG

वर्तते

वृत्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनैपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

वृत्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनैपदी;वृतुँ;भ्वादिः}

परिपूर्ण_हैं

is_there

GLG

विदित-आत्मनाम्

विदितात्मनाम्

विदित-आत्मन्{पुं}{6;बहु}

<विदित-आत्मनाम्>Bs3

विदितः आत्मा येन सः = विदितात्मा तेषाम् विदितात्मनाम्

विशेषणम् 4

परब्रह्म_परमात्मा_का_साक्षात्कार_किये_हुए

of_those_who_are_self-realized

LLGLG

5.26.A	स्पर्शान्
5.26.B	स्पर्शान्कृत्वा
5.26.C	स्पर्श{पुं}{2;बहु}
5.26.D	स्पर्श{पुं}{2;बहु}
5.26.E	-
5.26.F	-
5.26.G	कर्म 5
5.26.H	-
5.26.I	विषयभोगों_को
5.26.J	external_sense_objects,_such_as_sound,_etc
5.26.K	-
5.26.L	-
5.26.M	GGGG

कृत्वा

कृ1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;भ्वादिः}/कृ2{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;कृञ्;स्वादिः}/कृ3{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}

समुच्चितम् 6

निकालकर

keeping

बहिः

बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे

बहिः{अव्य}

अधिकरणम् 5

बाहर

external

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रुत्व-सन्धिः (नश्छव्यप्रशान् (8।3।7)-अनुनासिकात् परोऽनुस्वारः (8।3।4)-खरवसानयोर्विसर्जनीयः (8।3।15)-विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

LGGGGGGGLG

बाह्यान्

बाह्य{पुं}{2;बहु}

विशेषणम् 2

बाहर_के

unnecessary

चक्षुः

चक्षु{पुं}{1;एक}/चक्षुस्{नपुं}{1;एक}/चक्षुस्{नपुं}{2;एक}/क्षै1{कर्तरि;लिट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;क्षै;भ्वादिः}

चक्षुस्{नपुं}{2;एक}

कर्म 10

नेत्रों_की_दृष्टि_को

eyes

च

च{अव्य}

पूर्वकालः 20

और

also

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 3

ही

certainly

अन्तरे

अन्तरे{अव्य}/अन्तर{पुं}{7;एक}/अन्तर{नपुं}{1;द्वि}/अन्तर{नपुं}{2;द्वि}/अन्तर{नपुं}{7;एक}/अन्तर{नपुं}{1;द्वि}/अन्तर{नपुं}{2;द्वि}/अन्तरा{स्त्री}{1;द्वि}/अन्तरा{स्त्री}{2;द्वि}/अन्तरा{स्त्री}{1;द्वि}/अन्तरा{स्त्री}{2;द्वि}

अन्तर{नपुं}{7;एक}

अधिकरणम् 10

बीच_में

within

भ्रुवोः

भ्रू{स्त्री}{6;द्वि}/भ्रू{स्त्री}{7;द्वि}

भ्रू{स्त्री}{6;द्वि}

षष्ठीसम्बन्धः 9

भृकुटी_के

of_the_eyebrows

प्राण-अपानौ

प्राणापानौ

प्राण-अपान{पुं}{1;द्वि}/अपान{पुं}{2;द्वि}

प्राण-अपान{पुं}{2;द्वि}

<प्राण-अपानौ>Di

प्राणः च अपानः च = प्राणापानौ

कर्म 14

प्राण_और_अपानवायु_को

up_and_down-moving_air

GGGG

समौ

सम{पुं}{1;द्वि}/सम{पुं}{2;द्वि}/सम{पुं}{1;द्वि}/सम{पुं}{2;द्वि}

सम{पुं}{2;द्वि}

कर्मसमानाधिकरणम् 14

सम

in_suspension

कृत्वा

कृ{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;डुकृञ्;तनादिः}

समुच्चितम् 6

करके

doing_so

नास-अभ्यन्तर-चारिणौ

नासाभ्यन्तरचारिणौ

नासा-अभ्यन्तर-चारिन्{पुं}{1;द्वि}/चारिन्{पुं}{2;द्वि}

नासा-अभ्यन्तर-चारिन्{पुं}{2;द्वि}

<<नास-आभ्यन्तर>T6-चारिणौ>U

नासिकायाः अभ्यन्तरम् = नासाभ्यन्तरम्, नासाभ्यन्तरम् चरतीति = नासाभ्यन्तरचारी तौ नासाभ्यन्तरचारिणौ

विशेषणम् 12

नासिका_में_विचरनेवाले

blowing_within_the_nostrils

GGGLLGLG

यत-इन्द्रिय-मनः-बुद्धिः

यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः

यत-इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि{स्त्री}{1;एक}

<यत-<इन्द्रिय-मनः-बुद्धिः>Di>Bs3

इन्द्रियम् च मनः च बुद्धिः च = इन्द्रियमनोबुद्धयः, यताः इन्द्रियमनोबुद्धयः येन सः = यतेन्द्रियमनोबुद्धिः

