Book Name 		: तत्वचिन्तामणि प्रकाशः
Author			: Shri. Gangea
Editor			: Mahamahopadhyaya Professor N.S. Ramanuja Tatacharya
Published by		: Professor S.B. Raghunathacharya, VC, RSVP, Tirupati
Year of Publishing	: 1999
Project Name		: Development of Tagged Corpora for Sanskrit (DTCS) CIIL Project
Center			: DEPARTMENT OF SANSKRIT STUDIES, SCHOOL OF HUMANITIES, UNIVERSITY OF HYDERABAD
Typed by			: एम्. वी. ए. एस. बालाजी
Proofcheck by		: एम्. वी. ए. एस. बालाजी
Sandhi Splitted by	: शिवानन्द शुक्ल
Sandhichecked by	: शिवानन्द शुक्ल
Sandhi Matched by	: शिवानन्द शुक्ल 

		।।श्रीः।।
		श्रीगङ्गेशोपाध्यायविरचितः
		तत्त्वचिन्तामणिः
		रुचिदत्तकृतेन प्रकाशेन 
	 धर्मराजाध्वरीन्द्रकृतेन प्रकाशव्याख्यानेन तर्कचूडामणिना च संवलितः 
	   	[अनुमानखण्डस्य द्वितीयः+ भागः]
	
			प्रकाशः 
	हेतुवत्+आभासमाना इति योगात् दुष्टः+ धर्मे+एव हेत्वाभासपदवाच्यः+ इति तत्+लक्षणम्+आह---
अनुमिति+इति।
अनुमितिकारणीभूताभावप्रतियोगिपदेन यस्मिन् सति+अनुमित्यभावनियमः+तादृशं ज्ञानं---विवक्षितम्।
तेन व्यभिचारित्वादि ज्ञानस्य १.कारणविघटनस्य संग्रहः+ भवति।
 अन्यथा यथाश्रुते तदभावस्य व्याप्तिज्ञानेन+एव+अन्यथासिद्धतया अनुमित्यकारणतया तत्+असंग्रहापत्तेः।
 कारणपदस्य प्रयोजकपरत्वे उपाधिज्ञानस्य+अपि तादृशतया तत्र+अतिव्याप्त्यापत्तेः।
 २.यथा+उक्ते तु तत्र न प्रसङ्गः उपाधिज्ञाने+अपि व्यभिचारान्+अनुमितौ अनुमित्यप्रतिबन्धात्।
	ननु व्यभिचारादौ धर्मे+अतिव्याप्तिः।
 न च हेत्वभिमतत्वे सति+इति पूरणीयम्+इति वाच्यम्।
 हेतुत्वाभिमानः+ हि कादाचित्कः+ वा तत्कालीनः+ वा।
 आद्ये ३.व्यभिचारादौ+अपि ४.कदाचित् तत्+सत्त्वे+अतिव्याप्त्यपरिहारः।
 अन्त्ये साधारणानैकान्तिकादौ+अनभिमानदशायाम्+अव्याप्तिः। 
	किं च यथार्थपदेन वह्निव्यभिचारितत्वादिभ्रमविषयधूमादौ+अतिव्याप्तिवारणे+अपि समूहालम्बनीभूतैकहेत्वाभासविषयकतादृशज्ञानविषये+अन्यत्र सद्धेतौ+अतिव्याप्तिः+तदवस्था+एव।
 न च तादृशज्ञाने यद्विषयतया+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वं ५.तत्+एव विषयपदेन विवक्षितम्+इति वाच्यम्।
 बाधितस्य लिङ्गस्य+असंग्रहापत्तेः।
 बाधज्ञानस्य पक्षनिष्ठसाध्याभावविषयतया तत्+ज्ञानप्रमात्वविषयतया वा प्रतिबन्धकत्वेन १.लिङ्गविषयतयाप्रतिबन्धकत्वात्। 
	F.N.	१.करण-क। 		२.यथ+उक्ते तत्र--ख		३.तत्+सत्त्वे व्यभिचारादौ+अपि-क		४.कदाचित् सत्त्वे-ख 		५.तत्+एव विवक्षित-क		१.तत्+विषयतया.क 

