12.1.A	एवम्
12.1.B	एवं
12.1.C	एवम्{अव्य}
12.1.D	एवम्{अव्य}
12.1.E	-
12.1.F	-
12.1.G	सम्बन्धः 6
12.1.H	-
12.1.I	पूर्वोक्त_प्रकार_से
12.1.J	thus
12.1.K	-
12.1.L	-
12.1.M	GG

सतत-युक्ताः

सततयुक्ता

सततयुक्त{पुं}{1;बहु}/सततयुक्ता{स्त्री}{1;बहु}/सततयुक्ता{स्त्री}{2;बहु}

सतत-युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;बहु}

<सतत-युक्ताः>K1

सततं युक्ताः = सततयुक्ताः

कर्ता 6

निरन्तर_आपके_भजन-ध्यान_में_लगे_रहकर

always_engaged

रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-हलि सर्वेषाम् (8।3।22))

LLLGG

ये

यद्{पुं}{1;बहु}/यद्{स्त्री}{1;द्वि}/यद्{स्त्री}{2;द्वि}/यद्{नपुं}{1;द्वि}/यद्{नपुं}{2;द्वि}

यद्{पुं}{1;बहु}

विशेषणम् 4

जो

those

भक्ताः

भक्तास्त्वां

भक्त{पुं}{1;बहु}/भक्ता{स्त्री}{1;बहु}/भक्ता{स्त्री}{2;बहु}

भक्त{पुं}{1;बहु}

विशेषणम् 4

अनन्य_प्रेमी_भक्तजन

devotees

सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))

GGG

त्वाम्

युष्मद्{2;एक}

कर्म 6

आपको_(सगुणरूप_परमेश्वर_को)

unto_You

पर्युपासते

परि_उप_आस्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}

परि_उप_आस्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;परि_उप_आसँ;अदादिः}

समुच्चितम् 7

अतिश्रेष्ठ_भाव_से_भजते_हैं

properly_worship

GLGLG

ये

यद्{पुं}{1;बहु}

कर्ता 12

जो

those

च

चाप्यक्षरमव्यक्तं

च{अव्य}

और

also

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101)) / यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGLGGGG

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 12

ही

again

अ-क्षरम्

अक्षर{नपुं}{1;एक}/अक्षर{नपुं}{2;एक}/क्षर्1{कर्तरि;लङ्;उ;एक;परस्मैपदी;क्षरँ;भ्वादिः}

अक्षर{नपुं}{2;एक}

<न-क्षरम्>Tn

न क्षरम् = अक्षरम्

विशेषणम् 10

अविनाशी_सच्चिदानन्दघन

beyond_the_senses

अ-व्यक्तम्

अव्यक्त{पुं}{2;एक}

<न-व्यक्तं>Bsmn

न व्यक्तः यस्य सः = अव्यक्तः तम् अव्यक्तम्

कर्म 12

निराकार_ब्रह्म_को

unmanifested

तेषाम्

तेषां

तद्{पुं}{6;बहु}/तद्{नपुं}{6;बहु}

तद्{पुं}{6;बहु}

निर्धारणम् 14

उनमें_(दोनों_प्रकार_के_उपासकों_में)

of_them

के

किम्{पुं}{1;बहु}/किम्{स्त्री}{1;द्वि}/किम्{स्त्री}{2;द्वि}/किम्{नपुं}{1;द्वि}/किम्{नपुं}{2;द्वि}

किम्{पुं}{1;बहु}

कर्तृसमानाधिकरणम् 16

कौन

who

योग-वित्तमाः

योगवित्तमाः

योगवित्तम{पुं}{1;बहु}/योगवित्तमा{स्त्री}{1;बहु}/योगवित्तमा{स्त्री}{2;बहु}

योग-वित्तम{पुं}{1;बहु}

<योग-वित्तमाः>T7

योगे वित्तमः = योगवित्तमः ते योगवित्तमाः

कर्ता 16

अति_उत्तम_योगवेत्ता

the_most_perfect

GLGGG

12.2.A	मयि
12.2.B	मय्यावेश्य
12.2.C	अस्मद्{7;एक}
12.2.D	अस्मद्{7;एक}
12.2.E	-
12.2.F	-
12.2.G	अधिकरणम् 3
12.2.H	-
12.2.I	मुझमें
12.2.J	unto_me
12.2.K	-
12.2.L	यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
12.2.M	GGGL

आवेश्य

आ_विश्1{ल्यप्;विश;भ्वादिः}

आङ्_विश्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;आङ्_विशँ;तुदादिः}

पूर्वकालः 10

एकाग्र_करके

fixing

मनः

मनो

मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}/मनस्{नपुं}{8;एक}

मनस्{नपुं}{2;एक}

कर्म 3

मन_को

mind

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

ये

यद्{पुं}{1;बहु}

सम्बन्धः 11

जो_(भक्तजन)

one_who

माम्

मां

अस्मद्{2;एक}

कर्म 10

मुझको_(सगुणरूप_परमेश्वर_को)

unto_Me

नित्य-युक्ताः

नित्ययुक्ता

नित्ययुक्ता{स्त्री}{1;बहु}/नित्ययुक्ता{स्त्री}{2;बहु}

नित्य-युज्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;युजिँर्;रुधादिः;पुं}{1;बहु}

<नित्य-युक्ताः>K1

नित्यं तत् युक्तः च = नित्य-युक्तः ते नित्य-युक्ताः

विशेषणम् 5

निरन्तर_मेरे_भजन_ध्यान_में_लगे_हुए

always_engaged

रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))

GLGG

उपासते

उप_आस्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}

उप_आस्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;उप_आसँ;अदादिः}

प्रतियोगी 5

भजते_हैं

worships

LGLG

श्रद्धया

श्रद्धा{स्त्री}{3;एक}

हेतुः 8

श्रद्धा_से

with_faith

GLG

परया

परयोपेतास्ते

परा{स्त्री}{3;एक}/परा{स्त्री}{3;एक}

परा{स्त्री}{3;एक}

विशेषणम् 7

अतिशय_श्रेष्ठ

transcendental

गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))

LLGGGG

उपेताः

उपेत{पुं}{1;बहु}/उपेता{स्त्री}{1;बहु}/उपेता{स्त्री}{2;बहु}

उप_इ{कृत्_प्रत्ययः:क्त;उप_इण्;अदादिः;पुं}{1;बहु}

कर्ता 10

युक्त_होकर

engages

ते

तद्{पुं}{1;बहु}

अनुयोगी 15

वे

they

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 13

मुझको

युक्त-तमाः

युक्ततमा

युक्ततम{पुं}{1;बहु}/युक्ततमा{स्त्री}{1;बहु}/युक्ततमा{स्त्री}{2;बहु}

युक्त-तम{पुं}{1;बहु}

कर्ता 15

योगियों_में_अति_उत्तम_योगी

most_perfect

GLGG

मताः

मत{पुं}{1;बहु}/मता{स्त्री}{1;बहु}/मता{स्त्री}{2;बहु}/मता{स्त्री}{1;बहु}/मता{स्त्री}{2;बहु}

मत{पुं}{1;बहु}

कर्तृसमानाधिकरणम् 15

मान्य

consider

12.3.A	ये
12.3.B	ये
12.3.C	यद्{पुं}{1;बहु}/यद्{स्त्री}{1;द्वि}/यद्{स्त्री}{2;द्वि}/यद्{नपुं}{1;द्वि}/यद्{नपुं}{2;द्वि}
12.3.D	यद्{पुं}{1;बहु}
12.3.E	-
12.3.F	-
12.3.G	सम्बन्धः 15
12.3.H	-
12.3.I	जो_(पुरुष)
12.3.J	those
12.3.K	-
12.3.L	-
12.3.M	G

