Book Name : तत्वचिन्तामणि प्रकाशः Author : Shri. Gangea Editor : Mahamahopadhyaya Professor N.S. Ramanuja Tatacharya Published by : Professor S.B. Raghunathacharya, VC, RSVP, Tirupati Year of Publishing : 1999 Project Name : Development of Tagged Corpora for Sanskrit (DTCS) CIIL Project Center : DEPARTMENT OF SANSKRIT STUDIES, SCHOOL OF HUMANITIES, UNIVERSITY OF HYDERABAD Typed by : एम्. वी. ए. एस. बालाजी Proofcheck by : एम्. वी. ए. एस. बालाजी Sandhi Splitted by : शिवानन्द शुक्ल Sandhichecked by : शिवानन्द शुक्ल Sandhi Matched by : शिवानन्द शुक्ल सर्वनिश्चितसाध्यवदिति। => सर्वनिश्चितसाध्यवत्+इति। निश्चितसाध्यवद्विपक्षयोरुभयेरपि => निश्चितसाध्यवद्विपक्षयोः+उभयो+अपि सद्धेतुधूमादिविरुद्धयोर्नातिव्याप्तिः। => सद्धेतुधूमादिविरुद्धयोः+न+अतिव्याप्तिः। नित्यत्वनिश्चयो यदा => नित्यत्वनिश्चयः+ यदा नास्ति => न+अस्ति ३.चाप्तवाक्यादेरनित्यत्वप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्तिमात्रग्रहः => ३.च+आप्तवाक्यादेः+अनित्यत्वप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्तिमात्रग्रहः तत्रातिव्याप्तिरिति => तत्र+अतिव्याप्तिः+इति नित्यत्वनिश्चयो नास्ति-ख => नित्यत्वनिश्चयः+ न+अस्ति-ख नास्ति-ख => न+अस्ति-ख ३.चाप्तवाक्यादेवानित्यत्व-क => ३.च+आप्तवाक्यात्+एव+अनित्यत्व-क विशेषणान्न => विशेषणात्+न तत्रातिव्याप्तिरिति => तत्र+अतिव्याप्तिः+इति शब्दत्वानित्यत्वेति। => शब्दत्वानित्यत्वे+इति। सपक्षव्यावृत्तत्वमपि => सपक्षव्यावृत्तत्वम्+अपि नास्ति, => न+अस्ति, अतो नातिव्याप्तिरिति => अतः+ न+अतिव्याप्तिः+इति नातिव्याप्तिरिति => न+अतिव्याप्तिः+इति अन्यथेति। => अन्यथा+इति। पक्ष इति => पक्षः+ इति ३.मतमवलम्ब्यैतदुक्तम्। => मतमवलम्ब्य+एतत्+उक्तम्। २.अतोऽपि => २.अतः+अपि नाति-क => न+अति-क ३.मतमालम्ब्य-क => ३.मतम्+आलम्ब्य-क व्याप्तिग्राहकमिति। => व्याप्तिग्राहकम्+इति। नन्वेवं => ननु+एवं स्वतो दूषकत्वाभावात् => स्वतः+ दूषकत्वाभावात् उपाधिवद्धेत्वाभासत्वं => उपाधिवत्+हेत्वाभासत्वं स्यादिति => स्यात्+इति पूर्वपक्षिणस्तस्येष्टत्वादिति => पूर्वपक्षिणः+तस्य+इष्टत्वात्+इति तदुपजीव्यमिति। => तदुपजीव्यम्+इति। अन्यथोदाहरणमपि => अन्यथा+उदाहरणम्+अपि