	 ननु बाधायां हेतुः+अपक्षधर्मः+अनैकान्तिकः+ वा+इति नियमात् तत्र व्यभिचारित्वेन+एव+उक्तलक्षणगमनं स्यात्+इति चेत्---२.न।
 बाधितत्वेन रूपेण विभागानुपपत्तेः।
 ३.न हि+अन्येन रूपेण सामान्यलक्षणे रूपान्तरेण विभागः सम्भवति, तथा+अपि वक्ष्यमाणासंकीर्णबाधस्थले+अव्याप्तेः+वज्रलेपत्वात्।
 न हि+अत्र+एव तत्र+अपि ४.व्यभिचारित्वादिसम्भवः।
	F.N.	२.चेत्-बाधित-क  ३.न तु+अन्येन--ख ४.व्यभिचरितत्वसम्भवः-क 

	अपि च असिद्ध्यादिसंकीर्णसत्प्रतिपक्षे तेन रूपेण लक्षणगमने+अपि सद्धेतौ तत्र+अव्याप्तिः।
 तत्र विरुद्धोभयव्याप्यगोचरसमूहालम्बनस्य प्रतिबन्धकत्वात् तस्य भ्रमत्वनियमात्।
 न च सद्धेतौ स्वगोचरपरामर्शस्य प्रमात्वनियमात् तत्पुरस्कारेण+एव+उक्तलक्षणगमनं स्यात्+इति वाच्यम्।
 ज्ञाने हि यावत्+विषयतया प्रतिबन्धकत्वं तावति याथार्थ्यं विवक्षितम्, न वा? आद्ये अपरहेतुविषयतया+अपि सद्हेतुगोचरपरामर्शस्य+अनुमितिप्रतिबन्धकतया तदंशे २.च+अयथार्थत्वनियमेन+उक्तदोषापरिहारः।
 अन्त्ये वह्निव्यभिचरितत्वादिभ्रमविषयीभूतधूमादौ+अतिव्याप्तिः+तदवस्था+एव।
 धूमांशे ३.तस्य यथार्थत्वात्।
 न च तस्य धूमविषतया प्रतिबन्धकत्वम्+एव न+इति वाच्यम्।
 किंचित्+वह्निव्यभिचारि+इति ज्ञाने+अपि अनुमितिप्रतिबन्धाभावात्।
 धूमविषयत्वेन+एव तस्य प्रतिबन्धकत्वात् न च सत्+हेतुपरामर्शस्य+अपरहेतुविषयतया प्रतिबन्धकत्वे मानाभावः।
 ४.तत्+विषयकस्य तस्य+अनुमित्यनुकूलत्वेन ५.तद्विषयत्वेन+एव प्रतिबन्धकत्वात्।
	ननु सत्प्रतिपक्षयोः+अनयोः+विरुद्धयोः+अन्यतरस्मिन् व्याप्तिपक्षधर्मतान्यतरभङ्गः+ इति ज्ञानस्य यथार्थस्य तत्र प्रतिबन्धकतया तत्र न+अव्याप्तिः+इति चेत्---न।
 तादृशं हि ज्ञानं न प्रत्यक्षेण।
 किन्तु विरुद्धोभयव्याप्यम्+उभयम्+एकत्र न वर्तते+ इति व्याप्त्यवधारणात्+अनुमितिरूपं तत्+वाच्यम्।
 तथा च यत्र विरुद्धद्वयपरामर्शानन्तरं विषयान्तरसञ्चारादिना व्याप्तिपक्षधर्मतान्यतरभङ्गानुमित्यनुकूलः+ व्याप्त्यादिपरामर्शः+ न जातः, तत्र सत्प्रतिपक्षे+अव्याप्तिः+तदवस्था+एव।

	F.N.१.अत्र-क  २.च+अयथार्थ्यनियमेन+उक्तदोषः+--क 	 	३.तस्य+अपि-ख  ४.एतत्+विषयस्य+अनु--क		५.तत्+विषयकत्वेन प्रति-क  ६.पक्षयोः+विरुद्धयोः+-क		७.धर्म+अन्यतर--ख  ८.धर्म+अन्यतर--क	९.सत्प्रतिपक्षते--ख	