तु

त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं

तु{अव्य}

परंतु

but

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GLGLGGGGGG

अ-क्षरम्

अक्षर{नपुं}{2;एक}

<न-क्षरम्>Tn

न क्षरम् = अक्षरम्

कर्म 14

अविनाशी_सच्चिदानन्दघन_ब्रह्म_को

which_is_beyond_the_perception_of_the_senses

अ-निर्देश्यम्

अनिर्देश्य{पुं}{2;एक}/अनिर्देश्य{नपुं}{1;एक}/अनिर्देश्य{नपुं}{2;एक}

अनिर्देश्य{नपुं}{2;एक}

<न-निर्देश्यम्>Tn

न निर्देश्यम् = अनिर्देश्यम्

विशेषणम् 13

अकथनीय_स्वरूप

indefinite

अ-व्यक्तम्

अव्यक्त{पुं}{2;एक}

<न-व्यक्तं>Bsmn

न व्यक्तः यस्य सः = अव्यक्तः तम् अव्यक्तम्

विशेषणम् 13

निराकार

unmanifested

पर्युपासते

परि_उप_आस्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;परि_उप_आसँ;अदादिः}

प्रतियोगी 2

निरन्तर_एकीभाव_से_ध्यान_करते_हुए_भजते_हैं

completely_engages

GLGLG

सर्वत्र-गम्

सर्वत्रगमचिन्त्यं

सर्वत्रग{पुं}{2;एक}/सर्वत्रग{नपुं}{1;एक}/सर्वत्रग{नपुं}{2;एक}

सर्वत्र-ग{नपुं}{2;एक}

<सर्वत्र-गम्>U

सर्वत्र गच्छति = सर्वत्रगः तम् सर्वत्रगम्

विशेषणम् 13

सर्वव्यापी

all-pervading

GGLGLGG

अ-चिन्त्यम्

अचिन्त्य{पुं}{2;एक}/अचिन्त्य{नपुं}{1;एक}/अचिन्त्य{नपुं}{2;एक}

अचिन्त्य{नपुं}{2;एक}

<न-चिन्त्यम्>Tn

न चिन्त्यम् = अचिन्त्यम्

विशेषणम् 13

मन-बुद्धि_से_परे

inconceivable

च

च{अव्य}

और

also

कूट-स्थम्

कूटस्थमचलं

कूटस्थ{पुं}{2;एक}/कूटस्थ{नपुं}{1;एक}/कूटस्थ{नपुं}{2;एक}

कूटस्थ{नपुं}{2;एक}

<कूट-स्थम्>U

कूटे तिष्ठति = कूटस्थम् तम् कूटस्थम्

विशेषणम् 13

सदा_एकरस_रहनेवाले

in_the_center

GGGLLG

अ-चलम्

अचल{पुं}{2;एक}/चल्1{कर्तरि;लङ्;उ;एक;परस्मैपदी;चलँ;भ्वादिः}/चल्2{कर्तरि;लङ्;उ;एक;परस्मैपदी;चलँ;तुदादिः}

अचल{नपुं}{2;एक}

<न-चलम्>Tn

न चलम् = अचलं

विशेषणम् 13

अचल

immovable

ध्रुवम्

ध्रुव{पुं}{2;एक}/ध्रुव{नपुं}{1;एक}/ध्रुव{नपुं}{2;एक}

ध्रुव{नपुं}{2;एक}

विशेषणम् 13

नित्य

fixed

संनियम्य

सन्नियम्येन्द्रियग्रामं

सम्_नि_यम्1{ल्यप्;यमोँ;भ्वादिः}

सम्_नि_यम्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;सम्_नि_यमोँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 14

भली_प्रकार_से_वश_में_करके

controlling

गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))

GLGGLGGG

इन्द्रिय-ग्रामम्

इन्द्रियग्राम{पुं}{2;एक}

इन्द्रिय-ग्राम{पुं}{2;एक}

<इन्द्रिय-ग्रामं>T6

इन्द्रियाणां ग्रामः = इन्द्रियग्रामः तम् इन्द्रियग्रामम्

कर्म 4

इन्द्रियों_के_समुदाय_को

all_the_senses

सर्वत्र

सर्वत्र{अव्य}

अधिकरणम् 22

सबमें

everywhere

GGL

सम-बुद्धयः

समबुद्धयः

समबुद्धि{पुं}{1;बहु}

सम-बुद्धि{स्त्री}{1;बहु}

<सम-बुद्धयः>Bs6

समा बुद्धिः यस्य सः = समबुद्धिः ते समबुद्धयः

कर्तृसमानाधिकरणम् 22

समानभाववाले_योगी

equally_disposed

GLGLG

ते

तद्{पुं}{1;बहु}

अनुयोगी 22

वे

they

प्राप्नुवन्ति

प्र_आप्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;आपॢँ;स्वादिः}

प्र_आप्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;परस्मैपदी;प्र_आपॢँ;स्वादिः}

प्राप्त_होते_हैं

achieve

GLGL

माम्

मामेव

अस्मद्{2;एक}

कर्म 22

मुझको

unto_Me

GGL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 22

ही

certainly

सर्व-भूत-हिते

सर्वभूतहिते

सर्वभूतहित{पुं}{7;एक}/सर्वभूतहित{नपुं}{1;द्वि}/सर्वभूतहित{नपुं}{2;द्वि}/सर्वभूतहित{नपुं}{7;एक}/सर्वभूतहिता{स्त्री}{1;द्वि}/सर्वभूतहिता{स्त्री}{2;द्वि}

सर्व-भूत-हित{पुं}{7;एक}

<<सर्व-भूत>K1-हिते>T6

सर्वं च तत् भूतम् = सर्वभूतम्, सर्वभूतस्य हितम् = सर्वभूतहितम् तस्मिन् सर्वभूतहिते

अधिकरणम् 17

सम्पूर्ण_भूतों_के_हित_में

all_living_entities'_welfare

GLGLLG

रताः

रत{पुं}{1;बहु}/रता{स्त्री}{1;बहु}/रता{स्त्री}{2;बहु}/रता{स्त्री}{1;बहु}/रता{स्त्री}{2;बहु}

रत{पुं}{1;बहु}

कर्ता 22

रत

engaged

12.4.A	क्लेशः
12.4.B	क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम्
12.4.C	क्लेश{पुं}{1;एक}
12.4.D	क्लेश{पुं}{1;एक}
12.4.E	-
12.4.F	-
12.4.G	कर्ता 5
12.4.H	-
12.4.I	परिश्रम
12.4.J	trouble
12.4.K	-
12.4.L	रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34))
12.4.M	GGLLLGGGGGGGLGLG

अधिकतरः

अधिकतर{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 5

विशेष

more_troublesome

तेषाम्

तद्{पुं}{6;बहु}/तद्{नपुं}{6;बहु}

तद्{पुं}{6;बहु}

विशेषणम् 2

उन

of_them

अ-व्यक्त-आसक्त-चेतसाम्

अव्यक्तासक्तचेतसाम्

अव्यक्त-आसक्त-चेतस्{पुं}{6;बहु}

<<<न-व्यक्त>Tn-आसक्त>T7-चेतसाम्>Bs6

न व्यक्तः = अव्यक्तः, अव्यक्ते आसक्तः = अव्यक्तासक्तः, अव्यक्तासक्तम् चेतः यस्य सः = अव्यक्तासक्तचेताः तेषाम् अव्यक्तासक्तचेतसाम्

