Book Name 		: नव्यन्यायवादग्रन्थाः
Author			: श्री रघुदेवभट्टाचार्य
Editor			: श्री श्वेता प्रजापती 
Publisher			: दिल्ली संस्कृत अकादमी
Year of Publishing	: 2008
Project Name		: Development of Tagged Corpora for Sanskrit (DTCS) CIIL Project
Center			: DEPARTMENT OF SANSKRIT STUDIES, SCHOOL OF HUMANITIES, UNIVERSITY OF HYDERABAD
Typed by			: कृष्णमोहन्
Proofcheck by		: श्रीमहालक्ष्मी
Sandhi Split by		: श्रीमहालक्ष्मी

सामग्रीवादः 
श्रीनृसिंहाय नमः ।
समाने विषये एकदा लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीसत्वे+अनु मितिसामग्रीसत्वे च लौकिकप्रत्यक्षम्+एव+उत्पद्यते । तदनन्तरम्+ साक्षात्करोमि+इति+अनुव्यवसायस्य+अनु भवसिद्धत्वात्+इति । 
तदनुत्पादनिर्वाहार्थम्+ समाने विषये+अनुमितिम्+ प्रति लौकिकप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबंधकत्वम्+ कल्पनीयम् । अथ+अनुमितिलौकिक प्रत्यक्षसामग्र्योः केन रूपेण प्रतिबध्यप्रतिबंधकभावः । 
न तावत्+अनुमितित्वेन प्रतिबध्यतालौकिक प्रत्यक्षसामग्रीत्वेन प्रतिबंधकताभिन्नविषये+अनु मितिसामग्रीलौकिकप्रत्यक्षसामग्र्योः सत्वे+अनुमितेः+एव+उत्पत्त्या तत्र व्यभिचारात् । 
न च समानविषयक+अनुमितित्व समानविषयकलौकिकप्रत्यक्ष सामग्रीत्वाभ्याम्+ प्रतिबध्यप्रतिबंधकभावः कल्पनीय इति वाच्यम् । समानविषयकत्वस्य निर्वक्तुम्+अशक्यत्वादिचेत्+न । विशिष्यविशिष्यैव पर्वत+उद्देश्यकवह्निविधेयकसंयोसंसर्गक+अनुमिम्+ प्रति पर्वतविशेष्यकवह्निप्रकारक संयोगसंसर्गकलौकिकप्रत्यक्षसामग्रीत्वादिना प्रतिबध्यप्रतिबंधकभावः कल्पनीयः । 
अत्र पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीकाले वह्निमान्+पर्वतः+ घटवान्+इति+एतादृश+अनुमिति+उत्पात व्यभिचारवारणाय प्रतिबध्यताबच्छेककोटौ प्रकारकत्वम्+ विहाय विधेयकत्वस्य निवेशः । 
न च पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीत्वस्य पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्ष+उत्पादक कारणसमूहत्वात्मकतया तादृशचाक्षुषादिहेतु समुदायात्मकतया वा तेन रूपेण प्रतिबंधकत्वकल्पने पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकचाक्षुषसामग्रीसत्वे पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+आपत्तिः । 
तदानीमतीत+अनागतचक्षुः संयोगादि+असत्वेन त्वक्संयोगादेः+अपि+असत्त्वेन च तादृशप्रत्यक्ष+उत्पादक कारणसमूहस्य तत्र+असत्त्वात्+इति वाच्यम् । स्वाश्रयसंयुक्तवृत्तित्वसंबन्धेन पर्वतवृत्तिचक्षुःसंयोग विशिष्टवह्निवृत्तिचक्षुःसंयोगादेः+एव प्रकृते पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीपदार्थत्वात् । 
ननु तथाविध+अनुमितिम्+ प्रति तेन संबन्धेन पर्वतचक्षुः संयोगविशिष्टवह्निचक्षुःसंयोगत्वादिना प्रतिबन्धकत्वे यदा पर्वते वह्निसंयोगानवच्छेदकावयवावच्छेदेन चक्षुःसंयोगः वह्नौ वा पर्वतसंयोगानवच्छेदकावयवावच्छेदेन चक्षुःसंयोगः+तदा पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+अनुत्पादापत्तिः । न च+इष्टापत्तिः । 
तदा पर्वतवन्हिसंगोगे स्वावच्छेदकावच्छेद्यत्वसंबन्धेन चक्षुःसंयोगासत्वात् तस्य प्रत्यक्षानुदयेन पर्वतवह्निसंयोगविषयकपर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमितेः+अति रिक्तविषयकत्वेन भिन्नविषयकत्वात् भिन्ने विषये+अनुमितिसामग्र्याबलत्वात्+तदा अनुमितेः+एव+उत्पत्या तदनुत्पादे इष्टापत्तेः+अशक्यत्वात्+इति मा+एवम् । 
स्वावच्छेदकावच्छिन्न संयोगाभिन्नवह्निवृत्तिपर्वत संयोगावच्छेदकावच्छिन्नत्वसंबन्धेन पर्वत चक्षुः संयोगविशिष्टवह्निचक्षुः संयोगत्वादिन+एव प्रतिबंधकत्वम्+ तथाविध+अनुमितिम्+ प्रति कल्पनीयम्+इति न+उक्त+अनुपपत्तिः । 
स्वावच्छेदक+अवच्छिन्न संयोगविह्निवृत्तिपर्वतसंयोगभेदेन तेन संबन्धेन वह्निचक्षुःसंयोगे पर्वतचक्षुःसंयोगवैशिष्ट्य+अभावात् । न च तथापि यत्र+एकपुरुषस्य पर्वते चक्षुःसंयोगः पुरूष+अन्तरस्य वह्नौ चक्षुःसंयोगः+ वह्निव्याप्य धूमवान् पर्वत इति परामर्शादिघटित+अनुमिति सामग्री च तदा पुरूष+अन्तरस्य वह्नौ चक्षुःसंयोगः+ वह्निव्याप्य धूमवान् पर्वत इति परामर्शादिघटित+अनुमिति सामग्री च तदा पुरूष+अन्तरस्य पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+अनुत्पाद+आपत्तिः । 
तदा+उपदर्शित संबन्धेन+अन्य पुरूषीय पर्वतचक्षुः संयोगविशिष्टवाह्निचक्षुः संयोगसत्वात्+इति वाच्यम् । स्वाश्रयवृत्तित्वरूप स्वसामानाधिकरण्योपदर्शित परंपरासंबन्ध+उभयसंबन्धेन पर्वतचक्षुःसंयोगवैशिष्ट्यम्+ वह्निचक्षुःसंयोगे निवेशनीयम् । 
सामानाधिकरण्यघटकीभूत स्वाश्रयत्वम्+ स्वाश्रयीभूतचक्षुःसंयुक्तमनः प्रतियोगिकविजातीयसंयोगसंबन्धेन ग्राह्यम् । एवम्+ तत् घटिकीभूतवृत्तित्वम्+अपि स्वाश्रयीभूतचक्षुःसंयुक्तमनःप्रतीयोगिकविजातीयसंयोगसंबन्धेन न ग्राह्यम् । उपदर्शितस्थले एतादृशसामानाधिकरण्यसंबन्धेन न ग्राहम् । 
उपदर्शितस्थले एतादृशसामानाधिकरण्यसंबन्धेन पुरूषान्तरीयवह्नि पर्वते चक्षुःसंयोगे+अन्यपुरूषीय पर्वतचक्षुःसंयोग वैशिष्ट्यविरहात्+न+उक्त+अनुपपत्तिः । अत्र प्रतिबध्यतावच्छेदकः संबन्धः समवायः प्रतिबन्धकतावच्छेदकसंबन्धः+च स्वाश्रयीभूतचक्षुःसंयुक्तमनः प्रतियोगिकविजातीयसंयोगः । न च प्रतिबध्यतावच्छेदकसंबन्धः+ विधेयता । प्रतिबंधकतावच्छेदक संबन्धःसमवाय इति वाच्यम् । तथा सति एकपुरूषस्य तथाविधलौकिकप्रत्यक्षसामग्रीसत्वे पुरूष+अन्तरस्य+अनुमिति सामग्रीसत्वे पुरूष+अन्तरस्य तथाविध+अनुमिति+उत्पाद निर्वाहार्थम्+ तत्पुरूषीयत्वम्+ निवेश्य कार्यकारणभावकल्पने महागौरवप्रसङ्गात् । वस्तुतस्तु प्रकृते प्रतिबध्यतावच्छेदकसंबन्धः समवायः । प्रतिबंधकतावच्छेदकसंबन्धः+अपि समवायः । 
न च पर्वतचक्षुःसंयोगविशिष्ट वह्निचक्षुःसंयोगात्+एव पर्वतः+ वह्निमान्+इति । लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीतया 
तस्याः समवाय संबन्धेन+आत्मनि+असत्वात् । 
तादृशसामग्रीकाले+अपि आत्मनि समवायसंबन्धेन पर्वतः+वह्निमान्+इति+अनुमिति+आपत्तिः+इति वाच्यम्। 
