Book Name : तत्वचिन्तामणि प्रकाशः Author : Shri. Gangea Editor : Mahamahopadhyaya Professor N.S. Ramanuja Tatacharya Published by : Professor S.B. Raghunathacharya, VC, RSVP, Tirupati Year of Publishing : 1999 Project Name : Development of Tagged Corpora for Sanskrit (DTCS) CIIL Project Center : DEPARTMENT OF SANSKRIT STUDIES, SCHOOL OF HUMANITIES, UNIVERSITY OF HYDERABAD Typed by : एम्. वी. ए. एस. बालाजी Proofcheck by : एम्. वी. ए. एस. बालाजी Sandhi Splitted by : शिवानन्द शुक्ल Sandhichecked by : शिवानन्द शुक्ल Sandhi Matched by : शिवानन्द शुक्ल संग्राह्यन्न => संग्राह्यत्वात्+न दोषः१.इत्यनुशयेनाह---संयोगादिति। => दोषः१.इति+अनुशयेन+आह---संयोगाद्+इति। एवेति। => एव+इति। अन्योन्याभावस्याव्याप्यवृत्तित्वादुक्तावतिव्याप्तेरेवेत्यर्थः। => अन्योन्याभावस्य+अव्याप्यवृत्तित्वात्+उक्तौ+अतिव्याप्तेः+एव+इति+अर्थः। यद्वानुपसंहार्ये => यत्+वा+अनुपसंहार्ये अतिव्याप्तेरेवेत्यर्थः। => अतिव्याप्तेः+एव+इति+अर्थः। F.N.१.इत्याशयेनह--ख => F.N.१.इति+आशयेन+आह--ख एवाग्रे => एव+अग्रे लक्षणमाह---नापीति। => लक्षणम्+आह---न+अपि+इति। निश्चित-साध्यवद्वृत्तित्वे => निश्चित-साध्यवत्+वृत्तित्वे साध्यवदन्यवृत्तित्वमित्यर्थः। => साध्यवत्+अन्यवृत्तित्वम्+इति+अर्थः। निश्चितसाध्यवदन्यवृत्तित्वम्। => निश्चितसाध्यवत्+अन्यवृत्तित्वम्। धूमादावतिव्याप्त्यापत्तेरिति। => धूमादौ+अतिव्याप्त्यापत्तेः+इति। एवेति। => एव+इति। साध्यवदन्यस्मिन् => साध्यवत्+अन्यस्मिन् हेतुरित्येवोद्भाव्यत इत्यर्थः। => हेतुः+इति+एव+उद्भाव्यते+ इति+अर्थः। इत्यर्थः। => इति+अर्थः। नापीति। => न+अपि+इति। विपक्षत्वमन्योन्याभावगर्भम्, => विपक्षत्वम्+अन्योन्याभावगर्भम्, अग्रेऽत्यन्ताभावगर्भमुक्तमिति => अग्रे+अत्यन्ताभावगर्भम्+उक्तम्+इति निश्चयाघटितमिति => निश्चयाघटितम्+इति व्यर्थविशेषणतेति। => व्यर्थविशेषणता+इति। नेत्यर्थः। => न+इति+अर्थः। विरुद्धस्येति। => विरुद्धस्य+इति। सतीत्यादिरूपस्येत्यर्थः। => सति+इति+अदिरूपस्य+इति+अर्थः। विरुद्धस्येति--क => विरुद्धस्य+इति--क सर्वेति। => सर्वे+इति। यत्किंचित्साध्यवदन्यवृत्तित्वं => यत्किंचित्+साध्यवत्+अन्यवृत्तित्वं धूमादावपीत्यत उक्तम्---सर्वेति। => धूमादौ+अपि+इत्यतः+ उक्तम्---सर्वे+इति। उक्तम्---सर्वेति। => उक्तम्---सर्वे+इति। साध्यवद्विशेषणम्, => साध्यवत्+विशेषणम्, तद्वतोऽप्रसिद्धेः => तद्वतः+अप्रसिद्धेः १.