षष्ठीसम्बन्धः 3

सच्चिदानन्दघन_निराकारब्रह्म_में_आसक्तचित्तवाले_पुरुषों_के

of_those_whose_minds_are_being_attached_to_unmanifested_Brahma

अ-व्यक्ता

अव्यक्ता

अव्यक्ता{स्त्री}{1;एक}

<न-व्यक्ता>Tn

न व्यक्ता = अव्यक्ता

विशेषणम् 9

अव्यक्तविषयक

toward_the_unmanifested

GGG

हि

हि{अव्य}

सम्बन्धः 11

क्योंकि

certainly

गतिः

गतिर्दुःखं

गति{स्त्री}{1;एक}

कर्म 11

गति

progress

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

LGGG

दुःखम्

दुःख{नपुं}{1;एक}/दुःख{नपुं}{2;एक}

दुःख{नपुं}{1;एक}

कर्मसमानाधिकरणम् 11

दुःखपूर्वक

troublesome

देहवद्भिः

देहवद्भिरवाप्यते

देहवत्{पुं}{3;बहु}/देहवत्{नपुं}{3;बहु}

देहवद्{पुं}{3;बहु}

कर्ता 11

देहाभिमानियों_के_द्वारा

of_the_embodiments

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GLGLLGLG

अवाप्यते

अवाप्यता{स्त्री}{1;द्वि}/अवाप्यता{स्त्री}{2;द्वि}/अवाप्यता{स्त्री}{8;एक}/अवाप्यता{स्त्री}{8;द्वि}/अव_आप्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;आपॢँ;स्वादिः}

अव_आप्{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;अव_आपॢँ;स्वादिः}

प्राप्त_की_जाती_है

achieve

12.5.A	ये
12.5.B	ये
12.5.C	यद्{पुं}{1;बहु}/यद्{स्त्री}{1;द्वि}/यद्{स्त्री}{2;द्वि}/यद्{नपुं}{1;द्वि}/यद्{नपुं}{2;द्वि}
12.5.D	यद्{पुं}{1;बहु}
12.5.E	-
12.5.F	-
12.5.G	विशेषणम् 3
12.5.H	-
12.5.I	जो
12.5.J	one_who
12.5.K	-
12.5.L	-
12.5.M	G

तु

तु{अव्य}

परंतु

but

सर्वाणि

सर्व{नपुं}{1;बहु}/सर्व{नपुं}{2;बहु}/सर्वाणी{स्त्री}{8;एक}/सर्व्1{कर्तरि;लोट्;उ;एक;परस्मैपदी;षर्वँ;भ्वादिः}

सर्व{नपुं}{2;बहु}

विशेषणम् 5

सम्पूर्ण

everything

GGL

कर्माणि

कर्मन्{नपुं}{1;बहु}/कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्म 7

कर्मों_को

activities

GGL

मयि

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 7

मुझमें

unto_Me

सन्न्यस्य

सम्_नि_अस्3{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;असुँ;दिवादिः}

सम्_नि_अस्{कृत्_प्रत्ययः:ल्यप्;सम्_नि_असँ;भ्वादिः}

पूर्वकालः 13

अर्पण_करके

giving_up

GGL

मत्-पराः

मत्पराः

मत्पर{पुं}{1;बहु}/मत्परा{स्त्री}{1;बहु}/मत्परा{स्त्री}{2;बहु}

अस्मत्-पर{पुं}{1;बहु}

<अस्मत्-पराः>Bs6

मम परः यस्य = मत्परः ते मत्पराः

कर्ता 12

मेरे_परायण_रहनेवाले_भक्तजन

being_attached_to_Me

GLG

अन्-अन्येन

अनन्येनैव

अनन्य{पुं}{3;एक}/अनन्य{नपुं}{3;एक}

अनन्य{पुं}{3;एक}

<न-अन्येन>Bsmn

न अन्यः यस्य = अनन्यः तेन अनन्येन

विशेषणम् 11

अनन्य

without_division

वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88))

LGGGL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 8

ही

certainly

योगेन

योग{पुं}{3;एक}

करणम् 12

भक्तियोग_से

by_practice_of_such_bhakti-yoga

GGL

माम्

मां

अस्मद्{2;एक}

कर्म 12

मुझको

unto_Me

ध्यायन्तः

ध्यायन्त

ध्यायत्{पुं}{1;बहु}/ध्यायत्{पुं}{1;बहु}

ध्यै{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;ध्यै;भ्वादिः;पुं}{1;बहु}

समानकालः 13

निरन्तर_चिन्तन_करते_हुए

meditating

GGL

उपासते

उप_आस्1{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;आसँ;अदादिः}

उप_आस्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;उप_आसँ;अदादिः}

भजते_हैं

worship

LGLG

12.6.A	तेषाम्
12.6.B	तेषामहं
12.6.C	तद्{पुं}{6;बहु}/तद्{नपुं}{6;बहु}
12.6.D	तद्{पुं}{6;बहु}
12.6.E	-
12.6.F	-
12.6.G	विशेषणम् 4
12.6.H	-
12.6.I	उन
12.6.J	of_them
12.6.K	-
12.6.L	-
12.6.M	GGLG

अहम्

अस्मद्{1;एक}

कर्ता 9

मैं

समुद्धर्ता

समुद्धर्तृ{पुं}{1;एक}/सम्_उद्_धृ1{कर्तरि;लुट्;प्र;एक;उभयपदी;धृञ्;भ्वादिः}/सम्_उद्_धृ1{कर्मणि;लुट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;धृञ्;भ्वादिः}

समुद्धर्तृ{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 9

उद्धार_करनेवाला

deliverer

GGGG

मृत्यु-संसार-सागरात्

मृत्युसंसारसागरात्

मृत्यु-संसार-सागर{पुं}{5;एक}

<<मृत्यु-संसार>Km-सागरात्>K6

मृत्युयुक्तः संसारः = मृत्युसंसारः, मृत्युसंसारः एव सागर इव सागरः = मृत्युसंसारसागरः तस्मात् मृत्युसंसारसागरात्

अपादानम् 9

मृत्युरूप_संसारसमुद्र_से

from_the_ocean_of_death_and_material_existence

GLGGLGLG

भवामि

भू1{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}

भू{कर्तरि;लट्;उ;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}

होता_हूँ

become

LGL

नचिरात्

नचिरात्पार्थ

नचिर{नपुं}{5;एक}

नचिरात्{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 9

शीघ्र_ही

not_a_long_time

जश्त्व-चर्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-खरि च (8।4।55))

LLGGL

पार्थ

पार्थ{पुं}{8;एक}

सम्बोध्यः 9

हे_अर्जुन

O_son_of_Prtha

मयि

मय्यावेशितचेतसाम्

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 4

मुझमें

unto_Me

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGGLLGLG

आवेशित-चेतसाम्

आवेशितचेतसाम्

आवेशित-चेतस्{नपुं}{6;बहु}

<आवेशित-चेतसाम्>Bs3

आवेशितं चेतः यैः ते = आवेशितचेतसः तेषाम् आवेशितचेतसाम्

षष्ठीसम्बन्धः 5

चित्त_लगानेवाले_प्रेमी_भक्तों_का

of_those_minds_are_fixed

12.7.A	मयि
12.7.B	मय्येव
12.7.C	अस्मद्{7;एक}
12.7.D	अस्मद्{7;एक}
12.7.E	-
12.7.F	-
12.7.G	अधिकरणम् 10
12.7.H	-
12.7.I	मुझमें
12.7.J	upon_me
12.7.K	-
12.7.L	यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))
12.7.M	GGL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 10