कुर्यादेवेत्यर्थः => कुर्यात्+एव+इति+अर्थः उदाहरणाप्रयोगसम्भवादिति => उदाहरणाप्रयोगसम्भवात्+इति सम्पूर्ण इति => सम्पूर्णः+ इति न्यूनत्वाभावादिदमेवोद्भाव्यमिति => न्यूनत्वाभावात्+इदम्+एव+उद्भाव्यम्+इति अकिंचित्कारत्वादिति। => अकिंचित्कारत्वात्+इति। सहचारज्ञानविघटनद्वारापि => सहचारज्ञानविघटनद्वारा+अपि व्याप्तिग्रहप्रतिबन्धकत्वाभावादिति => व्याप्तिग्रहप्रतिबन्धकत्वाभावात्+इति स्वार्थानुमान इति। => स्वार्थानुमाने+ इति। चोभयव्यावृत्तत्वस्य => च+उभयव्यावृत्तत्वस्य कुत्रापि => कुत्र+अपि दूषकत्वमिति => दूषकत्वम्+इति अर्थादिति => अर्थात्+इति व्यतिरेकितयेति => व्यतिरेकितया+इति साध्यतदभावोत्थापकतयेति। => साध्यतदभावोत्थापकतया+इति। साध्यतदभावानुमित्यनुकूलव्यतिरेकव्याप्तिद्वयसहितपक्षधर्मताज्ञानविषयतयेत्यर्थः। => साध्यतदभावानुमित्यनुकूलव्यतिरेकव्याप्तिद्वयसहितपक्षधर्मताज्ञानविषयतया+इति+अर्थः। चैवं => च+एवं कुत्रापि => कुत्र+अपि तेनापि => तेन+अपि सत्प्रतिपक्षितत्वस्यैव => सत्प्रतिपक्षितत्वस्य+एव करणादिति => करणात्+इति तदनुद्भावनस्यैव => तदनुद्भावनस्य+एव तत्रेष्टत्वादिति => तत्र+इष्टत्वात्+इति यो नित्यत्वाभाववान् => यः+ नित्यत्वाभाववान् स शब्दत्वाभाववानिति => सः+ शब्दत्वाभाववान्+इति शब्दत्वाभाववानिति => शब्दत्वाभाववान्+इति संशय इति => संशयः+ इति प्रतिबन्धकत्वान्न => प्रतिबन्धकत्वात्+न इति => +इति चानुमानमात्रोच्छेदकतया => च+अनुमानमात्रोच्छेदकतया पक्षीयव्यभिचारसंशयो न => पक्षीयव्यभिचारसंशयः+ न दोष इति => दोषः+ इति व्यापकसंशयस्यादोषत्वात् => व्यापकसंशयस्य+अदोषत्वात् कस्यापि => कस्य+अपि तत्रासंशयः-क => तत्र+असंशयः-क कस्यापि-क => कस्य+अपि-क चैवं => च+एवं सन्दिग्धानैकान्तिकत्वादिति => सन्दिग्धानैकान्तिकत्वात्+इति तत्रैव => तत्र+एव व्यतिरेकिण्यप्रसिद्धमेव => व्यतिरेकिण्यप्रसिद्धम्+एव चात्रापि => च+अत्र+अपि त्वेकविशेषदर्शनाद => तु+एकविशेषदर्शनात् साधारण्यगन्धोऽपि => +असाधारण्यगन्धः+अपि नास्ति, => न+अस्ति, कुतो व्यतिरेकव्याप्तिद्वयग्रहपुरस्कारेण => कुतः+ व्यतिरेकव्याप्तिद्वयग्रहपुरस्कारेण अत एव => अतः+ एव दोषत्वमित्यनन्तरमेवोक्तवान् => दोषत्वमित्यनन्तरम्+एव+उक्तवान् चैवं => च+एवं हेत्वाभासभेदप्रयोजकत्वादत्र => हेत्वाभासभेदप्रयोजकत्वात्+अत्र सत्प्रतिपक्षभेदो न => सत्प्रतिपक्षभेदः+ न ५.