सामान्यान्योभन्याभावाविवक्षायामिदम्। => १.सामान्यान्योन्याभावौ+अविवक्षायाम्+इदम्। व्यर्थविशेषणत्वमेव => व्यर्थविशेषणत्वम्+एव F.N.१.सामान्याभावस्याविवक्षायाम्--ख => F.N.१.सामान्याभावस्य+अविवक्षायाम्--ख एकव्यक्तिकेति। => एकव्यक्तिकः+इति। एकव्यक्तिराश्रयरूपा => एकव्यक्तिः+आश्रयरूपा तदेकव्यक्तिकं => तत्+एकव्यक्तिकं चानेकवाचिसर्वपदार्थासम्भवस्तत्रेति => च+अनेकवाचिसर्वपदार्थासम्भवः+तत्र+इति विपक्षवृत्तित्वमिति। => विपक्षवृत्तित्वम्+इति। नाद्यः, => न+आद्यः, असाधारणवदनित्यदोषतापत्तेः। => असाधारणवत्+अनित्यदोषतापत्तेः। सन्दिग्धानैतज्ज्ञानत्वेन => सन्दिग्धान्+एतज्ज्ञानत्वेन पक्षीयव्यभिचार१.संदेहस्यापि => पक्षीयव्यभिचारसंदेहस्य+अपि सत्त्वेनानुमितिमात्रोच्छेदापत्तेः.२। => सत्त्वेन+अनुमितिमात्रोच्छेदापत्तेः.२। प्रतिबन्धकत्वमिति => प्रतिबन्धकत्वम्+इति असाधारणस्यापि => असाधारणस्य+अपि श्यामो मित्रातनयत्वादित्यत्र => श्यामः+ मित्रातनयत्वात्+इति+अत्र मित्रातनयत्वादित्यत्र => मित्रातनयत्वात्+इति+अत्र पक्ष एव => पक्षः+ एव व्यभिचारसन्देहस्तत्र => व्यभिचारसन्देहः+तत्र प्रतिबन्धको न => प्रतिबन्धकः+ न चैवमेवेति => च+एवम्+एव+इति ४.तत्रोपाधिसन्देहानुद्भावनप्रसङ्गात् => ४.तत्र+इपाधिसन्देहानुद्भावनप्रसङ्गात् अप्रसिद्धान्तापाताच्च। => अप्रसिद्धान्तापातात्+च। कार्यत्वादित्यादावप्रयोजकत्वाहितसाध्याभावांशसंशयीभूतपक्षीयव्यभिचारसन्देहप्रतिबन्धकत्वस्य => कार्यत्वात्+इत्यादौ+अप्रयोजकत्वाहितसाध्याभावांशसंशयीभूतपक्षीयव्यभिचारसन्देहप्रतिबन्धकत्वस्य सर्वसिद्धत्वाच्च। => सर्वसिद्धत्वात्+च। F.N.१.संशयस्यापि-ख => F.N.१.संशयस्य+अपि-ख अयमेतत्कपिसंयोगी => अयम्+एतत्कपिसंयोगी एतत्त्वादित्यादौ => एतत्त्वात्+इत्यादौ सद्धेतावतिव्याप्तिः। => सद्धेतौ+अतिव्याप्तिः। १.साध्याधिकरणभिन्नाधिकरणवृत्तिसाध्याभावसामानाधिकरण्यमिति => १.