पर्वत चक्षुःसंयोगादिविशिष्ट+आत्ममनः संयोगस्य+एव प्रकृते पर्वतः+ वह्निमान्+इतिलौकिक प्रत्यक्षसामग्रीपदार्थत्वात् । पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीकाले तथाविधसामग्र्याः समवायसंबधेन+आत्मनि सत्वात्+न तदानीम्+अनुमिति+आपत्तिः । 
न च+आत्ममनः संयोगस्य लौकिकप्रत्यक्षाहेतुत्वेन कथम्+ तथाविधवह्निचक्षुः संयोगविशिष्ट+आत्मनः संयोगादेः प्रत्यक्षसामग्रीत्वम्+इति वाच्यम् । सामान्यतः+ जन्यज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति आत्ममनःसंयोगसमवायः+ कारणतया आत्मनः संयोगस्य+अपि लोकिकप्रत्यक्षसामग्रीत्वम्+ निराबाधम्+एव । 
अथ पर्वतः+ वह्निमान्+इति लोकिकसमग्रीसत्वे घटादि+अनु मिति सामग्रीसत्वे पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति सामग्रीसत्वे पर्वतः+ 
वह्निमान्+इति+अनुमिति+उपपत्तिः । न च+इष्टापत्तिः । 
भिन्नविषये+अनुमिति सामग्र्याबलवत्वात्+तदा प्रत्यक्ष+अनुपपत्यावह्निघट+उभय विषयकसमूहालंबन+अनुमिति+उत्पतौ बाधक+अभावेन इष्टपत्तेः+अशक्यत्वात् । 
न च पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमितिम्+ प्रति भिन्नविषयक+अनुमितिसामग्र्या+अभाव विशिष्टपर्वतः+ वहिमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम्+इति न+उक्त+अनुपपत्तिः+इति वाच्यम् । 
भिन्नविषये अनुमितिसामग्र्याः प्रबलात्वात्+वह्नि+आदि प्रत्यक्षम्+ प्रति घट+अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+आवश्यकम् । 
एवम्+ सति घटादिलौकिक प्रत्यक्षसामग्रीकालीनघट+अनु मितिसामग्रीकाले वह्निप्रत्यक्षसामग्रीकाले वह्निप्रत्यक्षनिर्बाधमविषयक+अनु मितिसामग्रीप्रतिबन्धकतायाम्+अपि तत्+समानविषयक लौकिकप्रत्यक्षसामग्र्या उत्तेजकत्वम्+आवश्यकम् । 
तथा च यदा घटलौकिकप्रत्यक्ष सामग्रीतत्+अनुमिति सामग्रीवह्निलौकिकप्रत्यक्षसामग्री तत्+अनुमितिसामग्री च तदाभिन्नविषयक+अनुमिति सामग्र्या+अभावविशिष्ट वह्निलौकिकप्रत्यक्षसामग्र्यभावसत्त्वात् पर्वतः+ वहिमान्+इति+अनुमिति+आपत्तिः । 
समानविषयकलौकिक प्रत्यक्षसामग्र्यभाव विशिष्टघट+अनुमिति सामग्र्यभावसत्त्वात् पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्ष+उपपत्तिः+च । न च+इष्टापत्तिः+इति वाच्यम् । एकदास्वीकारज्ञानद्वययोगपद्य प्रंसगात् । न च पर्वतः+ वहिमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसमाग्री प्रतिबंधकतायाम्+ समानविषयकलौकिक प्रत्यक्षसामग्र्यभावविशिष्टभिन्न विषयक+अनुमितिसामग्र्या उत्तेजकत्वम्+ स्वीकरणीय इति वाच्यम् । समानविषयकप्रत्यक्षसामग्र्याम्+अपि भिन्नविषयक+अनुमिति सामग्र्यभावस्व निवेशनीयत्वात्+इति चेत् । 
मा+एवम्+ सामग्रीचतुष्टुय संवलनदशायाम्+ ज्ञानयौगपद्यापत्तिभयेन पर्वतः+ वह्निमान्+इति लोकिकप्रत्यक्षसामग्री प्रतिबंन्धकतावच्छेदककोटौ भिन्नविषयक+अनुमितिसामग्र्याः समानविषयकप्रत्यक्ष सामग्र्यभावविशिष्टाया एव+अभावः+ निवेश्यते । 
ननु समानविषयक प्रत्यक्षसामग्र्या भिन्नविषयक+अनु मिति सामग्र्यभाव स्वनिवेशः । प्रयोजनाभावात्+तथा च तत्र+एव विश्रामात्+नवस्य+अप्रसंगलेश+अपि । वस्तुतस्तु पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्री कालीनघट+अनुमितिसामग्रीकाले वह्नि+अनुमितिसामग्रीकाले 
अनुमिति+अनभ्युपगम्+एव वह्नि+अनुमितिम्+ 
प्रतिभिन्नविषयक+अनुमिति सामग्रीम्+अनुत्तेजकीकृत्य वह्नि लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीत्वेन+एव प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्प्यते । न च तदावनुमिति+उत्पत्तौ बाधकाभाव इति वाच्यम् । 
तथाविधलौकिकप्रत्यक्षसामग्र्या एव बाधकत्वात्+इति तु  ज्ञायः । वयादिविषयकलौकिक प्रत्यक्षसामग्रीकाले वयनुमित्यासत्वे वयनुमिति+उत्पत्त्या तत्र व्यभिचारवारणाय वह्निलौकिकप्रत्यक्षसामग्री प्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ अनुमित्या उत्तेजकत्वम्+ स्वीकत्तव्यम् । ननु तथापि पर्वतः+ उद्देश्यकवह्निविधेयक+अनुमिम्+ प्रति अनुमित्या विरहविशिष्टपर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीत्वेन प्रतिवन्धकत्त्वे पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षसामग्रीसत्वे घटानुमित्या सत्वे पर्वतः+ वह्निमान्+इति अनुमिति+आपत्तिः । 
न च पर्वतः+ उद्देश्यक वह्निविधेयक+अनुमि+इच्छासत्वे न+अनुमित्या या उत्तेजकत्वम्+ स्वीकर्त्तव्य इति वाच्यम् । घट+अनुमित्साया+अपि पर्वत+उद्देश्यकम्+ वह्निघट+उभय 
विषयकसमूहालंबनसक+अनु मितिविषयकत्वेन पर्वत+उद्देश्यकवह्निविधेयक+अनु मितिविषयकतया वह्निलौकिकप्रत्यक्षसामग्रीकाले घट+अनुमित्यास्तवे पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+आपत्तेः+दुर्वात्वात्+इति चेत्+न । 
पर्वतत्वावच्छिन्न+उद्देश्यकत्व प्रकारतानिरूपितवह्नि विधेयकत्वप्रकारताभिन्नाया किंचित्+विधेयकत्व प्रकारत्वानिरूपिता 
अनुमितिनिविशेष्यता+औद्दानद्दात्वेन+अनुमित्साया उत्तेजकत्वात्+न दोषः । 
ननु घटप्रकारक+अनुमितिः+जायतामितीद्धासत्वेवह्नि प्रत्यक्षसामग्रीसत्वे वयनुमिति+आपत्तिः तादृश+इच्छाया उक्तधर्माक्रान्तत्वेन तदवच्छिन्नाभावविशिष्ट वह्निलौकिकप्रत्यक्षसामग्र्याभास्य तत्र सत्वात्+इति चेत्+न । 
पर्वतविशेष्यकत्वप्रकारतानिरूपित वह्निप्रकारत्वप्रकारताभिन्न किञ्चित्+प्रकारकत्वानिरूपितत्व प्रकारकत्वम्+अपि इच्छाया+अनुमितिनिष्ठ विशेष्यतादेयाम्+ । तथा च पर्वत+उद्देश्यक वह्निविधेयक+अनुमिम्+ प्रति पर्वतत्वावच्छिन्न+उद्देश्यकत्व प्रकारतानिरूपितत्व वह्निविधेयकत्वप्रकारताभिन्न किञ्चित्+विधेयकत्व प्रकारत्वानिरूपिता सती या पर्वतविशेष्यकत्वप्रकारता निरूपित वह्निप्रकारकत्व प्रकारताभिन्नकिञ्चित्+ प्रकारत्वानिरूपिता अनुमितिनिष्टविशेष्यता भावविशिष्टवह्निलौकिक प्रकत्यक्षसामग्रीत्वेन प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् । 