हेतुभेदमात्रस्याप्रयोजकत्वात् => ५.हेतुभेदमात्रस्य+अप्रयोजकत्वात् सत्प्रतिपक्षविशेषतापत्तेश्च। => सत्प्रतिपक्षविशेषतापत्तेः+च। चोभयपरामर्शविषयतापन्नप्रतिसाधनं => च+उभयपरामर्शविषयतापन्नप्रतिसाधनं तद्भिन्नमेव => तद्भिन्नम्+एव विरोधिपरामर्शोत्थापकत्वादिति => विरोधिपरामर्शोत्थापकत्वात्+इति हेत्वाभासत्वमेव => हेत्वाभासत्वम्+एव चात्रनियमतः => च+अत्रनियमतः वृत्तिमतो धर्मस्यान्यतरवृत्तित्वनियमेन => वृत्तिमतः+ धर्मस्य+अन्यतरवृत्तित्वनियमेन धर्मस्यान्यतरवृत्तित्वनियमेन => धर्मस्य+अन्यतरवृत्तित्वनियमेन उभयव्यावृत्तत्वमेकत्र => उभयव्यावृत्तत्वम्+एकत्र ग्रहीतुमशक्यमेव। => ग्रहीतुम्+अशक्यम्+एव। वृत्तिमत्वेनान्यतराधिकरणवृत्तित्वनिश्चयेन => वृत्तिमत्वेन+अन्यतराधिकरणवृत्तित्वनिश्चयेन पक्षस्यापि => पक्षस्य+अपि विरोधस्यावश्यकत्वात्। => विरोधस्य+आवश्यकत्वात्। चासाधाररण्यं => च+असाधाररण्यं नोद्भाव्येत => न+उद्भाव्येत चेष्टापत्तिः, => च+इष्टापत्तिः, ६.तस्मादुभयव्यावृत्तग्रहसामग्रीत्वेन => ६.तस्मात्+उभयव्यावृत्तग्रहसामग्रीत्वेन सत्प्रतिपक्षवदुभयप्रतिबन्धकतया => सत्प्रतिपक्षवत्+उभयप्रतिबन्धकतया विरोध्यनुमितिसामग्र्य इव => विरोध्यनुमितिसामग्र्यः+ इव ७.तत्प्रतिबन्धकत्वाविशेषादिति। => ७.तत्प्रतिबन्धकत्वाविशेषात्+इति। ८.सत्प्रतिपक्षतयैवास्य => ८.सत्प्रतिपक्षतया+एव+अस्य पक्षीयव्यभिचारसंशयान्न => पक्षीयव्यभिचारसंशयात्+न व्याप्तिग्रह इति => व्याप्तिग्रहः+ इति तत्सम्भव इति => तत्सम्भवः+ इति व्यभिचारसंशयोऽपि => व्यभिचारसंशयः+अपि २.व्यावृत्तस्वरूपमुपयव्यावृत्तत्वमेकत्र-क => २.व्यावृत्तस्वरूपम्+उभयव्यावृत्तत्वम्+एकत्र-क ८.सत्प्रतिपक्षरूपतयैव-ख => ८.सत्प्रतिपक्षरूपतया+एव-ख चानुमानमात्रोच्छेदः। => च+अनुमानमात्रोच्छेदः। चैवमेवेति => च+एवम्+इति अत एव => अतः+ एव भवत एवेति => भवतः+ एव+इति एवेति => एव+इति प्रागुपपादितः। => प्राक्+उपपादितः। पक्षीयव्याप्यसंशयो न => पक्षीयव्याप्यसंशयः+ न दोष इति => दोषः+ इति हेतुभेदाभेदस्यैव => हेतुभेदाभेदस्य+इव चैतावता => च+एतावता ४.तद्विशेषत्वमेवोचितमिति => ४.तद्विशेषत्वम्+एव+उचितम्+इति बाधप्रतिरोधयोरप्यै५.