ही

certainly

मनः

मन

मनस्{नपुं}{1;एक}/मनस्{नपुं}{2;एक}/मनस्{नपुं}{8;एक}

मनस्{नपुं}{2;एक}

कर्म 4

मन_को

mind

आधत्स्व

आङ्_धा{कर्तरि;लोट्;म;एक;आत्मनेपदी;आङ्_डुधाञ्;जुहोत्यादिः}

समुच्चितम् 5

लगाओ

fix

GGL

मयि

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 4

मुझमें

unto_Me

बुद्धिम्

बुद्धिं

बुद्धि{स्त्री}{2;एक}

कर्म 10

बुद्धि_को

intelligence

निवेशय

नि_विश्_णिच्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;नि_विशँ_णिच्;तुदादिः}

समुच्चितम् 5

लगाओ

apply

LGLL

निवसिष्यसि

नि_वस्{कर्तरि;लृट्;म;एक;परस्मैपदी;नि_वसँ;भ्वादिः}

निवास_करोगे

live

LLGLL

मयि

मय्येव

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 16

मुझमें

unto_Me

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77))

GGL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 16

ही

certainly

*अतः

अत

अतः{अव्य}

हेतुः 16

इसके

after

ऊर्ध्वम्

ऊर्ध्वं

ऊर्ध्वम्{अव्य}

अधिकरणम् 16

उपरान्त

that

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 19

नहीं

never

संशयः

संशय{पुं}{1;एक}

कर्ता 19

संशय

doubt

GLG

12.8.A	अथ
12.8.B	अथ
12.8.C	अथ{अव्य}
12.8.D	अथ{अव्य}
12.8.E	-
12.8.F	-
12.8.G	-
12.8.H	-
12.8.I	यदि
12.8.J	if_therefore
12.8.K	-
12.8.L	-
12.8.M	LL

चित्तम्

चित्तं

चित्त{पुं}{2;एक}/चित्त{नपुं}{1;एक}/चित्त{नपुं}{2;एक}

चित्त{नपुं}{2;एक}

कर्म 5

मन_को

mind

समाधातुम्

समाधातुं

सम्_आङ्_धा1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;डुधाञ्;जुहोत्यादिः}

सम्_आङ्_धा{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;सम्_आङ्_डुधाञ्;जुहोत्यादिः}

प्रयोजनम् 8

स्थापन_करने_के_लिये

fixing

GGGG

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 8

नहीं

not

शक्नोषि

शक्1{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;शकॢँ;स्वादिः}

शक्{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;शकॢँ;स्वादिः}

समर्थ_हो

able

GGL

मयि

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 5

मुझमें

upon_Me

स्थिरम्

स्थिर{पुं}{2;एक}

स्थिर{नपुं}{2;एक}

कर्मसमानाधिकरणम् 5

अचल

fixed

अभ्यास-योगेन

अभ्यासयोगेन

अभ्यासयोग{पुं}{3;एक}

अभ्यास-योग{पुं}{3;एक}

<अभ्यास-योगेन>K6

अभ्यासः एव योगः = अभ्यासयोगः तेन अभ्यासयोगेन

करणम् 14

अभ्यासरूप_योग_के_द्वारा

by_practice_of_devotional_service

GGLGGL

ततः

ततो

ततः{अव्य}

हेतुः 15

तो

therefore

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

माम्

मामिच्छाप्तुं

अस्मद्{2;एक}

कर्म 14

मुझको

सवर्णदीर्घ-सन्धिः (अकः सवर्णे दीर्घः (6।1।101))

GGGG

इच्छ

इष्2{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;इषुँ;तुदादिः}

इष्{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;इषुँ;तुदादिः}

इच्छा_कर

desire

आप्तुम्

आप्1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;आपॢँ;स्वादिः}

आप्{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;आपॢँ;स्वादिः}

कर्म 15

प्राप्त_होने_के_लिये

to_get

धनञ्जय

धनञ्जय{पुं}{8;एक}

सम्बोध्यः 15

हे_अर्जुन

O_Arjuna

LGLL

12.9.A	अभ्यासे
12.9.B	अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि
12.9.C	अभ्यास{पुं}{7;एक}/अभि_अस्3{कर्मणि;लिट्;उ;एक;आत्मनेपदी;असुँ;दिवादिः}/अभि_अस्3{कर्मणि;लिट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;असुँ;दिवादिः}
12.9.D	अभ्यास{पुं}{7;एक}
12.9.E	-
12.9.F	-
12.9.G	अधिकरणम् 5
12.9.H	-
12.9.I	अभ्यास_में
12.9.J	in_practice_of
12.9.K	-
12.9.L	पूर्वरूप-सन्धिः (एङः पदान्तादति (6।1।109)) / यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
12.9.M	GGGLGGGL

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 5

भी

even

अ-समर्थः

असमर्थ{पुं}{1;एक}

<न-समर्थः>Tn

न समर्थः = असमर्थः

कर्तृसमानाधिकरणम् 5

असमर्थ

unable

असि

अस्2{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}

अस्{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}

हो

are

मत्-कर्म-परमः

मत्कर्मपरमो

मत्कर्मपरमः

अस्मत्-कर्म-परम{पुं}{1;एक}

<<अस्मत्-कर्म>T6-परमः>T7

मम कर्म = मत्कर्म, मत्कर्मणि परमः = मत्कर्मपरमः

कर्तृसमानाधिकरणम् 8

मेरे_लिये_कर्म_करने_के_ही_परायण

my_supreme_work

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGLLGG

भव

भव{पुं}{8;एक}/भू1{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}

भू{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;भू;भ्वादिः}

हो_जा

become

मद्-अर्थं

मदर्थमपि

मदर्थ{पुं}{2;एक}

अस्मद्-अर्थ{नपुं}{1;एक}

<अस्मत्-अर्थम्>T4

मह्यम् अर्थम् = मदर्थम्

प्रयोजनम् 11

मेरे_निमित

for_My_sake

LGGLL

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 15

भी

even_though

कर्माणि

कर्मन्{नपुं}{1;बहु}/कर्मन्{नपुं}{2;बहु}/कर्मन्{नपुं}{8;बहु}

कर्मन्{नपुं}{2;बहु}

कर्म 11

कर्मों_को

work

GGL

कुर्वन्

कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि

कुर्वत्{पुं}{1;एक}/कुर्वत्{पुं}{8;एक}/कुर्वत्{पुं}{1;एक}

कृ{कृत्_प्रत्ययः:शतृ;डुकृञ्;तनादिः;पुं}{1;एक}

समानकालः 15

करता_हुआ

performing

GGGGLGLL

सिद्धिम्

सिद्धि{स्त्री}{2;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 15

सिद्धि_को

perfection

अवाप्स्यसि

अव_आप्1{कर्तरि;लृट्;म;एक;परस्मैपदी;आपॢँ;स्वादिः}

अव_आप्{कर्तरि;लृट्;म;एक;परस्मैपदी;अव_आपॢँ;स्वादिः}

प्राप्त_होगा

achieve

12.10.A	अथ
12.10.B	अथैतदप्यशक्तोऽसि
12.10.C	अथ{अव्य}
12.10.D	अथ{अव्य}
12.10.E	-
12.10.F	-
12.10.G	-
12.10.H	-
12.10.I	यदि
12.10.J	even_though
12.10.K	-
12.10.L	वृद्धि-सन्धिः (वृद्धिरेचि (6।1।88)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)) / यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रुत्व-उत्व-गुण-पूर्वरुप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-अतो रोरप्लुतादप्लुते (6।1।113)-आद्गुणः (6।1।87)-एङः पदान्तादति (6।1।109))
12.10.M	LGLGLGGL