एवम्+ यदि क्वचित्+उक्त धर्माक्रान्त+इच्छा सत्वे+अनुमितिः+अनुभवसिद्धा तत्+संग्रहाय इच्छाया+अनुमितिनिष्ठविशेशष्यतायाम्+ विशेषणान्तरम्+ विचिंत्य सुधीभिः+देयम् न च तथापि ज्ञानम्+ ज्ञायताम+इति+इच्छा सत्वे प्रत्यक्षसामग्री सत्वे अनुमितिसामग्रीतः+ अनुमिति+आपत्तिः+दुर्वार+एव+इति वाच्यम् । 
अनुमितिनिष्ठविशेश्यतायाम्+ प्रत्यक्षावृत्तिधर्मप्रकारता निरूपितत्वम्+अपि निवेशनीयम् । 
तथा च ताद्दश+इच्छीय ज्ञाननिष्ठविशेश्यतायाम्+ प्रत्यक्षावृत्तिधर्मप्रकारता निरूपितत्व+अभावात्+न तत्+संग्रहः । यत्तु उपदर्शितस्थले ज्ञानम्+ जायताम्+इति+इच्छाबलात् अनुमिति+आपत्तिवारणाय+इच्छाया+अनुमितिनिष्ठविशेष्यतायाम्+ अनुमितिमात्रवृत्ति धर्मप्रकारतानिरूपितत्वम्+ निवेशनीयः । 
तथा च न+उक्तदोषावकाश इति । तन्न । तथासति प्रत्यक्ष+अन्यज्ञान जायताम्+इति+इच्छासत्वे अनुमिति+अनुपपत्तिः+दुर्वार+एव+इति । केचित्तु, समाने विषये प्रत्यक्षसामग्रीसत्वे 
अनुमितिसत्वे+अनुमिति+आपत्ति वारणायानुमितिम्+ प्रति प्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ न कल्प्यते किन्तु अनुमितिप्रतिकार्यकालवृत्तित्त्वे सति पूर्ववृत्तितया+इति+अर्थेन+अतः+ विनश्यत्+अवस्थसिद्ध्यन्तरम्+अनुमिति+आपत्तिः । 
उत्तयत्तितयाप्रत्यक्ष+अभावस्य+एव हेतुत्वम्+ कल्प्यते । लाघवात् लाघवम्+ च एतादृशकार्यकारण+अभावकल्पने पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमितिम्+ प्रति पर्वतः+ वह्निमान्+इतिनिर्णयत्वेन सिद्धेः प्रतिबन्धकत्वम्+ न कल्प्यते । किन्तु पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+उत्तरम्+ पर्वते वह्निमान्+इति अनुमितिवारणाय पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमितिम्+ प्रति पर्वतः+ वह्निमान्+इति अनुमितित्वेन+एव प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्प्यते अनुमितिम्+ प्रति प्रत्यक्षसामग्र्य+अभावस्य कारणत्वकल्पने तु विनश्यदवस्थप्रत्यक्ष सामग्रीजन्यप्रत्यक्षोत्तरम्+अनुमिति+आपत्तिवारणाय+अनुमितिम्+ प्रति+अनुमितिप्रत्यक्षादिसाधारणतथाविधनिर्णयत्वेन+एव प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्प्यते इति । 
तदमावाप्रकारक तत्प्रकारत्वघटितनिर्णयत्व रूपगुरूधर्माविच्छिन्ने+अनुमिति प्रतिबन्धकत्वम्+ एवम्+ प्रत्यक्षकारणकला इति+आकारक सामग्र्याभावत्वरूपगुरूधर्मे अनुमितिकारणतावच्छेदकत्व कल्पनापेक्षया च+इति वदन्ति । तन्न पर्वतः+ वह्निमान्+इति अनुमितिम्+ प्रति पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षभावकालवृत्तितया हेतुत्वकल्पने पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षसामग्रीकाले तत्+अनुमितिसामग्रीकत्वे प्रत्यक्षसामग्रीकाले तत्+अनुमितिसामग्रीकाले परस्परप्रतिबन्धवशात् कस्य+अपि फलस्य+अनुत्पादेन तदा प्रत्यक्षस्य+अपि+अनुत्पादः+तत्र प्रत्यक्ष+अभावरूपकारणकबलात् अनुमिति+आपत्तिदुर्वारेव । 
अन्यथा+अनुपपत्या समानविषय+अनुमितिम्+ प्रति प्रत्यक्षासामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वकल्पनम्+एव+उचितम् । एवम्+ समानविषये प्रत्यक्षसामग्र्या अप्रतिबंधकत्वे प्रत्यक्ष+अभावस्य हेतुत्वे भाविवह्निप्रत्यक्षम्+ अप्रमेत्यप्रामाण्यग्रहकालीन विनश्यदवस्थप्रत्यक्ष सामग्र्यि+उत्पादितवह्निप्रत्यक्ष 
द्वितीयक्षणे+अनुमितिसाग्रीतः+ अनुमिति+अनुपपत्तेः+च तत्र पूर्वक्षणे वह्निप्रत्यक्षसत्वात् । न च एव+अनुमितिम्+ प्रति तथाविधाप्रामाण्यग्रह+अभाव विशिष्टवह्निप्रत्यक्षत्वेन प्रतिबन्धकतायाम्+ न+अनुपपत्तिः+इति वाच्यम् । 
तथा सति उपदशर्शितस्थले वा प्रत्यक्ष+उत्पादकाले अनुमिति+आपत्तेः+दुर्वारत्वात्+इति । ननु समानविषये+अनुमिति सामग्रीकाले प्रत्यक्षसामग्रीसत्व अनुमिति+आसत्वे सत्याम्+ च पर्वतः+ वह्निमान्+इति  प्रत्यक्षजायताम्+इति+इच्छाया पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमिति+आपत्तिः । 
न च+इष्टापत्तिः+इति वाच्यम्, स्वभावतः+ 
बलवतीयसामग्रीतत्+विषय+इच्छासत्वे 
तस्य+एव+उत्पादनियमात्+इति चेत्+न । 
पर्वत+उद्देश्यकवह्निविधेयक+अनु मितिम्+ प्रति 
तथाविधप्रत्यक्ष+अन्य ज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति वा तथाविधप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टपर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षसामग्र्या अपि प्रतिबन्धकत्व+अन्तरम्+अनन्यगतिकतया कल्पनीयम् । 
न च पूर्व+उपदर्शितसामग्री प्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ अनुमित्सायाम्+ प्रत्यक्ष+इच्छाया अपि+उत्तेजकत्व स्वीकारेण क्लृप्तबध्यप्रतिबन्धक भावकल्पन+उपपत्तौ उपदर्शितप्रतिबध्यप्रतिबन्धकतया प्रत्यक्ष+इच्छाभाव+अनुमित्सयोः+विशेषणविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण+अनंत प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावकल्पना भावान्तरकल्पने गौरवम्+इति वाच्यम् । 
बाहूल्यात् प्रतिबन्धकतावच्छेदकगौरवात्+च । तथाविध+अनुमितिम्+ प्रति तथाविधप्रत्यक्ष+इच्छा विशिशष्टप्रत्यक्षसामग्र्याम्+ प्रतिबन्धकत्वे कल्पनम्+एव समुचितम्+इति प्रत्यक्षसामग्र्याम्+ प्रत्यक्ष+इच्छावैशिष्ट्यम्+ च 
स्वसामानाधिकरण्यसंबन्धेन, सामानाधिकरण्यम्+ च स्वसमवापिनिरूपित+उपदर्शित परम्परासंबन्धावच्छिन्नवृत्तित्वरूपम्+ । अतः+ न+एकपुरूषीय प्रत्यक्ष+इच्छाकाले पुरूषा+अतरस्य प्रत्यक्षसामग्रीकाले अनुमित्सावशात् अनुमिति+अनुपपत्तिः । प्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्ट प्रत्यक्षसामग्री च चाक्षुषस्पार्शनादिभेदेन विशिष्यकर्तव्येति न+अनुपपत्तिलेश+अपि, एवम्+ प्रत्यक्ष+इच्छाभावकाले अनुमित्सादशायाम्+ अनुमितिसामग्रीसत्वे प्रत्यक्षसामग्रीबलात् प्रत्यक्ष+आपत्तिवारणाय समानविषयकप्रत्यक्षम्+ प्रति समानविषयकप्रत्यक्ष+इच्छा भावविशिष्टसमानविषयक+अनुमित्या विशिष्ट+अनुमितिसामग्र्या स्वातन्त्र्येण प्रतिबन्धकत्वम्+ स्वीकरणीयम्+इति न+उक्त+अनुपपत्तिः । 