क्यापत्तेः। => बाधप्रतिरोधयोः+अपि+एक्यापत्तेः। वस्तुतस्तु => वस्तुतः+तु उभयपक्षधर्मताविषयत्वेनैव => उभयपक्षधर्मताविषयत्वेन+एव स्वरूपासिद्धत्वग्रहेऽपि => स्वरूपासिद्धत्वग्रहे+अपि चैकपक्षधर्मताविषयत्वेनेति => च+एकपक्षधर्मताविषयत्वेन+इति तदन्तर्भावशङ्कापि => तदन्तर्भावशङ्का+अपि नास्ति। => न+अस्ति। तदिदमुक्तं => तत्+इदम्+उक्तं तथेति। => तथा+इति। ४.तद्विशेषत्वमेवेति-ख => ४.तद्विशेषत्वम्+एव+इति-ख यत्तु-ख => यत्+तु-ख यत्तु => यत्+तु परमुखनिरिक्षकतयोपाधिवदुभयव्यावृत्तत्वं => परमुखनिरिक्षकतयोपाधिवत्+उभयव्यावृत्तत्वं दोष इति। => दोषः+ इति। तत्तथैव। => तत्+तथा+एव। साध्यतदभावव्यापकाभावप्रतियोगित्वसहितपक्षधर्मताज्ञानमात्रस्यात्र => साध्यतदभावव्यापकाभावप्रतियोगित्वसहितपक्षधर्मताज्ञानमात्रस्य+अत्र तद्विषयीभूतस्यैव => तद्विषयीभूतस्य+एव तत्त्वस्यैव => तत्त्वस्य+एव अत एव => अतः+ एव १.एकत्रानुकूलतर्कावतारे => १.एकत्र+अनुकूलतर्कावतारे नातिप्रसङ्गः। => न+अतिप्रसङ्गः। प्रतिबन्धकत्वानभ्युपगमादिति => प्रतिबन्धकत्वानभ्युपगमात्+इति शब्दत्वादेर्वृत्तिमत्त्वग्रहे => शब्दत्वादेः+वृत्तिमत्त्वग्रहे साध्यतदभावव्यापकग्रह इति => साध्यतदभावव्यापकग्रहः+ इति व्यापकसम्बन्धो व्यापकत्वम्, => व्यापकसम्बन्धः+ व्यापकत्वम्, हेतोर्वृत्तिमत्त्वं => हेतोः+वृत्तिमत्त्वं न्निष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगी => +निष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगी शब्दत्वाभाव इति => शब्दत्वाभावः+ इति अत एव => अतः+ एव हेतुवृत्तिमत्त्वज्ञानमपि => हेतुवृत्तिमत्त्वज्ञानम्+अपि बाधस्यापि => बाधस्य+अपि व्यापकसम्बन्धज्ञानस्यावश्यकतया => व्यापकसम्बन्धज्ञानस्य+आवश्यकतया ८.तस्माद्यथा => ८.तस्मात्+यथा निश्चितेऽपि => निश्चिते+अपि निश्चय इति => निश्चयः+ इति किंचिदनुपपन्नम्। => किंचित्+अनुपपन्नम्। भिन्नप्रकारकत्वान्न => भिन्नप्रकारकत्वात्+न प्रकृतेऽपि => प्रकृते+अपि चैतदुद्भाव१,नमिष्टमेव। => च+एतत्+उद्भावनम्+इष्टम्+एव। चैवं => च+एवं F.N.१.एवैकत्रानुमाने => F.N.१.एव+एकत्र+अनुमाने ५.शब्दवृत्तिमप्यविग्रहप्रति-क => ५.शब्दवृत्तिम्+अपि+विग्रहप्रति-क ७.ज्ञानस्यामुदयात्-ख => ७.ज्ञानस्य+अनुदयात्-ख ८.तस्माद्यदा-क => ८.तस्मात्+यदा-क १.अनिष्टमेव-क => १.अनिष्टम्+एव-क यच्चोक्तम्------तस्मादुभयव्यावृत्तत्व२.ग्रहस्येत्यादि, => यत्+च+उक्तम्------तस्मात्+उभयव्यावृत्तत्वग्रहस्य+इत्यादि, तदपि => तत्+अपि सपक्षविपक्ष३.