एतत्

एतद्{नपुं}{1;एक}/एतद्{नपुं}{2;एक}

एतद्{नपुं}{1;एक}

कर्म 5

उपर्युक्त_साधन_को

this

अपि

अपि{अव्य}

सम्बन्धः 5

भी

also

अ-शक्तः

अशक्त{पुं}{1;एक}

न-शक्त{पुं}{1;एक}

<न-शक्तः>Tn

न शक्तः = अशक्तः

कर्तृसमानाधिकरणम् 9

असमर्थ

unable

असि

अस्2{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}

अस्{कर्तरि;लट्;म;एक;परस्मैपदी;असँ;अदादिः}

है

are

कर्तुम्

कर्तुं

कृ1{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;कृञ्;भ्वादिः}/कृ2{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;कृञ्;स्वादिः}/कृ3{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कृत्_प्रत्ययः:तुमुन्;डुकृञ्;तनादिः}

प्रयोजनम् 9

करने_में

to_perform

मद्-योगम्

मद्योगमाश्रितः

मद्योगम्

अस्मद्-योग{पुं}{2;एक}

<अस्मत्-योगम्>Bs6

मयि योगः यस्य सः = मद्योगः तम् मद्योगम्

कर्म 3

मेरी_प्राप्तिरूप_योग_के

devotional_service_unto_me

GGGGLG

आश्रितः

आश्रित{पुं}{1;एक}

आङ्_श्रि{कृत्_प्रत्ययः:क्त;आङ्_श्रिञ्;भ्वादिः;पुं}{1;एक}

विशेषणम् 7

आश्रित_होकर

refuge

सर्व-कर्म-फल-त्यागम्

सर्वकर्मफलत्यागं

सर्वकर्मफलत्यागम्

सर्व-कर्मन्-फल-त्याग{पुं}{2;एक}

<<<सर्व-कर्म>K1-फल>T6-त्यागं>T6

सर्वम् च तत् कर्म च = सर्वकर्म तानि सर्वकर्माणि, सर्वकर्मणां फलम् = सर्वकर्मफलम्, सर्वकर्मफलस्य त्यागः = सर्वकर्मफलत्यागः तम् सर्वकर्मफलत्यागं

कर्म 14

सब_कर्मों_के_फल_का_त्याग

renounce_the_result_of_all_activities

GLGLLGGG

ततः

ततः{अव्य}

हेतुः 14

तो

therefore

कुरु

कृ3{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

कृ{कर्तरि;लोट्;म;एक;परस्मैपदी;डुकृञ्;तनादिः}

करो

यत्-आत्मवान्

यतात्मवान्

यतात्मवत्{पुं}{1;एक}

यद्-आत्मवत्{पुं}{1;एक}

<यत-आत्मवान्>Bs6

यतः आत्मा यस्य सः = यतात्मा तद्वान् यतात्मवान्

विशेषणम् 12

मन-बुद्धि_आदि_पर_विजय_प्राप्त_करनेवाला_होकर

self-situated

LGLG

12.11.A	श्रेयः
12.11.B	श्रेयो
12.11.C	श्रेय{पुं}{1;एक}/श्रेयस्{नपुं}{1;एक}/श्रेयस्{नपुं}{2;एक}/श्रेयस्{नपुं}{8;एक}
12.11.D	श्रेयस्{नपुं}{1;एक}
12.11.E	-
12.11.F	-
12.11.G	कर्तृसमानाधिकरणम् 4
12.11.H	-
12.11.I	श्रेष्ठ
12.11.J	better
12.11.K	-
12.11.L	रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
12.11.M	GG

हि

हि{अव्य}

सम्बन्धः 15

क्योंकि

certainly

ज्ञानम्

ज्ञानमभ्यासाञ्ज्ञानाद्ध्यानं

ज्ञान{नपुं}{1;एक}/ज्ञान{नपुं}{2;एक}

ज्ञान{नपुं}{1;एक}

कर्ता 4

ज्ञान

knowledge

जश्त्व-श्चुत्व-सन्धिः (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)) / जश्त्व-सन्धिः (झलां जश् झशि (8।4।53))

GGGGGGGGG

अभ्यासात्

अभ्यास{पुं}{5;एक}

अपादानम् 4

मर्म_को_न_जानकर_किये_हुए_अभ्यास_से

by_practice

ज्ञानात्

ज्ञान{नपुं}{5;एक}

अपादानम् 7

ज्ञान_से

better_than_knowledge

ध्यानम्

ध्यान{नपुं}{1;एक}/ध्यान{नपुं}{2;एक}

ध्यान{नपुं}{1;एक}

कर्ता 7

ध्यान

meditation

विशिष्यते

विशिष्यता{स्त्री}{1;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{2;द्वि}/विशिष्यता{स्त्री}{8;एक}/विशिष्यता{स्त्री}{8;द्वि}/वि_शास्1{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शासुँ;अदादिः}/वि_शिष्2{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;शिषॢँ;रुधादिः}

वि_शास्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;वि_शासुँ;अदादिः}

श्रेष्ठ_है

especially_considered

LGLG

ध्यानात्

ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम्

ध्यान{नपुं}{5;एक}

अपादानम् 10

ध्यान_से

from_meditation

चर्त्व-सन्धिः (खरि च (8।4।55)) / सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / जश्त्व-श्चुत्व-चर्त्व-छत्व (झलां जशोऽन्ते (8।2।39)-स्तोः श्चुना श्चुः (8।4।40)-खरि च (8।4।55)-शश्छोऽटि (8।4।63)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

GGGLLGGGGGGLLGLL

कर्म-फल-त्यागः

कर्मफल-त्याग{पुं}{1;एक}

कर्म-फल-त्याग{पुं}{1;एक}

<<कर्म-फल>T6-त्यागः>T6

कर्मणः फलम् = कर्मफलम्, कर्मफलस्य त्यागः = कर्मफलत्यागः

कर्ता 10

सब_कर्मों_के_फल_का_त्याग

renunciation_of_the_results_of_fruitive_action

त्यागात्

त्याग{पुं}{5;एक}

अपादानम् 15

त्याग_से

by_such_renunciation

शान्तिः

शान्ति{स्त्री}{1;एक}

कर्ता 15

परम_शान्ति

thereafter

अनन्तरम्

अनन्तरम्{अव्य}/अनन्तर{पुं}{2;एक}/अनन्तर{नपुं}{1;एक}/अनन्तर{नपुं}{2;एक}

अनन्तर{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 15

तत्काल_ही

peace

12.12.A	अ-द्वेष्टा
12.12.B	अद्वेष्टा
12.12.C	अद्वेष्टृ{पुं}{1;एक}
12.12.D	न-द्वेष्टृ{पुं}{1;एक}
12.12.E	<न-द्वेष्टा>Tn
12.12.F	न द्वेष्टा = अद्वेष्टा
12.12.G	समुच्चितम् 5
12.12.H	-
12.12.I	द्वेष-भाव_से_रहित
12.12.J	nonenvious
12.12.K	-
12.12.L	-
12.12.M	GGG