एवम्+ समानविषयक+अनु मितिम्+ प्रति समानविषयकप्रतिबन्धकत्वम्+ बोध्यम् । भिन्नविषये प्रत्यक्षसामग्रीदशायाम्+ अनुमितिसामग्रीकाले अनुमितिः+एव+उत्पद्यते न प्रत्यक्षम्+ तदत्तरमनुमिनोमि+इति+अनुव्यवसायात्+इति । तत्र प्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् । 
न च तत्र तादृश+अनुव्यवसाय एवसिद्ध इति भिन्नविषये प्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितिसामग्रीप्रतिबंधकत्वकल्पनम्+ निर्युक्तिकम्+एव+इति वाच्यम् बोध्यम्+ । तथापि वह्निव्याप्यधूमवान् पर्वत इति+आदि परामर्शादिघटित+अनु मितिसामग्रीकाले तदुत्तरम्+ तादृशपरामर्शप्रत्यक्षम्+एव न+अनुमितिः+इति+आपत्तिभयात्+तत्र प्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वकल्पनम्+आवश्यकम्+ तत्र सामान्यतः प्रत्यक्षत्वाच्छिन्ननि+ प्रति अनुमितिसामग्नीत्वेन न प्रतिबन्धकता समाने विषये अनुमितिसामग्रीकाले प्रत्यक्षानुत्पत्तिप्रसंगात् । 
न+अपि वह्निभिन्नविषयकप्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितिसामग्रीसत्वेन प्रतिबन्धकता+अनुमिति सामग्रीकाले घटपटादि प्रत्यक्षसामग्रीसत्वे सत्पांचघटादिप्रत्यक्ष+इच्छायाम्+ घटपटादि समस्य+उत्पात्या तत्र व्यभिचारवारणाय तत्र वनुमितिसामग्रीप्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ प्रत्यक्ष+इच्छाया उत्तेजकत्वम्+ स्वीकरणीयम् । 
तत्र घटप्रत्यक्ष+इच्छा भावपटप्रत्यक्ष+इच्छा भावादिघटितकूटस्यैक तत्र निवेशे पटप्रत्यक्षसामग्र्य+अभावदशायाम्+ सत्पांचपटप्रत्यक्ष+इच्छायाम् विरोधिसामग्रीकालेघटादि प्रत्यक्ष+आपत्तिः+तदा पटप्रत्यक्ष+इच्छाभावसत्वेन पटप्रत्यक्ष+इच्छाभावघटितकूट विशिष्टवनुमितिसामग्रीभावसत्वात् किन्तु घटप्रत्यक्षप्रतिघटप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्ट वनुमितिसाग्रीत्वादिना विशिष्यप्रतिबध्यप्रतिबन्धकाभावः कल्पनीयम् । 
न च तथापि अनुमितिसामग्रीकाले घटस्पार्शनजायताम्+इच्छासत्वे घटचाक्षुषसामग्रीबलात् घटचाक्षुषापत्तिः+इति वाच्यम् । घटत्वप्रकारतानिरूपितघट विशेष्यताशालिचाक्षुषम्+ प्रति घटत्वप्रकारकघटविशेष्यक चाक्षुषविषयक+इच्छाभाव विशिष्टवनुमितिसामग्रीत्वादिना प्रतिबन्धकत्वस्य कल्पनीयत्वत् एवम्+ घटस्पार्शनम्+ प्रति घटस्पार्शनविषयक+इच्छा विरहविशिष्टवनुमितिसामग्रीत्वदिनापि प्रतिबन्धकत्वान्त बोध्यम्+ इति  न+अनुपपत्तिः । 
न च तथापि वनुमितिसामग्रीकाले यत् किञ्चित् ज्ञानम्+ जायताम्+इति+इच्छासत्वे घटादिचक्षुषापत्तिः+इति वाच्यम्  । घटत्वप्रकारकत्वनिष्ठप्रकारतानिरूपिताया घटविशेष्यकत्वनिष्ठप्रकारतात्+भ्न्न किञ्चित् विशेष्यकत्वनिष्ठ प्रकारत्वानिरूपितत्वे सति घटत्वप्रकारकत्वावच्छिन्न घटविशेष्यकत्वप्रकारतानिरूपिताया चक्षुषविशेष्यता तत्+शालि+इच्छात्वेन+एव+उत्तेजकत्वम्+ स्वीकरणीयम् । 
उपदर्शित+इच्छायाः+तथाविध विषयत्वाभावात्+न दोषः । न च वनुमितिसामग्रीकाले चाक्षुषम्+ जायताम्+इति+इच्छासत्त्वे +अपि घटचाक्षुष+अनुपपत्तिः  । तादृश+इच्छायाः+तथाविध विषयकत्व+अभावेन तादृशविषयताशालि+इच्छा विरहविशिष्टवनुमितिसामग्री सत्वात्+इति वाच्यम् । तादृश+इच्छाया अपि+अनुमित्य वृत्तिधर्मनिष्ठप्रकारतानिरूपिता सती किञ्चित् प्रकारकत्वप्रकारत्मानिरूपित चाक्षुषविशेष्यता तच्छाशालि+इच्छात्वेन स्वातन्त्र्येण+उत्तेजकताभ्युपगमात् । 
एवमन्यादशेच्छाया+अपि वारणीयत्वे इच्छाव्यावृत्तरूपेण+उत्तेजकत्वम्+ सुधीभिः+विभावनीयम् ।ननु+एवम्+अपि वनुमित्या विशिष्टवनुमितिसामग्रीकाले घटादिचाक्षुष+इच्छासत्त्वे घटचाक्षुषापत्तिः । न च प्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ घटादिचाक्षुष+इच्छाया वनुमितिविषय+इच्छायाम्+ उत्तेजकत्वम्+ स्वीकरणीयम्+इति वाच्यम् । 
तथा सति विशेषणविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्य प्रतिबन्धकभावद्वयस्य प्रतिबन्धकतावच्छेदकगौरवस्य च+अपत्यामहागौरवप्रसंगात् इति चेत्+न । वह्निभिन्नविषयक+अनुमित्यन्यज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति अनुमित्सा विशिष्ट+अनुमितिसामग्र्या अपि स्वातन्त्रेण प्रतिबन्धकत्वात्+न प्रत्यक्ष+आपत्तिः+इति । 
अत्र च अनुमित्साविशिष्ट+अनु मितिसामग्रीकालेपि वह्निप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्टवह्नि प्रत्यक्षसामग्रीबलात् प्रत्यक्ष+उपपत्तये प्रतिबन्ध्यतावच्छेदककोटौ वह्निभिन्नविषयकत्वस्य निवेशः ।
ननु पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षस्य+अपि वह्निभिन्नवदि विषयकत्वात्+अनुमित्या विशिष्ट+अनुमितिसामग्र्यभावस्य कार्यतावच्छेदक+आक्रांततया तत्र व्यभिचारः+ दुर्वार इति चेत्+न । वह्नित्वावछिन्नप्रकारता निरूपितपर्वतत्वावच्छिन्न विशेष्यताभिन्नमुख्यविशेष्यताकत्वम्+अत्र वह्निभिन्नविषयकत्वम् । 
तथा च पर्वतः+ वह्निमान् इति प्रत्यक्षः+ तादृशमुख्यविशेष्यत्वाभावात्+न व्यभिचारः । मुख्यविशेष्यताकत्वम्+ च प्रकारताभिन्नविषयतावत्वमतः+ न घट घटत्वादिनिर्विकल्पकासंग्रहः । 
अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्रीकाले वह्निवह्नित्वापादिनिर्विकल्पकस्य+अनङ्गीकारेण+अनुपपत्ति+असंभवात् न च तथापि अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्रीकाले पर्वतः+ वह्निमान्+इति उपनीतभान+आपत्तिः । 
वह्निनिष्ठलौकिकविषयता निरूपितपर्वतविशेष्यताभिन्न मुख्यविशेष्यतायाः निवेशे च पर्वतः+ वह्निमान्+इत्यादि शाब्दबोधे व्यभिचारवारणस्य+अशक्यत्वात्+इति वाच्यम् । तथाविध+उपनीतभानम्+ प्रति अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्र्याः स्वतन्त्रेण प्रतिबन्धकत्वात्रस्य कल्पनीयत्वात्+इति । यत्तु पर्वतः+ वह्निमान्+इति लौकिकप्रत्यक्षे व्यभिचारवारणाय+अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्रीप्रतिबन्ध्यतावच्छेदकम्+ पर्वतत्वावच्छिन्नविशेष्यता निरूपितवह्नित्वावच्छिन्न प्रकारताशून्यज्ञानत्वम्+ वक्तव्यम्+ एवम्+ च+अनुमित्यन्यत्वम्+अपि न प्रतिबन्ध्यतावच्छेदककोटौ निवेश्यते अनुमित्याविशिष्टावनुमितिसामग्री काले घट+अनुमिति सामग्रीसत्वेतदुत्तरम्+ वह्नि घट+उभयविषयकसमूहालम्बन+अनुमिति+उदयात्+तस्याः तादृशसामग्र्यभावकार्यतावच्छेदकानाक्रान्तत्वेन व्यभिचारानवकाशात् । 