व्यावृत्तत्वज्ञानकालेऽपि => सपक्षविपक्षव्यावृत्तत्वज्ञानकाले+अपि व्याप्तिग्रहादनुमित्युत्पत्तेरनुभव४.सिद्धत्वात्। => व्याप्तिग्रहादनुमित्युत्पत्तेः+अनुभवसिद्धत्वात्। अत एव => अतः+ एव सत्प्रतिपक्षतेत्यापास्तम्। => सत्प्रतिपक्षता+इति+अपास्तम्। F.N.२.ग्रहभ्यैवेत्यादि-ख => F.N.२.ग्रहस्य+एव+इत्यादि-ख चोभय१.व्यावृत्तत्वग्रहस्योभयसहचारग्रहमात्रतया => चोभयव्यावृत्तत्वग्रहस्य+उभयसहचारग्रहमात्रतया नोभयव्याप्तिग्रहसामग्रीत्वम्, => न+उभयव्याप्तिग्रहसामग्रीत्वम्, एवैकत्रानुकूलतर्काव३.तारे => एव+एकत्र+अनुकूलतर्कावतारे नासाधारण्यम्। => न+असाधारण्यम्। हीतरसामग्रीसमवहितस्यापि => हि+इतरसामग्रीसमवहितस्य+अपि विरोधिसामग्रीत्वेनानुमितिप्रतिबन्धकत्वं => विरोधिसामग्रीत्वेन+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वं हेत्वाभासत्व३.मभिमतम्। => हेत्वाभासत्वम्+अभिमतम्। सतीतरसामग्रीसमवहितस्योपाधिज्ञानस्य => सति+इतरसामग्रीसमवहितस्य+उपाधिज्ञानस्य तस्यापि => तस्य+अपि ग्राह्याभावानवगाहीति => ग्राह्याभावानवगाही+इति प्रतिबन्धकमिति => प्रतिबन्धकम्+इति तदेतरत्रापि => तत्+इतरत्र+अपि १.तत्त्वमुभयत्रापि => १.तत्त्वम्+उभयत्र+अपि बाधसामग्रीत्वेनाधिकरणोपस्थितेरपि => बाधसामग्रीत्वेनाधिकरणोपस्थितेः+अपि प्रतिबन्धकत्वात्तद्विषयस्यापि => प्रतिबन्धकत्वात्+तद्विषयस्य+अपि हेत्वाभासान्तरता२.पत्तिश्च। => हेत्वाभासान्तरतापत्तिः+च। स्वतो दूषणत्वमिति => स्वतः+ दूषणत्वम्+इति दूषणत्वमिति => दूषणत्वम्+इति तदेतरत्रापि => तत्+इतरत्र+अपि F.N.१.व्यावृत्तत्वस्योभय-ख => F.N.१.व्यावृत्तत्वस्य+उभय-ख १.तत्त्वमुभयत्राप्यस्तीति--ख => १.तत्त्वम्+उभयत्र+अपि+अस्ति+इति--ख २.तापत्तेश्च--क => २.तापत्तेः+च--क प्रतिबन्धकत्वमिति => प्रतिबन्धकत्वम्+इति साध्यतदभावोत्थापकतया---तदुभयसंशायकतेत्यर्थः। => साध्यतदभावोत्थापकतया---तदुभयसंशायकता+इति+अर्थः। तत्परयैवा४.परोऽपि => तत्परया+एव४.परः+अपि ग्रन्थो व्याख्येय => ग्रन्थः+ व्याख्येयः+ व्याख्येय इति। => व्याख्येयः+ इति। तन्न। => तत्+न। प्रागपि => प्राक्+अपि हेतुविषयतयानैकान्तिकसंशयत्वेन => हेतुविषयतया+अनैकान्तिकसंशयत्वेन