साध्याधिकरणभिन्नाधिकरणवृत्तिसाध्याभावसामानाधिकरण्यम्+इति साध्याधिकरणभिन्नाधिकरणवृत्तित्वज्ञानमेव => साध्याधिकरणभिन्नाधिकरणवृत्तित्वज्ञानम्+एव प्रतिबन्धकमस्तु, => प्रतिबन्धकम्+अस्तु, साध्यवदन्यवृत्तित्वज्ञानस्यावश्यं => साध्यवत्+अन्यवृत्तित्वज्ञानस्य+अवश्यं अत्रानन्तर्भूतत्वादाधिक्यम्। => अत्र+अनन्तर्भूतत्वात्+आधिक्यम्। साध्यवन्निष्ठहेतुसामानाधिकरणान्योन्याभावप्रतियोगित्वज्ञानादेश्च => साध्यवन्निष्ठहेतुसामानाधिकरणान्योन्याभावप्रतियोगित्वज्ञानादेः+च प्रतिबन्धकत्वादाधिक्यम्। => प्रतिबन्धकत्वात्+आधिक्यम्। ३.हेतुनिष्ठसाध्यसम्बन्ध-सामानाधिकरण्य-अन्योन्याभावप्रतियोगित्वज्ञानादेश्च-क => ३.हेतुनिष्ठसाध्यसम्बन्ध-सामानाधिकरण्य-अन्योन्याभावप्रतियोगित्वज्ञानादेः+च-क मैवम्। => मा+एवम्। साध्याभाववत्त्वमेव, => साध्याभाववत्त्वम्+एव, अतो नानित्यदोषता। => अतः+ न+अनित्यदोषता। नानित्यदोषता। => न+अनित्यदोषता। १.तद्वृत्तित्वनिश्चयश्च => १.तद्वृत्तित्वनिश्चयः+च यन्निश्चीयमानमनुमितिप्रतिबन्धकं => यत्+निश्चीयमानम्+अनुमितिप्रतिबन्धकं भवत्येव => भवति+एव तस्यैव => तस्य+एव घटपटाद्यनित्यव्योमादिनित्य-व्यावृत्तत्वनिश्चयपर्यवसन्न एव => घटपटाद्यनित्यव्योमादिनित्य-व्यावृत्तत्वनिश्चयपर्यवसन्नः+ एव साध्यपर्यवसन्न एव => साध्यपर्यवसन्नः+ एव घटादिव्योमादिव्यावृत्तत्वनिश्चयो विद्यमानोऽप्यकिंचित्कर => घटादिव्योमादिव्यावृत्तत्वनिश्चयः+ विद्यमानः+अपि+अकिंचित्करः+ विद्यमानोऽप्यकिंचित्कर एव। => विद्यमानः+अपि+अकिंचित्करः+ एव। पक्षस्यापि => पक्षस्य+अपि नास्तीति => न+अस्ति+इति प्रतिबन्धकत्वमिति => प्रतिबन्धकत्वम्+इति तस्यानित्यदोषता। => तस्य+अनित्यदोषता। व्यभिचारज्ञानत्वेनैव। => व्यभिचारज्ञानत्वेन+एव। चानुमितिमात्रोच्छेदः, => च+अनुमितिमात्रोच्छेदः, F.N.१.तद्वृत्तिनिश्चयश्च-क => F.N.१.तद्वृत्तिनिश्चयः+च-क ४.तन्निश्चयस्तत्र => ४.तन्निश्चयः+तत्र नास्तीति--ख => न+अस्ति+इति--ख उपाधिसन्देहाद्यनाहितो यो => उपाधिसन्देहादि+अनाहितः+ यः+ यो व्यभिचारसंशयः => यः+ व्यभिचारसंशयः १.वस्तुतस्तु => १.वस्तुतः+तु व्यभिचारसंशयतन्निश्चययोरेकं => व्यभिचारसंशयतन्निश्चययोः+एकं तत्संशयो व्यभिचारसंशयत्वेन => तत्संशयः+ व्यभिचारसंशयत्वेन एतन्निश्चयश्च => एतन्निश्चयः+च रूपेणान्यत्रेवात्रापि => रूपेण+अन्यत्र+एव+अत्र+अपि चान्यत्राप्रतिबन्धकत्वात्। => च+अन्यत्र+अप्रतिबन्धकत्वात्। ३.तादृशस्यापि => ३.तादृशस्य+अपि ४.संशयत्वेनैव => ४.संशयत्वेन+एव F.N.१.स्तुतो व्यभिचारनिश्चयतत्संशययोः-ख => F.N.१.