16.1.Aअ-भयम्
16.1.Bअभयं
16.1.Cअभय{पुं}{2;एक}/अभय{नपुं}{1;एक}/अभय{नपुं}{2;एक}
16.1.Dअभय{नपुं}{1;एक}
16.1.E<न-भयं>Tn
16.1.Fन भयम् = अभयम्
16.1.Gसमुच्चितम् 4
16.1.H-
16.1.Iभय_का_सर्वथा_अभाव
16.1.Jfearlessness
16.1.K-
16.1.L-
16.1.MLLG
सत्त्व-संशुद्धिः
सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः
सत्त्वसंशुद्धि{स्त्री}{1;एक}
संशुद्धि{स्त्री}{1;एक}
<सत्व-संशुद्धिः>T6
सत्त्वस्य संशुद्धिः = सत्त्वसंशुद्धिः
समुच्चितम् 4
-
अन्तःकरण_की_पूर्ण_निर्मलता
purification_of_one's_existence
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GLGGGGLGGLGLG
ज्ञान-योग-व्यवस्थितिः
-
ज्ञानयोगव्यवस्थिति{स्त्री}{1;एक}
ज्ञान-व्यवस्थिति{स्त्री}{1;एक}
<<ज्ञान-योग>Di-व्यवस्थितिः>T7
ज्ञानं च योगश्च = ज्ञानयोगौ, ज्ञानयोगयोः व्यवस्थितिः = ज्ञानयोगव्यवस्थितिः
समुच्चितम् 4
-
तत्त्वज्ञान_के_लिये_ध्यानयोग_में_निरन्तर_दृढ़_स्थिति
the_situation_of_linking_up_of_knowledge
दानम्
दानं
दान{नपुं}{1;एक}/दान{नपुं}{2;एक}
दान{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
सात्त्विकदान
charity
-
-
GG
दमः
दमश्च
दम{पुं}{1;एक}
दम{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
इन्द्रियों_का_दमन
controlling_the_mind
-
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))
GGL
-
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
कर्ता 34
-
और
and
यज्ञः
यज्ञश्च
यज्ञ{पुं}{1;एक}
यज्ञ{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
भगवान्_देवता_और_गुरुजनों_की_पूजा_तथा_अग्निहोत्रादि_उत्तम_कर्मों_का_आचरण
performance_of_sacrifice
-
सत्व-श्चुत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40))
GGL
-
च{अव्य}
{अव्य}
-
-
-
-
और
and
स्व-अध्यायः
स्वाध्यायस्तप
स्वाध्याय{पुं}{1;एक}
स्वाध्याय{पुं}{1;एक}
<स्व-अध्यायः>T6
स्वस्य अध्यायः = स्वाध्यायः
समुच्चितम् 4
-
वेद-शास्त्रों_का_पठन_पाठन_(तथा)_भगवान्_के_नाम_और_गुणों_का_कीर्तन
study_of_Vedic_literature
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))
GGGLL
तपः
-
तप{पुं}{1;एक}/तपस्{नपुं}{1;एक}/तपस्{नपुं}{2;एक}/तपस्{नपुं}{8;एक}
तपस्{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
स्वधर्मपालन_के_लिये_कष्ट_सहना
austerity
आर्जवम्
आर्जवम्
आर्जव{नपुं}{1;एक}/आर्जव{नपुं}{2;एक}
आर्जव{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
शरीर_तथा_इन्द्रियों_के_सहित_अन्तःकरण_की_सरलता
simplicity
ऋजोः भावः आर्जवम्
-
GLL
अ-हिंसा
अहिंसा
अहिंसा{स्त्री}{1;एक}
अहिंसा{स्त्री}{1;एक}
<न-हिंसा>Tn
न हिंसा = अहिंसा
समुच्चितम् 4
-
मन_वाणी_और_शरीर_से_किसी_प्रकार_भी_किसीको_कष्ट_न_देना
nonviolence
-
-
LGG
सत्यम्
सत्यमक्रोधस्त्यागः
सत्यम्{अव्य}/सत्य{पुं}{2;एक}/सत्य{नपुं}{1;एक}/सत्य{नपुं}{2;एक}
सत्य{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
यथार्थ_और_प्रिय_भाषण
truthfulness
-
सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
GGGGGGG
अ-क्रोधः
-
अक्रोध{पुं}{1;एक}
अक्रोध{पुं}{1;एक}
<न-क्रोधः>Tn
न क्रोधः = अक्रोधः
समुच्चितम् 4
-
अपना_अपकार_करनेवाले_पर_भी_क्रोध_का_न_होना
freedom_from_anger
त्यागः
-
त्याग{पुं}{1;एक}
त्याग{पुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
कर्मों_में_कर्तापन_के_अभिमान_का_त्याग
renunciation
शान्तिः
शान्तिरपैशुनम्
शान्ति{स्त्री}{1;एक}
शान्ति{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