	न च तादृशज्ञान+अभावेन तत्र+अनुमित्यप्रतिबन्धात् संग्राह्य एव न+इति वाच्यम्।
 विरुद्धोभयव्याप्यवत्त्वपरामर्शस्य+एव विरोधिसामग्रीत्वेन प्रतिबन्धकत्वात्।
 न हि व्याप्त्याद्यन्यतरभङ्गज्ञानप्रतिबन्धकत्वपुरस्कारेण तस्य हेत्वाभासत्वम्।
 किं तु कदाचित् सामग्रीवशेन तत्+अपि ज्ञानं तत्र भवति+इति।
अन्यथा तत्र+अपि कारणविघटकत्व+आपत्तौ बाधप्रतिरोधयोः साक्षात्+अनुमिति प्रतिबन्धकत्वम्+इति सिद्धान्तः+ व्याहन्येत। 
	किं च ५यत्र+अविरुद्धं समीचीनं लिङ्गद्वयं ६.विरोधित्वभ्रमेण सत्प्रतिपक्षितम्, तत्र ७तादृशज्ञानस्य+अपि+अयथार्थत्वेन+अव्याप्तिः+वज्रलेपायितः+एव। 
	यः+तु सम्प्रति स्वसाध्यासाधकौ+इमौ+इति ज्ञानं सत्प्रतिपक्षे अनुमितिप्रतिबन्धकम्।
 तत्+च यथार्थम्+एव+इति न+अव्याप्तिः।
 अन्यथा असाधकतानुमानवैयर्थ्यापत्तेः+इति तत्+तुच्छम्।
 साध्यासाधकत्वं हि साध्यसिद्ध्यजनकत्वम्, अनुमितिप्रतिबन्धकतावच्छेदकरूपवत्त्वं वा।
 १०,तत्+ज्ञानं च न साक्षात्+अनुमितिप्रतिबन्धकम्।
 बाधवत्+अनुमितिविषयविरोध्यनवगाहनात्।
 न+अपि १२करणविघटकम्, व्यभिचारादिज्ञानवत् परामर्शविघटकानवगाहनात्।
 अन्यथा असाधकत्वस्य व्यभिचारादिवत्+हेत्वाभासान्तरतापत्तेः।
 असाधकतानुमानं च न+अनुमितिप्रतिबन्धकम्।
 किं तु तत्+अपि+उद्देश्यम्+इति+अग्रे स्फुटम्+इति।

	F.N. १.तत्+संग्राह्यम्+एव-ख २.ज्ञानपुरस्कारेण-ख 	३.अस्य+अपि-ख  ४.व्याकुप्येत-ख  ५.यत्र विरुद्धं-क  	६.विरोधभ्रमेण-क  ७.तत्+ज्ञानस्य+अपि+यथार्थनियमेना-क 	८.यः+तु स्वसाध्य-ख ९.असाधक+अनुमिति-क  १०.तत्+च न-क 	११.गाहित्वात्--क  १२.कारण--क