नाद्यः, => न+आद्यः, पक्षीयव्यभिचारसन्देहत्वेनाप्रतिबन्धकत्वात्। => पक्षीयव्यभिचारसन्देहत्वेन+अप्रतिबन्धकत्वात्। नान्त्यः, => न+अन्त्यः, पक्षीयसंदिग्धानैकान्तिकस्यानुमानमात्रोच्छेदकतयाप्रतिबन्धकत्वात्। => पक्षीयसंदिग्धानैकान्तिकस्य+अनुमानमात्रोच्छेदकतयाप्रतिबन्धकत्वात्। संदिग्धोपाध्याहितव्यभिचारसंदेहवदसाधारणाहितोऽपि => संदिग्धोपाध्याहितव्यभिचारसंदेहवदसाधारणाहितः+अपि स प्रतिबन्धक => सः+ प्रतिबन्धकः+ प्रतिबन्धक एवेति => प्रतिबन्धकः+ एव+इति एवेति => एव+इति तद्वदेव => तद्वत्+एव F.N.४.अपरो ग्रन्थः-क => F.N.४.अपरः+ ग्रन्थः-क नान्त्यः-ख => न+अन्त्यः-ख १.पक्षावृत्तित्वमसाधारणत्वम्। => १.पक्षावृत्तित्वम्+असाधारणत्वम्। तत्सामग्र्यपि => तत्सामग्री+अपि प्रतिबन्धिकेति => प्रतिबन्धिका+इति चोपाधावतिप्रसङ्गः, => च+उपाधौ+अतिप्रसङ्गः, ४.तस्यासामग्रीत्वादिति। => ४.तस्य+असामग्रीत्वात्+इति। तत्तुच्छम्। => तत्+तुच्छम्। किमितरनैरपेक्ष्येण => किम्+इतरनैरपेक्ष्येण नाद्यः, => न+आद्यः, तेषामन्यत्रापि => तेषाम्+अन्यत्र+अपि नान्त्यः, => न+अन्त्यः, उपाधावतिप्रसङ्गात्। => उपाधौ+अतिप्रसङ्गात्। हीतरकारणसमवहितस्याप्युपाधिज्ञानस्य => हि+इतरकारणसमवहितस्य+अपि+उपाधिज्ञानस्य ९.तस्यैतदजनकत्वमेव => ९.तस्य+एतत्+जजनकत्वम्+एव चोपाधिव्युत्पादनर्थकं => च+उपाधिव्युत्पादनर्थकं ३.प्रतिबन्धकम्--तत्सामग्र्यपि-ख => ३.प्रतिबन्धकम्--तत्सामग्री+अपि-ख तदजनकत्वमेव--ख => तदजनकत्वम्+एव--ख चोभयव्यावृत्तत्वे => च+उभयव्यावृत्तत्वे साधारण्यसंशयमपि => साधारण्यसंशयम्+अपि २.तस्यावृत्तित्वेनैव => २.तस्य+अवृत्तित्वेन+एव हेतोर्ज्ञानेन => हेतोः+ज्ञानेन पक्षीयव्यभिचारसंशयस्यैव => पक्षीयव्यभिचारसंशयस्य+एव नानुमितिप्रतिबन्धकत्वम्, => न+अनुमितिप्रतिबन्धकत्वम्, ४.कुतस्तत्सामग्रीत्वेन, => ४.कुतः+तत्सामग्रीत्वेन, ५.तत्पूर्वमपि => ५.तत्पूर्वम्+अपि तस्याप्रयोजकत्वादिति => तस्य+अप्रयोजकत्वात्+इति परार्थानुमानेऽपि => परार्थानुमाने+अपि साध्यतदभावोत्थापकतयैवायं => साध्यतदभावोत्थापकतया+एव+अयं विपक्षव्यावृत्तत्वांशो दोषत्वेन => विपक्षव्यावृत्तत्वांशः+ दोषत्वेन ६.नोद्भाव्य इत्याशयनोक्तं => ६.न+उद्भाव्यः+ इति+आशयेन+उक्तं इत्याशयनोक्तं => इति+आशयेन+उक्तं स्वार्थानुमान इति => स्वार्थानुमाने+ इति ८.न्यूनत्वादेरेवोद्भावनमुचितं => ८.