इयम्+एव च पूर्वमतापेक्षय+अस्मिन्मते लाघवम्+इति । न च तथा विध+अनुमिति सामग्रीकाले वह्निप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टवह्निप्रत्यक्षसामग्रीकाले घटप्रत्यक्षसामग्रीदशायाम्+ तदुत्तरम्+ पर्वतः+ वह्निमान् घटवान्+च+इति समूहालम्बनात्मकप्रत्यक्षापत्तिः+इति वाच्यम् । 
तदा+अनुमिति+अनुदये न ज्ञानद्वययौगपद्य+अभावत् तथाविधप्रत्यक्ष+उत्पत्तौ+इष्ट+आपत्तेः । तदसत् । अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्र्यभावपदशायाम्+ पर्वतः+ वह्निमान् घटवान्+च+इति समूहालंम्बनात्मक प्रत्यक्षसामग्रीसत्त्वे तदुत्तरम्+ विरोधिसामग्र्य भावरूपकारणबलात् पर्वतत्वावछिन्नविशेष्यता निरूपितवह्नित्वावछिन्नप्रकारता शून्यज्ञानत्वावच्छिन्नापत्तेः+दुर्वारत्वात् । 
न च तथाविधविषयताशून्य ज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति आदिप्रत्यक्षसामग्र्या अपि प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम्+ इति वाच्यम् । तादृश+अनंत प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावकल्पने महागौरवप्रसंगात् । 
केचित्तु पर्वतत्वावच्छिन्न+उद्देश्यता निरूपितवह्नित्वावच्छिन्न विधेयताभिन्न विधेयताया एव+अनुमित्याविशिष्ट+अनुमिति सामग्र्याः प्रतिबध्यतावच्छेदकत्वम्+उपेयताम्+ विधेत्वयम्+ उद्देश्यताविधेयताव्यावृत्तादि वच्छेदक विलक्षणविषयत्वम्+ प्रत्यक्षादि साधारणमतः+ न+अनुपपत्तिः+इति+आह । तदसत् । 
प्रत्यक्षसाधारण+आदि विषयोताख्य विलक्षणविषयतायाम्+ प्रमाण+अभावात्+इति । एवम्+ अनुमितिसामग्रीकाले घटादिप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्ट घटादिप्रत्यक्षसामग्रीदशयाम्+ अनुमिति+अनुदये न तादुश+अनुमितिम्+ प्रति तथा विध+अनुमित्साविरहविशिष्टघटप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टघटप्रत्यक्षसामग्र्या अपि प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् । 
एवम्+ भिन्नविषये शाब्दसामग्रीसत्वे प्रत्याक्ष+अनुत्पादात् । प्रत्यक्ष+इच्छा भावविशिष्टशाब्दसामग्र्या अपि प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् । भिन्नविषयप्रत्यक्षम्+ प्रति तथाविध एवम्+अन्यत्र+अपि बोध्यम्+ । 
केचित्तु समानविषये+अपि प्रत्यक्षसामग्र्यापेक्षया अनुमितिसामग्र्या बलवत्वम्+उपेयते । न च तथासतितदुत्तरम्+साक्षात्कारित्व ग्रह+अनुपपत्तिः+इति वाच्यम् । तादृश सामग्र्याः द्वितीयक्षणे+अनुमिति+उत्पादे सिद्धिसत्वे तदुत्तरम्+ अनुमित्यंतरोत्पाद+असंभवेन प्रत्यक्ष+उत्पादे तृतीयक्षणे साक्षात्कारित्वग्रह+उपपत्तेः न च+एवम्+ क्षणापलापप्रसङ्ग इति वाच्यम्, लाघवसंभवेन क्षणापलापस्यन्याच्यत्वात् लाघवम्+ च भिन्नविषयकस्थलीकृत्य प्रत्यक्ष+अनुमितिसामग्री प्रतिबध्यप्रतिबंधकभावेन+एव निर्वाहे+अनुमितिम्+ प्रति प्रत्यक्षसामग्र्या+अतिरिक्त प्रतिबध्यप्रतिबंधकत्वाकल्पनम्+ ।
 ननु भिन्नविषयस्थलीय+अनुमितिसामग्री प्रतिबन्धकतायाम्+ इच्छाया उत्तेजकत्व+अनुरोधेन तत्र विषयविशेषम्+ निवेश्य+एव प्रतिबध्य प्रतिबन्धकभावः कल्पनीयः । अन्यथा पूर्वोपदर्शित+अनुपपत्तिः । तथा च पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षम्+ प्रति तथाविधप्रत्यक्ष+इच्छाभावविशिष्ट+अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ भवाद्भिः कल्पनीयम् । 
सिद्धान्तमते तथाविध+अनु मित्सा विरहविशिष्टतादृशप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् ।
इति भवन्मते लाघव+अवकाश इति चेत्+न । 
तम्+ प्रति तथाविध+अनुमिति भिन्नविषये 
अनुमित्साविशिष्ट+अनुमिति सामग्रीसत्वे घटप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टघटप्रत्यक्ष सामग्रीदशायाम्+ 
अनुमितिः+एव+उत्पत्या तत्र घटप्रत्यक्षत्वावछिन्नम्+ प्रति वह्निभिन्नविषयक+अनुमित्यन्य ज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति वा अनुमित्सा विशिष्ट+अनुमिति सामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम् । 
एवम्+ समाने विषये वह्निप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्टसामग्रीकाले अनुमित्सा विशिष्ट+अनुमिति सामग्रीदशायाम्+ अनुमिति+आपत्तिवारणाय+अनुमितिम्+ प्रति वह्निप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्ट प्रत्यक्षसामग्रीप्रतिबन्धकत्वम्+अपि सिद्धन्तिभिः कल्पनीयम्। मन्मते च प्रत्यक्षत्वावच्छिन्नम्+ प्रति अनुमित्यन्यज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति वानुमित्साविशिष्ट+अनुमिति सामग्र्याः एकम्+एव प्रत्यक्षत्वावच्छिन्नम्+ प्रति अनुमित्यन्यज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति वानुमित्साविशिष्ट+अनुमितिसामग्र्याः एकम्+एव प्रतिबन्धकत्वम् । 
एवम्+ प्रतिबध्यतावच्छेदककोटौ वह्निभिन्नविषयकत्व+अनिवेशनम्+ च+इति लाघवम्+ स्फ़ुहतरम्+एव । न च तत्र प्रतिबध्यतावच्छेदककोटौ वह्निभिन्नविषयकत्वानिवेशे+अनुमित्साविशिष्ट+अनुमितिसामग्रीकाले वह्निशाब्दबोध+इच्छा विशिष्टविह्निशाब्दबोध सामग्रीदशायाम्+ वह्नि शाब्दबोध+उत्पत्या तत्र व्यभिचारवारणम्+अशक्यम्+एव+इति वाच्यम्+ । 
समाने विषये अनुमितिसामग्र्यपेक्षया प्रत्यक्षसामग्र्या इव शाब्दबोधसामग्र्या अपि दुर्बलत्व+उपगमेन+अनुमित्सा विशिष्ट+अनुमितिसामग्रीदशायाम्+ वह्निशाब्दबोध+इच्छा विशिष्टवह्निशाब्दबोधसामग्रीतोपि न वह्निशाब्दबोध इति । 
न तत्र व्यभिचारवारणार्थम्+ सामग्रीप्रतिबध्यतावच्छेदककोटौ वह्निभिन्नविषयकत्वनिवेशनम्+आवश्यकम् | अथ प्रतिबध्यतावच्छेदककोटौ वह्निभिन्न विषयकत्व वह्निनिवेशनप्रयुक्त लाघवसंभवेपि अनुमितिम्+ प्रति वह्निप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टवह्निप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वाकल्पन प्रत्युक्तलाघवम्+असम्भवत्+उक्तिकम्+एव । 