विशेषणम् 16

जिसकी_इन्द्रियाँ_मन_और_बुद्धि_जीती_हुई_हैं

controlled_senses,_mind_and_intelligence

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

LGLGLGGGLGGLLGLG

मुनिः

मुनि{पुं}{1;एक}

कर्ता 20

मुनि

the_transcendentalist

मोक्ष-परायणः

मोक्ष-परायण{पुं}{1;एक}

<मोक्ष-परायणः>Bs6

मोक्षः परायणम् यस्य सः = मोक्षपरायणः

विशेषणम् 18

मोक्षपरायण

being_so_destined_for_liberation

विगत-इच्छा-भय-क्रोधः

विगतेच्छाभयक्रोधो

विगत-इच्छा-भय-क्रोध{पुं}{1;एक}

<विगत-<इच्छा-भय-क्रोधः>Di>Bs5

इच्छा च भयम् च क्रोधः च = इच्छाभयक्रोधाः, विगताः इच्छाभयक्रोधाः यस्मात् सः = विगतेच्छाभयक्रोधः

कर्तृसमानाधिकरणम् 20

इच्छा_भय_और_क्रोध_से_रहित

discarded_wishes,_fear_and_anger

LLGGLGGG

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 21

जो

one_who

सदा

सदा{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 25

सदा

always

मुक्तः

मुक्त

मुक्त{पुं}{1;एक}

मुच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;मुचॢँ;तुदादिः;पुं}{1;एक}

कर्ता 25

मुक्त

liberated

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 23

ही

certainly

सः

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 25

वह

5.27.A	भोक्तारम्
5.27.B	भोक्तारं
5.27.C	भोक्तृ{पुं}{2;एक}
5.27.D	भोक्तृ{पुं}{2;एक}
5.27.E	-
5.27.F	-
5.27.G	समुच्चितम् 5
5.27.H	-
5.27.I	भोगनेवाला
5.27.J	beneficiary
5.27.K	-
5.27.L	-
5.27.M	GGG

यज्ञ-तपसाम्

यज्ञतपसां

यज्ञ-तपस्{पुं}{6;बहु}/तपस्{नपुं}{6;बहु}

यज्ञ-तपस्{नपुं}{6;बहु}

<यज्ञ-तपसां>Di

यज्ञः च तपः च = यज्ञतपसी तेषां यज्ञतपसां

षष्ठीसम्बन्धः 3

सब_यज्ञ_और_तपों_का

of_sacrifices,_penances_and_austerities

GLLLG

सर्व-लोक-महत्-ईश्वरम्

सर्वलोकमहेश्वरम्

सर्व-लोक-महेश्वर{पुं}{2;एक}

सर्व-लोक-महत्-ईश्वर{पुं}{2;एक}

<<सर्व-लोक>K1-<महत्-ईश्वरम्>K1>T6

सर्वः सः लोकः च = सर्वलोकः, महान् सः ईश्वरः च = महेश्वरः, सर्वलोकस्य महेश्वरः = सर्वलोकमहेश्वरः तम् सर्वलोकमहेश्वरम्

समुच्चितम् 5

सम्पूर्ण_लोकों_के_ईश्वरों_का_भी_ईश्वर

the_Supreme_Lord_of_all_planets_and_the_demigods_thereof

GLGGLGLL

सुहृदम्

सुहृदं

सुहृद्{पुं}{2;एक}/सुहृद्{स्त्री}{2;एक}/सुहृद{पुं}{2;एक}

सुहृद्{पुं}{2;एक}

समुच्चितम् 5

सुहृद्_अर्थात्_स्वार्थरहित_दयालु_और_प्रेमी

benefactor

LLG

सर्व-भूतानाम्

सर्वभूतानां

सर्व-भूत{पुं}{6;बहु}/भूत{नपुं}{6;बहु}/भूता{स्त्री}{6;बहु}

सर्व-भूत{पुं}{6;बहु}

<सर्व-भूतानाम्>K1

सर्वाणि च तानि भूतानि = सर्वभूतानि तेषाम् सर्वभूतानां

षष्ठीसम्बन्धः 7

सम्पूर्ण_भूतप्राणियों_का

of_all_the_living_entities

GLGGG

ज्ञात्वा

ज्ञा1{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;ज्ञा;भ्वादिः}/ज्ञा2{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;ज्ञा;क्र्यादिः}

ज्ञा{कृत्_प्रत्ययः:क्त्वा;ज्ञा;क्र्यादिः}

पूर्वकालः 10

तत्त्व_से_जानकर

thus_knowing

माम्

मां

अस्मद्{2;एक}

कर्म 8

मुझको

Me_(Lord_Krsna)

शान्तिम्

शान्तिमृच्छति

शान्ति{स्त्री}{2;एक}

कर्म 10

शान्ति_को

relief_from_material_pangs

GGGLL

ऋच्छति

ऋच्छत्{पुं}{7;एक}/ऋच्छत्{नपुं}{7;एक}/ऋ1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;ऋ;भ्वादिः}/ऋछ्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;ऋछँ;तुदादिः}

ऋ{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;ऋ;भ्वादिः;पुं}{7;एक}

प्राप्त_होता_है

achieves