	किं च+अनुमितिप्रतिबन्धकयथार्थज्ञानविषयत्वं विशेषणम्+उपलक्षणं वा।
 न+अद्यः, अज्ञायमाने नित्यदोषे विरुद्धादौ+अव्याप्तिप्रसङ्गात्।
 न च तदा तत्+संग्राह्यम्+एव+इति वाच्यम्।
 साध्यव्यापकाभावप्रतियोगित्वादेः+विशेषलक्षणस्य २तदानीम्+अपि सत्त्वेन संग्राह्यत्वात्।
 अन्यथा विशेषलक्षणानां तत्+अतिव्यापकत्वापत्तेः।
 न+अपि द्वितीयः, सद्हेतौ+असाधारणे सद्धेतौ सत्प्रतिपक्षे च विशेषादर्शनदशायां तादृशज्ञानविषयत्वात् तद्दर्शनदशायाम्+अपि हेत्वाभासत्वापत्तेः।
	अपि च यत्पुरुषीयतादृशज्ञानविषयत्वं यस्य तस्य तं प्रति परं हेत्वाभासत्वम् अन्यं प्रति+अपि वा।
 आद्ये येन पुरुषेण विरुद्धादिविशेषः+ नित्यदोषः+ न गृहीतः तस्य तं प्रति हेत्वाभासत्वानापत्तेः।
 द्वितीये+अपि विशेषादर्शनदशायाम्+एकपुरुषं प्रति कृतकत्वादिहेतोः+हेत्वाभासत्वे विशेषदर्शनवतः पुरुषान्तरस्य+अपि हेत्वाभासतापत्तेः+इति।
	अत्र+उच्यते।
 अनुमितिप्रतिबन्धकपदेन ज्ञानस्य+अनुमितिप्रतिबन्धकतावच्छेदकाः सव्यभिचारत्वादयः उपाधयः+ विवक्षिताः।
 अनुमितिप्रतिबन्धकहेतौ+अवच्छेदकत्वं तु लिङ्गान्यत्वे सति अऩुमिति प्रतिबन्धकज्ञाने विषयतावच्छेदकत्वम्+एव विवक्षितम्।
 तद्वत्+अगोचरयथार्थज्ञानविषयत्वं हेत्वाभासत्वम्+इति+अर्थः।
 विषयत्वं च विशेष्यत्वम्।
 अतः+ न व्यभिचारादौ धर्मे+अतिव्याप्तिः।
 तद्वत्+तु+अगोचरत्वं तु तात्कालिकतद्वत्+तु+अगोचरत्वम्।
 ३तेन पाकात्+रक्ते श्यामः+अयम्+इति बुद्धेः+यथार्थत्ववत् कादाचित्कसम्बन्धपुरस्कारेण सत्प्रतिपक्षितत्वबुद्धेः+यथार्थत्वेन सत्प्रतिपक्षितोत्तीर्णसद्हेतौ न+अतिव्याप्तिः।
 
F.N.१.प्रतियोगित्वोपाधेः -क २.तथा+अपि-क ३.साधारणे सत्प्रति-ख  ४.प्रति हेत्वा-क ५.प्रति वा-क ६.विशेषः+ न-क  ७.व्यभिचारादयः-क १.प्रतिबन्धके-ख  २.च-क ३.तथा-क ४.सत्प्रतिपक्षोत्तीर्ण--क
	
	न च+एवं यथार्थपदवैयर्थ्यम्।
 ५.तात्कालिकतद्वत्+तु+अगोचरत्वविरहात्+एव सद्धेतौ+अनतिप्रसङ्गात् इति वाच्यम्।
 तद्वत्त्वं न हि विषयविशेषणम्, किं तु ज्ञानविशेषणम्।
 तथा च+इदानीं वह्निव्यभिचरितः+ धूमः+ इति भ्रमम्+आदाय+अतिप्रसङ्गतादवस्थ्यात्।
 तादृशज्ञानविशेष्यत्वं च विशेषणम्+एव न+उपलक्षणम्।
 न च+ज्ञायमानदशायां नित्यदोषे+अव्याप्तिः+इति वाच्यम्।
 तस्य+ईश्वरज्ञानस्य+एव+इदानीं तद्वत्+इदं लिङ्गम्+इति+आकारकस्य तदा+अपि सत्त्वात्।
	न च+एकं पुरुषीयसत्प्रतिपक्षतादशायां कृतकत्वादिहेतोः पुरुषान्तरं प्रति+अपि सत्प्रतिपक्षतापत्तिः।
 आपादकाभावात्।
 न हि तादृशज्ञानविषयः सर्वपुरुषं प्रति हेत्वाभासः+ इति हेत्वाभासलक्षणार्थः।
 किं तु तादृशज्ञानविषयः+ हेत्वाभासः+ इति+एतावत्+एव हेतुतदाभासविवेकोपपत्तेः।
 तत्पुरुषीयसमानबलोपस्थित्या प्रतिबद्धतत्पुरुषीयानुमितिरूपकार्यकलिङ्गत्वं प्रयोजकम्+इति न तदापत्तिः।
 