सर्व-भूतानाम्

सर्वभूतानां

सर्वभूत{पुं}{6;बहु}/सर्वभूत{नपुं}{6;बहु}/सर्वभूता{स्त्री}{6;बहु}

सर्व-भूत{पुं}{6;बहु}

<सर्व-भूतानां>K1

सर्वाणि च तानि भूतानि = सर्वभूतानि तेषाम् सर्वभूतानां

षष्ठीसम्बन्धः 5

सब_भूतों_में

for_all_living_entities

GLGGG

मैत्रः

मैत्र{पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 5

स्वार्थरहित_सबका_प्रेमी

friendly

करुणः

करुण

करुण{पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 5

हेतुरहित_दयालु

kindly

LLL

एव

एव{अव्य}

सम्बन्धः 17

तथा

certainly

च

च{अव्य}

विशेषणम् 16

और

also

निर्-ममः

निर्ममो

निर्मम{पुं}{1;एक}

निर्-मम{पुं}{1;एक}

<निर्-ममः>Bvp

निर्गतः मम यस्मात् सः = निर्ममः

विशेषणम् 16

ममता_से_रहित

with_no_sense_of_proprietorship

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGG

निर्-अहङ्कारः

निरहङ्कारः

निरहङ्कार{पुं}{1;एक}

निर्-अहङ्कार{पुं}{1;एक}

<निर्-अहङ्कारः>Bvp

निर्गतः अहङ्कारः यस्मात् सः = निरहङ्कारः

विशेषणम् 16

अहंकार_से_रहित

without_false_ego

LLGGG

सम-दुःख-सुखः

समदुःखसुखः

समदुःखसुख{पुं}{1;एक}

सम-दुःख-सुख{पुं}{1;एक}

<सम-<दुःख-सुखः>Di>Bs6

दुःखम् च सुखम् च = दुःखसुखे, समे दुःखसुखे यस्य सः = समदुःखसुखः

विशेषणम् 16

सुख-दुःखों_की_प्राप्ति_में_सम

equal_in_distress_and_happiness

GLGLLG

क्षमी

क्षमिन्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 16

क्षमावान्

forgiving

सन्तुष्टः

सन्तुष्ट{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 16

संतुष्ट

satisfied

GGG

सततम्

सततं

सततम्{अव्य}/सतत{पुं}{2;एक}/सतत{नपुं}{1;एक}/सतत{नपुं}{2;एक}

सततम्{अव्य}

क्रियाविशेषणम् 14

निरन्तर

always

LLG

योगी

योगिन्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 16

योगी

engaged_in_devotion

यत्-आत्मा

यतात्मा

यतात्मन्{पुं}{1;एक}

यद्-आत्मन्{पुं}{1;एक}

<यत-आत्मा>Bs6

यतः आत्मा यस्य सः = यतात्मा

विशेषणम् 16

मन-इन्द्रियोंसहित_शरीर_को_वश_में_किये_हुए

self-controlled

LGG

दृढ-निश्चयः

दृढनिश्चयः

दृढनिश्चय{पुं}{1;एक}

दृढ-निश्चय{पुं}{1;एक}

<दृढ-निश्चयः>Bs6

दृढः निश्चयः यस्य सः = दृढनिश्चयः

कर्ता 17

मुझमें_दृढ़_निश्चयवाला

with_determination

LLGLG

मयि

मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो

अस्मद्{7;एक}

अधिकरणम् 20

मुझमें

upon_Me

यण्-सन्धिः (इको यणचि (6।1।77)) / रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGLGLGGGG

अर्पित-मनः-बुद्धिः

अर्पितमनोबुद्धिः

अर्पित-मनस्-बुद्धि{स्त्री}{1;एक}

<अर्पित-<मनः-बुद्धिः>Di>Bs3

मनः च बुद्धिः च = मनोबुद्धी, अर्पिते मनोबुद्धी येन सः = अर्पितमनोबुद्धिः

विशेषणम् 21

अर्पण_किये_हुए_मन-बुद्धिवाला

engaged_mind_and_intelligence

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 18

जो_(पुरुष)

one_who

मद्-भक्तः

मद्भक्तः

मद्भक्त{पुं}{1;एक}

अस्मद्-भक्त{पुं}{1;एक}

<अस्मत्-भक्तः>T6

मम भक्तः = मद्भक्तः

कर्ता 24

मेरा_भक्त

My_devotee

GGG

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 24

वह

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 23

मुझको

to_Me

प्रियः

प्री{नपुं}{5;एक}/प्री{नपुं}{6;एक}/प्रिय{पुं}{1;एक}

प्रिय{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 24

प्रिय

dear

12.13.A	यस्मात्
12.13.B	यस्मान्नोद्विजते
12.13.C	यस्मात्{अव्य}/यद्{पुं}{5;एक}/यद्{नपुं}{5;एक}
12.13.D	यद्{पुं}{5;एक}
12.13.E	-
12.13.F	-
12.13.G	अपादानम् 4
12.13.H	-
12.13.I	जिससे
12.13.J	from_whom
12.13.K	-
12.13.L	अनुनासिक-सन्धिः (यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (8।4।45)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))
12.13.M	GGGLLG

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 4

नहीं

never

उद्विजते

विज्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ओँविजीँ;तुदादिः}

उद्_विज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उद्_ओँविजीँ;तुदादिः}

उद्वेग_को_प्राप्त_होता

agitates

लोकः

लोको

लोक{पुं}{1;एक}

कर्ता 4

कोई_भी_जीव

persons

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

लोकात्

लोकान्नोद्विजते

लोक{पुं}{5;एक}

अपादानम् 9

किसी_जीव_से

from_persons

अनुनासिक-सन्धिः (यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (8।4।45)) / गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))

GGGLLG

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 9

नहीं

never

उद्विजते

विज्2{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;ओँविजीँ;तुदादिः}

उद्_विज्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;उद्_ओँविजीँ;तुदादिः}

प्रतियोगी 10

उद्वेग_को_प्राप्त_होता

disturbed

च

च{अव्य}

और

also

यः

यद्{पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 10

जो

anyone

हर्ष-अ-मर्ष-भयः-उद्वेगैः

हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो

हर्षामर्षभयोद्वेगैः

हर्ष-अमर्ष-भय-उद्वेग{पुं}{3;बहु}

<हर्ष-<अ-मर्षः>Tn-भय-उद्वेगैः>Di

न मर्षः = अमर्षः, हर्षः च अमर्षः च भयं च उद्वेगः च = हर्षामर्षभयोद्वेगाः तैः हर्षामर्षभयोद्वेगैः

करणम् 14

हर्ष_अमर्ष_भय_और_उद्वेगादि_से

with_happiness_distress_fear_and_anxiety

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGGLLGGGGG

मुक्तः

मुक्त{पुं}{1;एक}

मुच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;मुचॢँ;तुदादिः;पुं}{1;एक}