समानविषये शाब्दबोधसामग्र्यपेक्षया प्रत्यक्षसामग्र्याबलत्वेन तादृशप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्षसामग्रीकाले शाब्दबोध+इच्छा विशिष्टशाब्दबोधसामग्रीबलात् शाब्दबोध+आपत्तिवारणाय पर्वतः+ वह्निमान्+इति शाब्दबुद्धि प्रति वह्निप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वे कल्पनीये तत्र+एव+अनुमित्यादि साधारणप्रत्यक्षान्य वह्निविधेयताशलिज्ञानत्वस्य प्रतिध्यतावच्छेदकत्वकल्पनेन सिद्धान्तिभिः+अपि अनुमितिम्+ प्रति वह्नि प्रत्यक्ष+इछा विशिष्टवह्निप्रत्यक्षसामग्र्याः न स्वतन्त्रेण प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्प्यत इति क्व भवन्मते लाघवावकाश इति चेत्+न । 
तत्र प्रत्यक्ष+अन्यत्व विशिष्टज्ञानत्वस्य प्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्ष्सामग्र्याः प्रतिबध्यताबच्छेदकत्वे प्रत्यक्ष+अन्वयज्ञानत्वयोः+विशेषणा विशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यताबाहुल्यत्, लाघवात्+पर्वतः+वह्निमान्+इति शाब्दत्वमेतादृशप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रविबध्यतावच्छेदकम्+उपेयते तथा च सिद्धान्तिमते पर्वतः+ वह्निमान्+इति+अनुमितिम्+ प्रति पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्ट प्रत्यक्षमामग्र्याम्+ स्वातन्त्रेण प्रतिबन्धकत्वकल्पनप्रत्युक्तम्+ गौरवम्+ दुष्परिहरम्+एव । 
वस्तुतस्तु समानविषये प्रत्यक्षसामग्र्यपेक्षया अनुमितिसामग्र्याः वकवत्स स्वीकतृर्णा समानविषये प्रत्यक्षसामग्र्यपेक्षया अनुमितिसामग्र्याः बलवत्स्वीकतृणाम्+ समानविषये प्रत्यक्षसामग्र्यपेक्षया शाब्दबोधसामग्र्या अपि बलवत्वस्वीकारात् न+उपदर्शितरीत्या क्लृप्तेन निर्वाह इति सारम्+ । 
एतेन+उपदर्शित विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावबाहुल्यात् प्रत्यक्ष+अन्यत्व विशिष्टज्ञानत्वस्य तादृशसामाग्र्याः प्रतिबध्यतावच्छेदकत्व कल्पनसंभवे+अपि पर्वतविशेष्यकवह्निप्रकारक परोक्षत्वस्य+एव तादृशसामग्र्याः प्रतिबध्यतावच्छेदकत्त्वोपगमेन+एव सिद्धान्तिमते गौरवासंभवः । न च परोक्षत्वजातौ मानाभावः । 
एतत्+सामग्री प्रतिबध्यतावच्छेदक कोटिविवृतया तादृशजातिकल्पने गौरवम्+इति वाच्यम् । पर्वतः+ वह्नि+अभाववान्+इत्यादि बाधप्रतिबध्यतावच्छेदककोटिप्रविष्टत्वेन क्लृप्त तादृशजातिविशेषस्य प्रकृते प्रतिबध्यतावच्छेदकत्व+उपगमे बाधक+अभावादित्यया मन्मते समानविषये प्रत्यक्षसामग्र्यपेक्षया शाब्दबोधसामग्र्या अपि बलवत्वेन प्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्षसामग्रीकालीन शाव्द+इच्छाविशिष्ट शाब्दबोधसामग्रीकालेपि न तादृश शाब्दबोधोदयात् तथाविध जातिविशेषम्+अन्तर्भाव्य प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावकल्पनम्+अपि सिद्धान्तिमते तु तत्वप्लने गौरवात्+इति वदन्ति  तदत्यंत+अनुपादेयम्+एव । 
तथाहि भिन्नविषये घटादिप्रत्यक्ष+इच्छाविशिष्ट तत्+प्रत्यक्ष सामग्रीदशयाम्+ पर्वतविशेष्यकवह्निप्रकारक ज्ञानम्+ जायताम्+इति+अनु मितिविषयक+इच्छा कालीन+अनुमितिसामग्रीसत्वे तदुत्तरम्+ घटादिप्रत्यक्ष+अनुपपत्तये वह्निभिन्नविषयक प्रत्यक्षत्वावच्छिन्नम्+ प्रति तथाविध+अनुमित्यन्य ज्ञानत्वाच्छिन्न प्रतिवह्नि+अनु मितिविषय+इच्छाविशिष्ट+अनु मितिसामग्रीत्वेन प्रतिबन्धकत्व कल्पनस्य पूर्वपक्षे आवश्यकत्वात् । 
न च प्रतिबध्यतावच्छेदककोटौ पूर्वपक्षिमते वह्निभिन्नविषयकत्वनिवेशे प्रयोजनविरह इति वाच्यम् । तत्र तदनिवेशे पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टप्रत्यक्षसामग्रीकाले पर्वते वह्निज्ञानम्+ जायताम्+इति+अनुमितिविषयक+इच्छा विशिष्टतत्+अनुमिति सामग्रीदशायाम्+ पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्ष+अनुत्पत्ति+आपत्तिः । 
न च+इष्टापत्तिः । यत्स सामग्रीम्+अपेक्ष्य स्वाभावतः+ बलवत्तीयस्य सामग्री तद् भिन्न वृत्ति तत्+वृत्तिधर्मप्रकारकतात्+विषय+इच्छासत्वे स्यैव+उत्पादनियमेन तत्र तादृश+इच्छाकाले+अनुमितेः+अनुत्यत्याप्रत्यक्ष+उत्पादेन पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्ष+अनुत्पत्ताविष्टापत्ति+असंभवात् । 
एवम्+ वह्निप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टतत्+प्रत्यक्ष सामग्रीकाले+अनुमितित्व प्रकारकवह्नि+अनुमिति सामग्रीदशायाम्+ तदुत्तरम्+ तत्+प्रत्यक्ष+आपत्तिवारणाय वह्निप्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितित्वप्रकारकतदनुमित्साविशिष्टतत्+अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ पूर्वपक्षिणा कल्पनीयम्+इति सिद्धान्तिमतपेक्षया न लाघवावकाशः । 
ननु तथापि सिद्धान्तिमते वह्नि+अनुमित्साविशिष्टादि+अनु मितिसामग्रीकाले वदिप्रत्यक्ष+आपत्तिवारणाय पर्वतः+ वह्निमान्+इति प्रत्यक्षम्+ प्रति पर्वतः+ वह्निमान्+इत्यादि+अनुमित्साविशिष्टवदि प्रत्यक्ष+इच्छाविरहविशिष्टवदि+अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+अवश्यम्+ स्वीकरणीयम्+ तथा च बाध+अभावादि घटितत्वेन गुरूशरीरायाः अनुमितिसामग्र्याः अनुमित्साप्रत्यक्ष+इच्छा भावयोविशेषणविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यप्रतिबन्धभावद्वयस्य तदुभयोः+एकत्रविनिवेशेन प्रतिबन्धतावच्छेदक शरीरस्यचाधिक्यात् । पूर्वपक्षिमते तु प्रत्यक्ष+इच्छा भाववैशिष्टयम्+ निवेश्य प्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमितिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+एकम् । प्रत्यक्षम्+ प्रति अनुमित्साविशिष्ट+अनुमिति सामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वमपरम् । 
एवम्+ क्रमेण प्रतिबध्यप्रतिबंधकत्व साम्येपि प्रत्यक्ष+इच्छाभावानुमित्सयोः+एकत्र निवेशप्रयुक्तगुरूभूत+अनुमिति सामग्रीप्रतिबन्धकतावच्छेदक शरीरगौरवस्य+अभावात् । मन्मते तयोः+विभिन्न प्रतिबंधकतावच्छेदककोटौ निवेशात् न च पूर्वपक्षिमते+अपि वदिप्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टवदिप्रत्यक्षसामग्रीकाले दिद्यनुमितिवारणाय वद्यनुमितिम्+ प्रति वद्यनुमित्साविरहविशिष्टदि प्रत्यक्ष+इच्छा विशिष्टवदिप्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वकल्पनेन+अनुमित्साभावा 