	F.N.५.तद्वत्+तु+अविरहात्+एव-क ६.विशेषणम्+एव। न चा-क 	७.तथा+अपि-क  ८.पुरुषसत्प्रति--न ९.न तत्र-क १०.तत्प्रकारकतया-ग १.पपत्तेः। विशिष्या-ख 

	एवं सद्धेतौ+असाधारणे+अपि सामान्यतः+ इष्टापत्तिः, विशिष्यापादकाभावात्।
 न च समूहालम्बनीभूतैकहेत्वाभासविषयकतादृशज्ञानविशेष्ये+अन्यत्र सद्धेतौ+अतिव्याप्तिः।
 २तदंशे तद्वत्+तु+अप्रकारकयथार्थज्ञानविशेष्यत्वस्य विवक्षितत्वात्।
 बाधितम्+इदम्+इति ज्ञानस्य यथार्थस्य विशेष्यत्वात् बाधिते लिङ्गे न+अव्याप्तिः।
 
	न च तथा+अपि सत्प्रतिपक्षे+अव्याप्तिः+एव।
 ३तत्र विरोधिपरामर्शविषयीभूतस्य प्रतिसाधनस्य+एव दोषत्वात् स्थापनाहेतौ तत्+सम्बन्धभावेन तद्वत्+तु+अगोचरयथार्थज्ञानाभावात्+इति वाच्यम्।
 इदं लिङ्गम्+अनेन सत्प्रतिपक्षम्+इति विशिष्टज्ञानस्य यथार्थत्वेन सकलसिद्धतया ज्ञानरूपसम्बन्धस्य स्वरूपसम्बन्धविशेषस्य वा कल्पनात् तत्+सम्बन्धेन ज्ञानस्य+अपि यथार्थत्वात्+च।
 अतः+ एव तत्+सम्बन्धस्य अनित्यत्ववत्+अनित्यदोषत्वम्।
 न च+एवं धूमः+ वह्निव्यभिचारि+इति ज्ञानरूपसम्बन्धम्+आदाय धूमे+अपि व्यभिचारित्वसत्त्वात्+अतिव्याप्तिः स्यात्+इति वाच्यम्।
 तत्+ज्ञानस्य+अयथार्थत्वेन सकलसिद्धतया तत्र तत्सम्बन्धस्य+अकल्पनात्।
 अत्र च+अनन्यगत्या तत्+कल्पनात्।
 
F.N.२.तदंशतद्वत्व-ख ३.व्याप्तिः+एव। विरोधि-ख ४.सत्प्रतिपक्षेण सत्प्रतिपक्षितत्वविशिष्टम्+इति-ख ५.कल्प्यत्वात्-ख. ६.ज्ञानं सम्बन्धम्+आदाय-ख ७.एवं ग्रन्थार्थम्+आह-ग. १.सिद्धतया तत्+सम्बन्ध-ख २.तत्+समर्थत्वाकल्पनात्-२

	न च सम्बन्धिभूतज्ञानस्य+एव+अनुमितिप्रतिबन्धकतया ३.तद्वत्+अगोचरज्ञानस्य न+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वम्+इति वाच्यम्।
 इष्टापत्तेः।
 न हि+अनुमितिप्रतिबन्धकीभूततादृशज्ञानविशेष्यत्वं लक्षणार्थः---अपि तु तादृशज्ञानविशेष्यत्वमात्रम्।
 तत्+च ज्ञानं व्यभिचारित्वादिगोचरम्+अनुमितिप्रतिबन्धकम्+अपि+इति+अन्यत्+एतत्।
 अन्यथा बाधिते+अपि+अव्याप्त्यापत्तेः।
 न हि लिङ्गविशेष्यकबाधितत्वादिज्ञानस्य+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वम्।
 किं तु बाधमात्रविषयस्य+एव तत्+विषयतया विरोधाभावात्+इति+उक्तम्।
 
	अत्र च यत्+किंचित्+सम्बन्धेन तद्वत्+तु+अगोचरयथार्थज्ञानविशेष्यत्वम्+अतिप्रसक्तम्, तत्सम्बन्धेन यथार्थत्वम्+अननुगतम्+इति चिन्त्यम्।
 