न्यूनत्वादेः+एव+उद्भावनम्+उचितं त्वसाधारणस्येत्यत आह----व्यतिरेकीति। => तु+असाधारणस्य+इत्यतः+ आह----व्यतिरेकी+इति। आह----व्यतिरेकीति। => आह----व्यतिरेकी+इति। साध्याभावप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्तेरेव => साध्याभावप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्तेः+एव तत्साध्याभावोपापकत्वात्दुद्भावनमृचिम्, => तत्साध्याभावोपापकत्वात्+उद्भावनमृचिम्, व्यभिचारज्ञापनायोपाधिरिव => व्यभिचारज्ञापनाय+उपाधिः+इव साध्याभावो इत्यपापकवादित्यर्थः। => साध्याभावः+ इति+अपापकवादित्यर्थः। इत्यपापकवादित्यर्थः। => इति+अपापकवादित्यर्थः। व्यर्थत्वादिति। => व्यर्थत्वात्+इति। साध्यभावो पादनेऽनङ्गत्यापवादित्यर्थः। => साध्यभावः+ पादनेऽनङ्गत्यापवादित्यर्थः। २.तद्यावृत्तत्वेनेव-ख => २.तद्यावृत्तत्वेन+एव-ख ५.एतत्पूर्वमपि => ५.एतत्पूर्वम्+अपि सत्त्वेनैतस्याप्र-ख => सत्त्वेन+एतस्य+अप्र-ख ६.नोद्भाव्यते-ख => ६.न+उद्भाव्यते-ख ७.असाधारणेनान्वयि-ख => ७.असाधारणेन+अन्वयि-ख तद्व्याप्तज्ञानायैव => तद्व्याप्तज्ञानाय+एव सर्वसपक्षव्यावृत्तस्योद्भावनमिति => सर्वसपक्षव्यावृत्तस्य+उद्भावनम्+इति साध्येति। => साध्ये+इति। वस्तुगतिमुक्त्वा => वस्तुगतिम्+उक्त्वा कथकसम्प्रदायानुरोधादाह----यद्वेति। => कथकसम्प्रदायानुरोधात्+आह----यत्+वा+इति। त्विति। => तु+इति। सर्वसपक्षव्यावृत्तेऽपि => सर्वसपक्षव्यावृत्ते+अपि तदधीनसान्यतदभावप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्ति४.द्वयाग्रहस्तदातिव्याप्तिः। => तदधीनसान्यतदभावप्रतियोगिकव्यतिरेकव्याप्तिद्वयाग्रहः+तदतिव्याप्तिः। व्याप्तेरज्ञानादज्ञानरूपासिद्धिमात्रयोगितया => व्याप्तेः+अज्ञानात्+ज्ञानरूपासिद्धिमात्रयोगितया ज्ञायमानत्व५.मसाधारणलक्षणमित्यत्र => ज्ञायमानत्वम्+असाधारणलक्षणम्+इत्यत्र सत्प्रतिपक्ष इव => सत्प्रतिपक्षः+ इव साध्याभावानुमितिसामग्री१.प्रतिबन्धकत्वादित्येवमेवेति => साध्याभावानुमितिसामग्रीप्रतिबन्धकत्वात्+इति+एवम्+एव+इति तत्रापि => तत्र+अपि वैयर्थ्यशङ्केति => वैयर्थ्यशङ्का+इति यथेति। => यथा+इति। असाधकतानुमान इति => असाधकतानुमाने+ इति २.विरुद्धमपीति। => २.विरुद्धम्+अपि+इति। अत्रानैकान्तिकसामान्यलक्षणायोगः => अत्र+अनैकान्तिकसामान्यलक्षणायोगः पूर्ववदेव => पूर्ववत्+एव समाधेय इति => समाधेयः+ इति F.N.२.व्यावृत्तत्वेऽपि-क => F.N.२.व्यावृत्तत्वे+अपि-क २.विरुद्धमिति-ख => २.विरुद्धम्+इति-ख