प्रत्यक्ष+इच्छायोः+विशेषण
विशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रत्यक्षसामग्र्याः प्रतिबन्धकताद्वयस्य तयोः+एकत्रनिवेशे प्रयुक्तप्रतिबन्धकतावच्छेदकशरीरस्य च+आधिक्यातुल्यगौरवम्+इति शेषः । 
प्रत्यक्षसामग्र्यापेक्षया अनुमितिसामग्र्याः बाध+अभावात्ततद्भावव्याप्यवत्ता निर्णय+अभावादिघटितत्वेन गुरूतया प्रत्यक्ष+इच्छा भावानुमित्सोभय विशिष्टायाः+तस्याः प्रतिबन्धकतावच्छेदक शरीरस्य+अनुमित्सा भावप्रत्यक्ष+उभय विशिष्टप्रत्यक्षसामग्रीप्रतिबन्धकतावच्छेदकक्षया सुतराम्+ गुरत्वेन तुल्यत्वाभावात् । 
न च लौकिकप्रत्यक्षम्+ प्रत्यपि तदिन्द्रियजन्यबाधबुद्धेः प्रतिबन्धत्वे प्रत्यक्षसामग्र्यापि बाध+अभावादिघटितत्वेन लाघवानवकाशः पूर्वपक्षिमते इति वाच्यम् । बाधकालीनलौकिक प्रत्यक्षसामग्रीकाले बाधबुद्धिरूपप्रतिबन्धकबलात् अनुमितेः+अपि अनुदयेन व्यभिचाराभावात् सर्वत्र+अनुमितिम्+ प्रति प्रत्यक्षसामग्रीप्रतिबन्धकता वच्छेदककोटौ बाधाभावस्य निवेशे प्रयोजन+अभावात्+इति चेत्+न । 
समानविषये बदिप्रत्यक्षम्+ प्रति बदिप्रत्यक्ष+इच्छाभावविशिष्ट+अनुमितिसामग्र्याः अननुगतेच्छाभावकूटौनुगतेच्छा भावविशिष्टसिद्धभावघटितायाम्+   
प्रतिबन्धकत्वमवश्यम्+ पूर्वपक्षिणा वाच्यम् । अन्यथा सिद्धिकाले परामर्शादितर+अनुमितिकारणसमूहसत्वे तन्मते वह्निप्रत्यक्षनुत्पत्त्य+आपत्तेः । तथा च+अननुगत+इच्छाभावकूट+अनुगत+इच्छाभावसिद्धिनाम्+ परस्परविशेविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेणानंत सामग्रीप्रतिबध्या । प्रतिबन्धकभावबाहुल्य प्रयुक्तगौरवस्य पूर्वपक्षिमते+अरूच्छारत्वात् । 
सिद्धान्तिमते तु प्रत्यक्ष+इच्छा विरहविशिष्टानुमित्साविशिष्ट+अनुमिति सामग्री प्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ तथाविधसिद्धभावस्य निवेशे प्रयोजनविरहात् । अनुमित्साविशिष्ट+अनुमिति सामग्रीदशायाम्+ सिद्धिकाले+अनुमितेः+एव+उत्पत्त्या प्रत्यक्ष+अनुदयेन व्यभिचाराभावात्+न+उपदर्शितरीत्या विशेषणविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यप्रतिबन्धक मात्रबाहुल्यम्+इति सिद्धान्तिमतम्+एव सर्वसम्मतम्+ प्रतिभाति । 
एवम्+ समानविषये भिन्नविषये वा स्पार्शनसामग्रीदशायाम्+ चाक्षुषसामग्रीदशायाम्+ चाक्षुषस्य+एव उत्पत्ति तदुत्तरम्+ पश्यामि इति+अनु व्यवसायात् तथाच तत्र स्पार्शनवारणाय स्पार्शनम्+ प्रति स्पार्शन+इच्छा विशिष्टविरहचाक्षुषसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् |
अथ केन रूपेण तयोः प्रतिबध्यप्रतिबन्धभावः न तावत्+स्पार्शनत्वावच्छिन्नम्+ प्रति स्पार्शन+इच्छा विरहविशिष्टचाक्षुष सामग्रीत्वेन घटचाक्षुषसामग्रीकाले घटस्पार्शनसामग्रीकाले पटस्पर्शन+इच्छासत्व+अस्त्याम्+ च पटस्पार्शनिसामग्र्याम्+ पटस्पार्शन+आपत्तेः । 
न+अपि घटादिस्पर्शनम्+ प्रति घटादिस्पार्शन+इच्छा विरहविशिष्टचाक्षुषसामग्रीत्वेन प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावः घटचाक्षुषसामग्रीकाले घटस्पार्शनसामग्रीदशायाम्+ घटज्ञानम्+ जायताम्+इति+इच्छासत्वे घटस्पर्शनापत्तिः । 
स्वभावतः+ बलवतीतयत्सामग्रीतत्+विषयक+इच्छासत्वे तस्य+एव+उत्पादनियमात् । न च तथाविधस्यान् न प्रति तथाविधस्पार्शनत्वप्रकारक+इच्छा विरहविशिष्टचाक्षुषसामग्रीसत्वेन प्रतिबन्धकत्वकल्पनात् न+उक्तदोष इति वाच्यम् । 
तथा सति पटचाक्षुसामग्रीकाले घटस्पार्शनसामग्रीसत्वे घटज्ञानम्+ जायताम्+इति+इच्छासत्वे घटस्पार्शन+अनुपपत्तिः+इतिचेन्मा+एवम्+ । 
घटादिस्पर्शनम्+ प्रति घटादिस्पार्शनत्वप्रकारक+इच्छा विरहविशिष्ट घटादिचाक्षुषसमग्रीत्वेन घटादिस्पार्शनम्+ प्रति घटादिस्पार्शन+इच्छाविरह विशिष्टपटचाक्षुषसामग्रीत्वेन+अपि प्रतिबन्धकत्वकल्पनीयम्+ चाक्षुषसमग्री तु उद्भूतरूपादिविशिष्टविजातीयचक्षुः संयोगादिरूपावैशिष्ट्यम्+ च स्वाश्रयसमवेतत्वरूप परम्परासम्बन्धेन एवम्+ चाक्षुषसामग्र्यम्+अपि स्वसमवापि निरूपित+उपदर्शित परम्पपरासम्बन्धावच्छिन्न वृत्तित्वरूपपरम्परा संम्बंधावछिन्नप्रतियोगिताक स्पार्शन+इच्छाभाववैशिष्ट्य दैशिकविशेषणताविशेषेण सम्बन्धेन निवेशनीयम्+इति तु न+अनुपपत्तिलेशः+अपि । 
अथवा सामान्यतः स्पार्शनम्+ प्रति स्वीय स्पार्शननिष्ठविशेष्यतानिरूपित विषयितासम्बन्धावच्छिन्न प्रकारता+आश्रय समवेतत्वरूपपरम्परासम्बन्धा वच्छिन्न प्रतियोगिताकस्पार्शनत्वप्रकारक+इच्छाविरहविशिष्टचाक्षुषसामग्रीत्वेन+एकम्+ अपरम्+ च स्पार्शनम्+ प्रति चाक्षुषसामग्रीविशिष्टस्वीय स्पार्शननिष्ठविशेष्यतानिरूपित विषयितासम्बन्धावच्छिन्न प्रकारतारूपपरम्पराविधः सम्बन्धावच्छिन्नप्रतियोगिताकम्+ स्पार्शनविषयक+इच्छा भावत्वेन+अपि प्रतिबन्धकत्वकल्पनीयम्+ न+अतः+ विषयभेदेन प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभाव बाहुल्यापत्तिः स्पार्शन+इच्छाभावे चाक्षुषसामग्रीवैशिष्ट्यम्+ च+एककालीनत्वसम्बन्धेन तत्पुरुषीयत्वादिकम्+ निवेश्यकार्यकारणाभाव कल्पनात्+न+अनुपपत्तिः । 
अत्र प्रथमप्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावे प्रतिबध्यतावच्छेदकसंम्बन्धः+ विषयत्वम्+ प्रतिबन्धकभावकल्पनात्+च+अनुपपत्तिः द्वितीयप्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावे विषयत्वम्+ प्रतिबध्यतावच्छेदकः सम्बन्धः प्रतिन्धकतावच्छेदकम्+ सम्बन्धः+ विशेषणताविशेषः एवम्+ चाक्षुष+इच्छा विशिष्टचाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शनेविशिष्टस्पार्शन+इच्छादशायाम्+ स्पार्शनवारणाय घटादिस्पार्शनम्+ प्रति घटादिचाक्षुषत्वप्रकारक+इच्छाविशिष्टघटादिसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वम्+एकम् । 
अपरम्+ च घटादिस्पार्शनम्+ प्रति घटादिचाक्षुषविषयक+इच्छा विशिष्टया यदि चाक्षुषसामग्रीत्वेन प्रतिबन्धकत्वम्+ कल्पनीयम् । 