कर्ता 14

रहित

freed

यः

यद्{पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 10

जो

who

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 18

वह

anyone

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

च

च{अव्य}

सम्बन्धः 15

तथा

also

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 17

मुझको

Mine

प्रियः

प्री{नपुं}{5;एक}/प्री{नपुं}{6;एक}/प्रिय{पुं}{1;एक}

प्रिय{पुं}{1;एक}

कर्ता 18

प्रिय

very_dear

12.14.A	अन्-अपेक्षः
12.14.B	अनपेक्षः
12.14.C	अनपेक्ष{पुं}{1;एक}
12.14.D	न-अपेक्ष{पुं}{1;एक}
12.14.E	<न-अपेक्षः>Bsmn
12.14.F	अविद्यमानः अपेक्षः यस्य सः = अनपेक्षः
12.14.G	विशेषणम् 6
12.14.H	-
12.14.I	आकांक्षा_से_रहित
12.14.J	neutral
12.14.K	-
12.14.L	-
12.14.M	LLGG

शुचिः

शुचिर्दक्ष

शुचि{पुं}{1;एक}/शुचि{स्त्री}{1;एक}

शुचि{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 6

बाहर-भीतर_से_शुद्ध

pure

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)) / रुत्व-यत्व-लोप-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-भोभगोअघो अपूर्वस्य योऽशि (8।3।17)-लोपः शाकल्यस्य (8।3।19))

LGGL

दक्षः

दक्ष{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 6

चतुर

expert

उदासीनः

उदासीनो

उदासीन{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 6

पक्षपात_से_रहित

free_from_care

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

LGGG

गत-व्यथः

गतव्यथः

गतव्यथ{पुं}{1;एक}

गत-व्यथ{पुं}{1;एक}

<गत-व्यथः>Bs5

गता व्यथा यस्य सः = गतव्यथः

कर्ता 7

दुःखों_से_छूटा_हुआ

freed_from_all_distress

LGLG

सर्व-आरम्भ-परित्यागी

सर्वारम्भपरित्यागी

सर्व-आरम्भ-परित्यागिन्{पुं}{1;एक}

<<सर्व-आरम्भ>K1-परित्यागी>T6

सर्वे ते आरम्भाः = सर्वारम्भाः, सर्वारम्भानां परित्यागी = सर्वारम्भपरित्यागी

विशेषणम् 10

सब_आरम्भों_का_त्यागी

renouncer_of_all_endeavors

GGGLLGGG

यः

यो

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 8

जो_(पुरुष)

anyone

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

मद्-भक्तः

मद्भक्तः

मद्भक्त{पुं}{1;एक}

अस्मद्-भक्त{पुं}{1;एक}

<अस्मत्-भक्तः>T6

मम भक्तः = मद्भक्तः

कर्ता 13

मेरा_भक्त

My_devotee

GGG

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 13

वह

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 12

मुझको

प्रियः

प्री{नपुं}{5;एक}/प्री{नपुं}{6;एक}/प्रिय{पुं}{1;एक}

प्रिय{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 13

प्रिय

very_dear

12.15.A	यः
12.15.B	यो
12.15.C	यद्{पुं}{1;एक}
12.15.D	यद्{पुं}{1;एक}
12.15.E	-
12.15.F	-
12.15.G	सम्बन्धः 16
12.15.H	-
12.15.I	जो
12.15.J	one_who
12.15.K	-
12.15.L	रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))
12.15.M	G

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 3

न

never

हृष्यति

हृष्यत्{पुं}{7;एक}/हृष्यत्{नपुं}{7;एक}/हृष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;हृषँ;दिवादिः}

हृष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;हृषँ;दिवादिः}

प्रतियोगी 1

हर्षित_होता_है

takes_pleasure

GLL

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 6

न

never

द्वेष्टि

द्विष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;द्विषँ;अदादिः}

द्विष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;द्विषँ;अदादिः}

प्रतियोगी 4

द्वेष_करता_है

grieves

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 9

न

never

शोचति

शोचत्{पुं}{7;एक}/शोचत्{नपुं}{7;एक}/शुच्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;शुचँ;भ्वादिः}

शुच्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;शुचँ;भ्वादिः}

प्रतियोगी 7

शोक_करता_है

laments

GLL

न

न{अव्य}

सम्बन्धः 12

न

never

काङ्क्षति

काङ्क्षत्{पुं}{7;एक}/काङ्क्षत्{नपुं}{7;एक}/काङ्क्ष्1{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;काक्षिँ;भ्वादिः}

काङ्क्ष्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;काक्षिँ;भ्वादिः}

प्रतियोगी 10

कामना_करता_है

desires

GLL

शुभ-अ-शुभ-परित्यागी

शुभाशुभपरित्यागी

शुभाशुभ-परित्यागिन्{पुं}{1;एक}

शुभ-अशुभ-परित्यागिन्{पुं}{1;एक}

<<शुभ-<न-शुभ>Tn>Di-परित्यागी>T6

न शुभम् = अशुभम्, शुभं च अशुभं च = शुभाशुभे, शुभाशुभयोः परित्यागी = शुभाशुभपरित्यागी

कर्ता 15

शुभ_और_अशुभ_सम्पूर्ण_कर्मों_का_त्यागी

renouncer_of_auspicious_and_inauspicious

LGLLLGGG

भक्तिमान्

भक्तिमान्यः

भक्तिमत्{पुं}{1;एक}

कर्ता 20

भक्तियुक्त_पुरुष

devotee

GGGG

यः

यद्{पुं}{1;एक}

सम्बन्धः 16

जो

one_who

सः

स

तद्{पुं}{1;एक}

अनुयोगी 20

वह

विसर्गलोप-सन्धिः (एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि (6।1।132))

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 19

मुझको

Mine

प्रियः

प्री{नपुं}{5;एक}/प्री{नपुं}{6;एक}/प्रिय{पुं}{1;एक}

प्रिय{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 20

प्रिय

dear

12.16.A	समः
12.16.B	समः
12.16.C	सम{पुं}{1;एक}/सम{पुं}{1;एक}
12.16.D	सम{पुं}{1;एक}
12.16.E	-
12.16.F	-
12.16.G	समुच्चितम् 9
12.16.H	-
12.16.I	सम
12.16.J	equal
12.16.K	-
12.16.L	-
12.16.M	GG

शत्रौ

शत्रु{पुं}{7;एक}

समुच्चितम् 2

शत्रु

to_the_enemy

च

च{अव्य}

अधिकरणम् 5

और

also

मित्रे

मित्र{पुं}{7;एक}/मित्र{नपुं}{1;द्वि}/मित्र{नपुं}{2;द्वि}/मित्र{नपुं}{7;एक}

मित्र{नपुं}{7;एक}

समुच्चितम् 2

मित्र_में

to_friends

च

च{अव्य}

कर्ता 11

और

also

तथा

तथा{अव्य}

तथा

मान-अपमानयोः

मानापमानयोः

मानापमान{नपुं}{6;द्वि}/मानापमान{नपुं}{7;द्वि}

मान-अपमान{पुं}{6;द्वि}

<मान-अपमानयोः>Di

मानः च अपमानः च = मानापमानौ तयोः मानापमानयोः

अधिकरणम् 5

मान-अपमान_में

in_honor_and_dishonor

GGGGLG

शीत-उष्ण-सुख-दुःखेषु

शीतोष्णसुखदुःखेषु

शीत-उष्ण-सुख-दुःख{नपुं}{7;बहु}

<<शीत-उष्ण>Di-<सुख-दुःखेषु>Di>Di

शीतं च उष्णं च = शीतोष्णे, सुखं च दुःखम् च = सुखदुःखे, शीतोष्णे च सुखदुःखे च = शीतोष्णसुखदुःखानि तेषु शीतोष्णसुखदुःखेषु