स्तुतः+ व्यभिचारनिश्चयतत्संशययोः-ख २.तन्निश्चयस्याव्यभिचाररूपग्राह्याभावनिश्चयत्वेनैव => २.तन्निश्चयस्य+अव्यभिचाररूपग्राह्याभावनिश्चयत्वेन+एव तेनैव => तेन+एव रूपेणान्यत्रवात्रापि => रूपेण+अन्यत्र+इव+अत्र+अपि तथाप्यतिप्रसङ्ग इति => तथापि+अतिप्रसङ्गः+ इति प्रतिबन्धकाननुगम.१स्यादोषत्वेन => प्रतिबन्धकाननुगमस्य+अदोषत्वेन तत्तत्संदेहत्वेनैव => तत्तत्संदेहत्वेन+एव उपाधिसंदेहाद्यनाहितसाध्यव्यभिचारसंशयातिरिक्तव्यभिचारसंशयत्वेनैवेति => उपाधिसंदेहादि+अनाहितसाध्यव्यभिचारसंशयातिरिक्तव्यभिचारसंशयत्वेन+एव+इति किंचिदनुपपन्नम्। => किंचित्+अनुपपन्नम्। अत एव => अतः+ एव व्यभिचारसंशयत्वेनैव => व्यभिचारसंशयत्वेन+एव तदुद्भावनमपीति। => तत्+उद्भावनम्+अपि+इति। देयमेव। => देयम्+एव। ४.गुरुविषयस्यापि => ४.गुरुविषयस्य+अपि साध्यवदन्य५.वृत्तित्वादिज्ञानानामपि => साध्यवदन्यवृत्तित्वादिज्ञानानाम्+अपि प्रतिबन्धकत्वादाधिक्यम्। => प्रतिबन्धकत्वात्+आधिक्यम्। अन्योन्याभावगर्भव्यभिचारज्ञानस्याप्रतिबन्धकत्वात्। => अन्योन्याभावगर्भव्यभिचारज्ञानस्य+अप्रतिबन्धकत्वात्। तद्गर्भव्यभिचारज्ञानस्यैव => तद्गर्भव्यभिचारज्ञानस्य+एव ४.गुरुविषयकस्यापि-ख => ४.गुरुविषयकस्य+अपि-ख सर्वेषामेकीकृत्य => सर्वेषाम्+एकीकृत्य साध्यसम्बन्धस्यापि => साध्यसम्बन्धस्य+अपि २.तत्सम्बन्धाभावसामानाधिकरण्यस्यावश्यं => २.तत्सम्बन्धाभावसामानाधिकरण्यस्य+अवश्यं विरोधितयत्संग्रहार्थमुक्तोपाधेरवश्यमनुसरणीयत्वात्। => विरोधितयत्संग्रहार्थम्+उक्तोपाधेः+अवश्यम्+अनुसरणीयत्वात्। विरुद्धस्यापि => विरुद्धस्य+अपि उक्तोपाधिसत्त्वमेव => उक्तोपाधिसत्त्वम्+एव सपक्षगामित्व५.सहकृततदुपाधिसत्त्वमेव => सपक्षगामित्वसहकृततदुपाधिसत्त्वम्+एव तदिति => तत्+इति सर्वमवदातम्। => सर्वम्+अवदातम्। तत्त्वज्ञान इति। => तत्त्वज्ञानः+ इति। ६.ज्ञानदशायामपि => ६.ज्ञानदशायाम्+अपि साधारणत्वमस्येव, => साधारणत्वम्+अस्य+एव, तन्नोद्भाव्यते, => तत्+न+उद्भाव्यते, विरुद्धत्वमेवेति => विरुद्धत्वम्+एव+इति ५.सहकृतैतदुपाधिमत्वमेव-ख => ५.सहकृतैतदुपाधिमत्वम्+एव-ख प्रागेव => प्राक्+एव दर्शितमिति => दर्शितम्+इति सामान्यलक्षणेनासंग्रहो न => सामान्यलक्षणेन+असंग्रहः+ न दूषणोपाधिमात्रस्यैव => दूषणोपाधिमात्रस्य+एव दोषशङ्कापि => दोषशङ्का+अपि नास्ति।। => न+अस्ति।।