अन्तःकरण_की_उपरति_अर्थात्_चित्त_की_चंचलता_का_अभाव
tranquillity
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GLLGLL
अ-पैशुनम्
-
अपैशुन{नपुं}{1;एक}/अपैशुन{नपुं}{2;एक}
अपैशुन{नपुं}{1;एक}
<न-पैशुनम्>Tn
न पैशुनम् = अपैशुनम्
समुच्चितम् 4
-
किसीकी_भी_निन्दादि_न_करना
aversion_to_fault-finding
दया
दया
दया{स्त्री}{1;एक}
दया{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
हेतुरहित_दया
mercy
-
-
LG
भूतेषु
भूतेष्वलोलुप्त्वं
भूत{पुं}{7;बहु}/भूत{नपुं}{7;बहु}
भूत{पुं}{7;बहु}
-
-
अधिकरणम् 19
-
सब_भूतप्राणियों_में
towards_all_living_entities
-
यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
GGLGGG
अ-लोलुप्त्वम्
-
अलोलुप्त्व{नपुं}{1;एक}/अलोलुप्त्व{नपुं}{2;एक}
अलोलुप्त्व{नपुं}{1;एक}
<न-लोलुप्त्वम्>Tn
न लोलुप्त्वम् = अलोलुप्त्वम्
समुच्चितम् 4
-
इन्द्रियों_का_विषयों_के_साथ_संयोग_होने_पर_भी_उनमें_आसक्ति_का_न_होना
freedom_from_greed
मार्दवम्
मार्दवं
मार्दव{नपुं}{1;एक}/मार्दव{नपुं}{2;एक}
मार्दव{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
कोमलता
gentleness
मृदोः भावः मार्दवम्
-
GLG
ह्रीः
ह्रीरचापलम्
ह्री{स्त्री}{1;एक}/ह्री{स्त्री}{8;एक}
ह्री{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
लोक_और_शास्त्र_से_विरुद्ध_आचरण_में_लज्जा
modesty
-
रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
GLGLL
अ-चापलम्
-
अचापलम्
चापल{नपुं}{1;एक}
<न-चापलम्>Tn
न चापलम् = अचापलम्
समुच्चितम् 4
-
व्यर्थ_चेष्टाओं_का_अभाव
determination
तेजः
तेजः
तेजस्{नपुं}{1;एक}/तेजस्{नपुं}{2;एक}/तेजस्{नपुं}{8;एक}
तेजस्{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
तेज
vigor
-
-
GG
क्षमा
क्षमा
क्षमा{अव्य}/क्षमा{स्त्री}{1;एक}
क्षमा{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
क्षमा
forgiveness
-
-
GG
धृतिः
धृतिः
धृति{स्त्री}{1;एक}
धृति{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
धैर्य
fortitude
-
-
LG
शौचम्
शौचमद्रोहो
शौच{नपुं}{1;एक}/शौच{नपुं}{2;एक}
शौच{नपुं}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
बाहर_की_शुद्धि
cleanliness
शुचेः भावः शौचम्
रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
GGGGG
अ-द्रोहः
-
अद्रोह{पुं}{1;एक}
द्रोह{पुं}{1;एक}
<न-द्रोहः>Tn
न द्रोहः = अद्रोहः
समुच्चितम् 4
-
शत्रुभाव_का_न_होना
freedom_from_envy
न-अति-मानिता
नातिमानिता
नातिमानिता{स्त्री}{1;एक}
-मानिता{स्त्री}{1;एक}
-
-
समुच्चितम् 4
-
अपनेमें_पूज्यता_के_अभिमान_का_अभाव
no_expectation_of_honor
-
-
GGGLG
भवन्ति
भवन्ति
भू1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}/भवन्ती{स्त्री}{8;एक}
भू{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}
-
-
-
-
हैं
become
-
-
LGL
सम्पदम्
सम्पदं
सम्पद्{स्त्री}{2;एक}
सम्पद्{स्त्री}{2;एक}
-
-
कर्म 34
-
सम्पदा_को
qualities
-
-
GLG
दैवीम्
दैवीमभिजातस्य
दैवी{स्त्री}{2;एक}
दैवी{स्त्री}{2;एक}
-
-
विशेषणम् 32
-
दैवी
transcendental
देवानां इयं दैवी ताम्
-
GGLLGGL
अभिजातस्य
-
अभिजात{पुं}{6;एक}/अभिजात{नपुं}{6;एक}
अभि_जन्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;अभि_जनीँ;दिवादिः;पुं}{6;एक}
-
-
षष्ठीसम्बन्धः 32
-
लेकर_उत्पन्न_हुए_पुरुष_के_(लक्षण)
of_one_who_is_born_of
भारत
भारत
भारत{नपुं}{8;एक}/भारत{पुं}{8;एक}
भारत{पुं}{8;एक}
-
-
सम्बोध्यः 34
-
हे_अर्जुन
O_son_of_Bharata
-
-
GLL