अधिकरणम् 8

सरदी_गरमी_और_सुख_दुःखादि_द्वन्द्वों_में

in_cold-heat_and_happiness-distress

GGLLLGGL

समः

सम{पुं}{1;एक}/सम{पुं}{1;एक}

सम{पुं}{1;एक}

समुच्चितम् 9

सम

equipoised

सङ्ग-विवर्जितः

सङ्गविवर्जितः

सङ्ग-विवर्जित{पुं}{1;एक}

<सङ्ग-विवर्जितः>T3

सङ्गैः विवर्जितः = सङ्गविवर्जितः

कर्तृसमानाधिकरणम् 11

आसक्ति_से_रहित

free_from_all_association

GLLGLG

12.17.A	तुल्य-निन्दा-स्तुतिः
12.17.B	तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी
12.17.C	तुल्यनिन्दास्तुति{पुं}{1;एक}/तुल्यनिन्दास्तुति{स्त्री}{1;एक}
12.17.D	तुल्य-निन्दा-स्तुति{स्त्री}{1;एक}
12.17.E	<तुल्य-<निन्दा-स्तुतिः>Di>Bs6
12.17.F	निन्दा च स्तुतिः च = निन्दास्तुती, तुल्ये निन्दास्तुती यस्य सः = तुल्यनिन्दास्तुतिः
12.17.G	विशेषणम् 2
12.17.H	-
12.17.I	निन्दा-स्तुति_को_समान_समझनेवाला
12.17.J	equal_in_defamation_and_repute
12.17.K	-
12.17.L	रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))
12.17.M	GLGGLGGG

मौनी

मौनिन्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 9

मननशील

silent

सन्तुष्टः

सन्तुष्टो

सन्तुष्ट{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 9

सदा_ही_संतुष्ट

satisfied

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

GGG

येन

येन{अव्य}/यद्{पुं}{3;एक}/यद्{नपुं}{3;एक}

यद्{पुं}{3;एक}

विशेषणम् 4

जिस

somehow

केनचित्

केनचित्{अव्य}/किञ्चित्{पुं}{3;एक}/किञ्चित्{नपुं}{3;एक}

किञ्चित्{पुं}{3;एक}

हेतुः 5

किसी_प्रकार_से

or_other_if

GLL

अ-निकेतः

अनिकेतः

अनिकेत{पुं}{1;एक}

<न-निकेतः>Bsmn

अविद्यमानः निकेतः यस्य सः = अनिकेतः

विशेषणम् 9

रहने_के_स्थान_में_ममता_और_आसक्ति_से_रहित

having_no_residence

LLGG

स्थिर-मतिः

स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे

स्थिरमति{पुं}{1;एक}

स्थिर-मति{स्त्री}{1;एक}

<स्थिर-मतिः>Bs6

स्थिरा मतिः यस्य सः = स्थिरमतिः

विशेषणम् 9

स्थिरबुद्धि

fixed_determination

रेफ-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66))

LGLGGGGG

भक्तिमान्

भक्तिमत्{पुं}{1;एक}

विशेषणम् 9

भक्तिमान्

engaged_in_devotion

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 11

मुझको

प्रियः

प्रियो

प्री{नपुं}{5;एक}/प्री{नपुं}{6;एक}/प्रिय{पुं}{1;एक}

प्रिय{पुं}{1;एक}

कर्तृसमानाधिकरणम् 12

प्रिय

dear

रुत्व-उत्व-गुण-सन्धिः (ससजुषो रुः (8।2।66)-हशि च (6।1।114)-आद्गुणः (6।1।87))

नरः

नृ{पुं}{1;बहु}/नर{पुं}{1;एक}

नर{पुं}{1;एक}

कर्ता 12

पुरुष

a_man

12.18.A	ये
12.18.B	ये
12.18.C	यद्{पुं}{1;बहु}/यद्{स्त्री}{1;द्वि}/यद्{स्त्री}{2;द्वि}/यद्{नपुं}{1;द्वि}/यद्{नपुं}{2;द्वि}
12.18.D	यद्{पुं}{1;बहु}
12.18.E	-
12.18.F	-
12.18.G	सम्बन्धः 10
12.18.H	-
12.18.I	जो
12.18.J	one_who
12.18.K	-
12.18.L	-
12.18.M	G

तु

तु{अव्य}

परंतु

but

धर्म्य-अमृतम्

धर्म्यामृतमिदं

धर्म्यामृत{नपुं}{1;एक}/धर्म्यामृत{नपुं}{2;एक}

धर्म्य-अमृत{नपुं}{2;एक}

<धर्म्य-अमृतम्>K1

धर्म्यं च तत् अमृतं च = धर्म्य-अमृतम्

कर्म 9

धर्ममय_अमृत_का

of_religious_nectar

GGLGLG

इदम्

इदम्{नपुं}{1;एक}/इदम्{नपुं}{2;एक}

इदम्{नपुं}{2;एक}

विशेषणम् 8

इस

this

यथा

यथोक्तं

यथा{अव्य}

सम्बन्धः 9

जैसे

गुण-सन्धिः (आद्गुणः (6।1।87))

LGG

उक्तम्

उक्त{पुं}{2;एक}/उक्त{नपुं}{1;एक}/उक्त{नपुं}{2;एक}

वच्{कृत्_प्रत्ययः:क्त;वचँ;अदादिः;नपुं}{2;एक}

विशेषणम् 8

कहे_हुए

said

पर्युपासते

परि_उप_आस्{कर्तरि;लट्;प्र;बहु;आत्मनेपदी;परि_उप_आसँ;अदादिः}

प्रतियोगी 2

उपासना_करते_हैं

completely_engage

GLGLG

श्रद्दधानाः

श्रद्दधाना

श्रद्दधान{पुं}{1;बहु}

विशेषणम् 4

श्रद्धायुक्त_पुरुष

with_faith

GLGG

मत्-परमाः

मत्परमा

मत्परम{पुं}{1;बहु}/मत्परमा{स्त्री}{1;बहु}/मत्परमा{स्त्री}{2;बहु}

अस्मद्-परम{पुं}{1;बहु}

<अस्मत्-परमाः>Bs6

मम परमः यस्य सः = मत्परमः ते मत्परमाः

कर्ता 9

मेरे_परायण_होकर

taking_the_Supreme_Lord_as_everything

GLGG

भक्ताः

भक्तास्तेऽतीव

भक्त{पुं}{1;बहु}/भक्ता{स्त्री}{1;बहु}/भक्ता{स्त्री}{2;बहु}

भक्त{पुं}{1;बहु}

कर्ता 15

भक्त

devotees

सत्व-सन्धिः (विसर्जनीयस्य सः (8।3।34)) / पूर्वरूप-सन्धिः (एङः पदान्तादति (6।1।109))

GGGGL

ते

तद्{पुं}{1;बहु}

अनुयोगी 15

वे

such_persons

अतीव

अतीव{अव्य}

विशेषणम् 14

अतिशय

very,_very

मे

अस्मद्{6;एक}

षष्ठीसम्बन्धः 14

मुझको

प्रियाः

प्रिय{पुं}{1;बहु}/प्रिया{स्त्री}{1;बहु}/प्रिया{स्त्री}{2;बहु}/पृ1{कर्तरि;आशीर्लिङ्;म;एक;परस्मैपदी;पृ;स्वादिः}/पॄ1{कर्तरि;आशीर्लिङ्;म;एक;परस्मैपदी;पॄ;जुहोत्यादिः}

प्रिय{पुं}{1;बहु}

कर्तृसमानाधिकरणम् 15

प्रिय

dear