	F.N. ३.तत्+गोचर-क ४.तत् for लक्षणार्थः-क ५.णार्थः। तत्+च-ख ६.तत्+ज्ञानं-क   ७.बाधितज्ञानस्य-क ८.दिति+उक्तम्। ननु (पु १३) -ख 

	ननु यथार्थत्वस्य विषयघटिततया विषयविशेषणीभूतम्+अपि तद्वत्त्वं लब्धम्+एव।
 तथा च व्यर्थविशेषणत्वम्+इति+अपरितोषात् तद्वत्+तु+अरूपं लक्षणं करोति--यद्विषयत्वेन+इति ज्ञायमानम्+इति च।
 तत्र+अपि ज्ञानविषयीभूतस्य व्यभिचारादेः+न प्रतिबन्धकत्वम्, १.किं तु ज्ञानस्य+एव+इति+अपरितोषात् द्वितीयं १.लक्षणम्+इति मन्तव्यम्।
 अनेन २.व्यभिचाराद्युपाधयः+ एव लक्षिताः, तद्विषयत्वेन+एव लिङ्गज्ञानस्य+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वात्। 

	F.N.१.वस्तुतः for किं तु-क  १.लक्षणं समीचीनम्+इति-ख २.व्यभिचारादयः+ उपाधयः-क 

	अत्र च लक्षणद्वये तत्त्वम्+इति+अर्थः।
 तेन व्यभिचारादौ धर्मे न+अतिव्याप्तिः।
 धर्मणि च लिङ्गे न+असम्भवः।
 न च पक्षताविरहरूपायाः ज्ञानविरहरूपायाः वा असिद्धेः+न संग्रहः+ इति वाच्यम्।
 इष्टापत्तेः।
 ज्ञायमानदोषस्य+एव+अत्र हेत्वाभासत्वेन लक्ष्यत्वात्।
 न च+ज्ञानादि दोषः ज्ञायमानः।
 कारणाभावत्वेन स्वरूपसतः+ एव प्रतिबन्धकत्वात्।
 
	न च+एवं सन्दिग्धासिद्ध्यादिकं कथायां न+उद्भावनीयम्, अज्ञायमानदोषतया अहेत्वाभासत्वात् निग्रहस्थानान्तरत्वाभावात्+च+इति वाच्यम्।
 'हेत्वाभासाः+च यथा+उक्ताः' इति सूत्रे+अनुक्तसमुच्चयार्थेन चकारेण तस्य+अपि निग्रहस्थानत्वप्रतिपादनात्।
 सिद्धसाधनस्य पक्षताविरहपर्यवसन्नस्य+अर्थान्तरत्वेन+एव+उद्भावनम्+इति सर्वम्+अवदातम्।
 
	ननु+एतत्+लक्षणं सद्धेतौ सत्प्रतिपक्षे+असाधारणे च+अव्याप्तम्।
 व्याप्तिपक्षधर्मतया अनुमित्यनुकूलतया अनुमितिप्रतिबन्धकतावच्छेदकत्वाभिमतसत्प्रतिपक्षितत्वादेः+अभावात्+इत्यतः+ आह---दशेति।
 तथा च तत्+काले तत्+ज्ञानस्य+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वात्+अनुमितिप्रतिबन्धकतावच्छेदकरूपसत्प्रतिपक्षत्वासाधारणत्वयोः+भावात्+न तत्र+अव्याप्तिः+इति भावः। 
	F.N.३.अज्ञायमानायाः+ असिद्धेः+च-ख ४.स्वरूपतः-क ५.तस्य+अनुकूल-ख १.सत्प्रतिपक्षितत्वस्य+असाधारणत्वस्य च --ख 

	यद्यपि+इति।
 अत्र सत्प्रतिपक्षपदं विरोधिसामग्रीपरम्, तत्त्वेन+एव सत्प्रतिपक्षस्य प्रतिबन्धकत्वात्, न तु सत्प्रतिपक्षहेत्वाभासपरम्।
 तस्य प्रत्यक्षाप्रतिबन्धकत्वात्+इति बोध्यम्।
 तथापि+इति ३.न हि+अनुमित्यसाधारणदोषत्वेन+अत्र लक्ष्यता, किं तु ज्ञायमानदोषत्वेन+इत्यर्थः। 