अथवा तत्र+अपि विषयम्+अनिवेश्य स्पार्शनत्वावच्छिन्नम्+ प्रति स्वीयचाक्षुषनिविशेष्यता निरूपितविषयिता सम्बन्धावच्छिन्नप्रकारताश्रय समवेतत्वम्+ समवायनुरूपित+उपदर्शित स्वाश्रयभूतचक्षुः संयुक्तत्वादिघटितपरंम्परा सम्बन्धावच्छिन्नवृत्तित्व+उभयसम्बन्धेन चाक्षुषत्वप्रकारक+इच्छा विशिष्टचाक्षुषसामग्रीप्रतिबंधिका । 
प्रतिबध्यतावच्छेदकसम्बन्धः समावयः प्रतिबन्धकतावच्छेदकसम्बंन्ध स्वाश्रयीभूतचक्षुः संयुक्तमनःप्रतियोगिकविजातीय संयोगरूपपरम्परा न+अतः+ विषयभदेन पुरषभेदेन वा प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभाव बाहुल्यम्+ एवम्+ स्पार्शनत्वावच्छिन्नम्+ प्रति चाक्षुषविषयक+इच्छा विशिष्टंचाक्षुषसामग्र्या+अपि प्रतिबन्धकता बोध्या । 
न+अतः+ भिन्नविषयः+ चाक्षुषविषयक+इच्छा विशिष्टंचाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शन+इच्छादशायाम्+ स्पार्शन+आपत्तिः । अत्र चाक्षुषसामग्र्याम्+ चाक्षुषविशिष्टवैशिष्ट्यम्+ च स्वीय चाक्षुषनिष्ठविशेष्यत । 
निरूपितविषयितासम्बन्धावछिन्न प्रकारताश्रयभूतत्वक्संयोगा स्वभावत्+समवेतत्व समवायिनिरूपित+उपदर्शित परम्परासम्बन्धावच्छिन्न वृत्तित्त्व+उभय सम्बन्धेन निवेशनीयम् । 
न+अतः समाने विषये घटज्ञानम्+ जायताम्+ पटस्पार्शनम्+ च जायताम्+इति+इच्छासत्वे घटचाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शन+अनुपपत्तिः । नच+एक पुरूषस्य चाक्षुष+इच्छा सत्वे पुरूष+अन्तरस्य चाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शन+इच्छाविशिष्टस्पार्शन सामग्रीदशायाम्+ स्पार्शन+अनुपपत्तिः । 
अत्र+अपि प्रतिबन्धकतावच्छेदकसम्बन्ध उपदर्शितपरम्परारूपः प्रतिबध्यता+अवच्छेदक सम्बन्धः समवायः । न+अत+अपि पुरूषभेदेन प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभाववृद्धिः+इति । 
एवम्+ घटादिस्पार्शन+इच्छा विशिष्ट घटादिस्पार्शनसामग्रीकाले घटादिचाक्षुष+इच्छा भावदशायाम्+ घटादिचाक्षुषवारणाय घटादिचाक्षुषम्+ प्रति घटादिचाक्षुष+इच्छा विरहविशिष्टस्पार्शन+इच्छा विशिष्टस्पार्शनसामग्र्या+अपि प्रतिबन्धकत्वम्+ बोध्यम् । 
अत्र+अपि समानविषयभिन्नविषयभेदेन विषयम्+ निवेश्य प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावद्वयम् । विषयम्+अनिवेश्य वा प्रतिबध्यप्रतिबन्धभावद्वयम्+ सूक्ष्ममतिभिः+विभाव्य कल्पनीयम्+इति । 
केचित्तु चाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शनसामग्रीदशायाम्+ सर्वत्र स्पार्शनम्+एव+उप्तद्यते न चाक्षुषम् । चाक्षुषसामग्र्याः आलोकसंयोगचतुर संयोगघटियाताः त्वक्संयोगादिघटितस्पार्शन 
सामग्रीम्+अपेक्ष्य गुरूत्वात् लघुभूतायाम्+ स्पार्शना सामग्र्याः चाक्षुषम्+ प्रति प्रतिबन्धकत्वकल्पनेन लाघवसम्भवात् इति+आहुः तदसत् । 
तथासति चाक्षुष+इच्छा विशिष्टचाक्षुषसामग्रीकाले स्पार्शन+इच्छाभावदशायाम्+ स्पार्शन+आपत्ति वारणाय स्पार्शनम्+ प्रति 
स्पार्शन+इच्छा विरहविशिष्टचाक्षुष+इच्छा विशिष्टचाक्षुषसामग्र्याः आलोकादिकसंयोगचक्षुः संयोगादिघटितत्वेन गरूभूतायाः प्रतिबन्धकत्वकल्पने 
स्पार्शन+इच्छाभावचाक्षुष+इच्छयो विशेष्यविशेषणभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यप्रतिबन्धक 
भाव+आधिक्यम्+ प्रतिबन्धकतावच्छेदक शरीरगौरवम्+ च दुष्परिहरम्+एव । 
सिद्धान्तिमते तु स्पार्शन+इच्छा भावचाक्षुष इच्छाविभिन्नप्रतिबन्धकतावच्छेदककोटौ निवेशेन+एकत्र+अनिवेशेन प्रतिबन्धकतावच्छेदकशरीरगौरवम्+ इति । 
न च सिद्धान्तिमते+अपि स्पार्शन+इच्छा विशिष्टस्पार्शनसामग्रीकाले चाक्षुष+इच्छाभावदशायाम्+ चाक्षुषापत्तिवारणाय चाक्षुषम्+ प्रति चाक्षुष+इच्छाविरह विशिष्टस्पार्शन+इच्छा विशिष्टस्पार्शनसामग्र्यः प्रतिबन्धकत्वमवश्यम्+ कल्पनीयम् । 
तथा च तत्र चाक्षुष+इच्छाभावस्पार्शनेच्छयोः+एकत्र निवेशे विशेषणविशेष्यभावे विनिगमनाविरहेण प्रतिबध्यप्रतिबन्धकभावाधिक्यम्+ प्रतिबन्धकतावच्छेदकशरीरगौरवम्+ च तन्ममते+अपि समानम्+एव+इति क्व लाघव+अवकाश इति वाच्यम् । 
उपदर्शितरीत्या स्पार्शनसामग्रीम्+अपेक्ष्य चाक्षुषसामग्रीगुरूवेन स्पार्शन+इच्छाभावचाक्षुष+इच्छा+उभय विशिष्टगुरूसामग्रीप्रतिबन्धकता वच्छेदकशरीरस्य ( चाक्षुष+इच्छाभाव ) स्पार्शन+इच्छा+उभयविशिष्ट लघुस्पार्शनसामग्रीप्रतिबन्धकता वच्छेदकशरीरापेक्षया सुतराम्+ गुरूत्वेन पूर्वपक्षिमतम्+एव गौरवात्+इति+अलम्+अतिविस्तरेण ।
केचित्तु विषयतासम्बन्धेन द्र्व्यस्पार्शनम्+ प्रति त्वक्संयोगस्य+इन्द्रियसंयोगविद्यया त्वङ्मनयोगस्य+इन्द्रिय संयोगविधयावच्छेदकतासंबधेन हेतुत्वमवश्यम्+ स्वीकरणीयम्+ तथा च चाक्षुषसामग्रीकाले त्वक्संयोगादिघटित स्पार्शनसाग्रीदशायाम्+ विषये+अवच्छेदकतासंम्बन्धेन त्वमनोयोगानभ्युपगमात् । 
तस्यान्द्रियत्वेन फलबलकल्प्यत्वात् तथा च तदभावेन स्पार्शनाभाव+उपपत्तेः स्पार्शनम्+ प्रतिचाक्षुषसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वकल्पनम्+ नियुक्तिकम्+एव+इति+आहुः । तदसत् । 
विषयतासम्बन्धेन प्रत्यक्षम्+ प्रति अवच्छेदकतासम्बन्ध+इन्द्रियमनोयोगस्य हेतुत्वे प्रत्यक्षम्+ प्रति विषयेन्द्रियसन्नकर्षस्य हेतुतानापत्तिः विषयसन्निकर्षशून्यदशायाम्+ विषये+अवच्छेदकतासम्बन्धेन इन्द्रियमनोयोगरूप कारणाभाव+अभ्युपगमन+एव तत् प्रत्यक्ष+आपत्तिवारणसम्भव समवायसम्बन्धेन प्रत्यक्षम्+ प्रति इन्द्रियमनयोगस्य स्वाश्रयीभूतमनःप्रतियोगिक विजातीयसंयोगवत्वरूप परम्परासम्बन्धेन कारणत्वम्+ कल्पनीयम् । 
तथा च चाक्षुषसामग्रीदशायाम्+ स्पार्शनसामग्रीकाले चाक्षुषोत्पत्यर्थम्+ अवश्यम्+ त्वक्मनोयोगः स्वीकरणीयः । जन्यज्ञानत्वावच्छिन्नम्+ प्रति त्वङ्मनोयोगस्य हेतुतायाः क्लृप्तत्वात्+इति तदा क्लृप्तप्रकारक+अभावेन स्पार्शन+अनुत्पत्तेः+निवाहे+अवश्यम्+ स्पार्शनम्+ प्रति चाक्षुषसामग्र्याः प्रतिबन्धकत्वकल्पनमावश्यकम्+एव+इति दिक् ।
इति श्रीरघुदेवभट्टाचार्यविरचितः सामग्रीवादः समाप्तः ।
भट्टाचार्यधुरिणेन हरिरामेण धीमता ।
सामग्रीवादरचना कृता कृतिमदावहा ।।
इति+अपि बहवः ।