	F.N. २.प्रत्यक्षासम्भवात्+इति-ख ३.न+अनुमि-क ४.ज्ञायमानलिङ्गदोष-ख 

	अनुमित्यसाधारणदोषत्वम्+अपि बाधसत्प्रतिपक्षयोः+आह---यत्+वा+इति।
 बाधेन+इति+उपलक्षणम्, सत्प्रतिपक्षेण इति+अपि द्रष्टव्यम् प्रत्यक्षे प्रत्यक्षबाधत्वेन तत्सामग्रीत्वेन च प्रतिबन्धकत्वात् अपीतत्वानुमितौ+अपि शङ्खे पीतत्वप्रत्यक्षोदयात्।
 अनुमितौ तु बाधमात्रस्य+एव प्रतिबन्धकत्वात्।
 तथा च बाधेन+इति+अस्य बाधमात्रेण+इत्यर्थः द्रष्टव्यः। 
	ननु शब्दे+अपि बाधमात्रस्य+एव प्रतिबन्धकत्वम्, अयोग्यताज्ञानमात्रस्य+एव प्रतिबन्धकत्वात्+इति चेत्--
	'अत्यन्तासति+अपि २.हि+अर्थे ज्ञानं शब्दः करोति हि' इति सिद्धान्तानुसारेण तत्+प्रतिबन्धकत्वम्+अङ्गीकृत्य+अस्य+अभिधानात्।
 ४.न च+अन्यसिद्धान्ते+अपि बाधमात्रस्य न शाब्दप्रतिबन्धकत्वम्, नरशिरःशौचानुमानेन तत्+अशौचबोधकस्य+आगमस्य बाधापत्तिः+इति वाच्यम्।
 उपजीव्यजातीयत्वेन शब्दस्य बलत्वात् तद्विरोधेन+अनुमानस्य+एव बाधित्वात्।
 अतः+ एव+आगमबाधितोदाहरणम्+इदम्+इति+अग्रे स्फुटम्।
 तद्बलत्वाज्ञानदशायां विशेषदर्शनवतः समुत्पन्नया शौचानुमित्या शाब्दबाधापत्तेः+इष्टत्वात्+इति। 

	F.N. १.शब्दे बाधस्य+एव-ख २.ज्ञानम्+अर्थे-ख ३.परसिद्धान्ता-क ४.न च+अस्मत्+सिद्धान्ते-ख १.इदमेव+अत्र तद्बलत्वाज्ञान.ख २.समुत्पन्नयानुमित्या... 

	ननु गौरवज्ञानस्य गुर्वर्थानुमितिप्रतिबन्धकत्वे गौरवस्य+अपि व्यभिचारादेः+इव हेत्वाभासतोपाधित्वम्+अस्तु।
 न च हेतुविषयतया तत्+ज्ञानस्य+अनुमित्यप्रतिबन्धकत्वात्+न तथात्वम्+इति वाच्यम्।
 बाधस्य+अपि+अतथात्वापत्तेः।
 न हि तत्+ज्ञानम्+अपि हेतुविषयतया प्रतिबन्धकम्+इति+उक्तम्+इति चेत्--न।
 यत्+ज्ञाने सति+अवश्यम्+अनुमितिप्रतिबन्धः+तस्य+एव तथात्वेन+अभिमतत्वात्।
 न च गौरवं तथा।
 फलसुखगौरवादेः प्रमाणसिद्धतया तत्+ज्ञानस्य+अप्रतिबन्धकत्वात्+इति।
	ते च पञ्चभिः+उपाधिभिः+विभज्यन्ते+ इति+आह----ते च+इति। 
		इति श्रीरुचिदत्तमिश्रविरचिते तत्त्वचिन्तामणिप्रकाशे 
	अनुमानखण्डे हेत्वाभाससामान्यनिरुक्तिः।। ---------